'Người khôn nhìn thế, kẻ dại nhìn giá'

Việc hàng nghìn nhà đầu tư Việt Nam thức đến 2-3 giờ sáng để theo dõi quyết định lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã trở thành hình ảnh quen thuộc mỗi kỳ họp chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, diễn biến của thị trường vàng sau cuộc họp gần nhất một lần nữa cho thấy khoảng cách giữa kỳ vọng của đám đông và thực tế vận động của thị trường.

Ngay sau khi Fed giữ nguyên lãi suất, giá vàng quốc tế bất ngờ lao dốc mạnh, khiến nhiều nhà đầu tư hoang mang. Thế nhưng chỉ vài giờ sau, kim loại quý này lại bật tăng trở lại, xóa bỏ phần lớn mức giảm trước đó. Mạng xã hội nhanh chóng xuất hiện hàng loạt phân tích, lý giải theo nhiều hướng khác nhau.

Theo Chuyên gia tài chính Hà Anh Tuấn - Chủ tịch Vinalink, vấn đề nằm ở chỗ nhiều người đang nhìn thế giới tài chính theo một cách "quá đơn giản".

"Người khôn nhìn thế, kẻ dại nhìn giá. Điều nhiều người chưa hiểu là thế giới hiện nay không còn là sân chơi đơn cực như 20 năm trước. Vàng không chỉ phản ứng với Fed. Vàng còn phản ứng với dòng tiền phòng vệ, với các Ngân hàng Trung ương, với các quốc gia muốn giảm phụ thuộc USD, với chiến lược dự trữ dài hạn của các khối kinh tế mới nổi. Không ít người cho rằng Fed giữ lãi suất thì vàng phải tăng, Fed giảm lãi suất thì vàng sẽ bay cao. Nhưng nếu thị trường vận động đơn giản như vậy thì đã không có tới phần lớn nhà đầu tư thua lỗ theo thời gian”, ông Tuấn nhận định.

Kim loại quý này hiện chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố như nhu cầu phòng vệ rủi ro, chiến lược dự trữ của các ngân hàng trung ương, xu hướng giảm phụ thuộc vào đồng USD ở nhiều quốc gia, cũng như sự dịch chuyển quyền lực kinh tế giữa các khu vực trên thế giới.

Trong khi nhà đầu tư cá nhân thường tập trung vào những biến động giá trong ngắn hạn, các tổ chức lớn lại theo dõi những dòng chảy vĩ mô kéo dài nhiều năm.

“Nếu vàng bị bán tháo bởi dòng tiền đầu cơ ngắn hạn thì ở đâu đó vẫn có những tổ chức đang âm thầm tích lũy. Điều mà nhà đầu tư nhỏ lẻ nhìn thấy là cây nến đỏ, còn các quỹ lớn nhìn thấy một tài sản đang được chiết khấu”, ông Tuấn cho biết.

Thị trường tài chính như mặt biển. Người mới tham gia chỉ nhìn thấy những con sóng dữ dội trên bề mặt, trong khi người hiểu vĩ mô sẽ quan sát các dòng hải lưu bên dưới. Sóng có thể đổi chiều chỉ trong vài phút, nhưng những dòng hải lưu thường định hình xu hướng trong nhiều năm.

Theo khảo sát mới nhất của Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council - WGC), 45% ngân hàng trung ương được khảo sát cho biết có kế hoạch tiếp tục tăng dự trữ vàng trong 12 tháng tới - mức cao nhất kể từ khi tổ chức này thực hiện khảo sát. Đáng chú ý, các ngân hàng trung ương đã mua hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm trong giai đoạn 2022-2024, cao gấp đôi mức trung bình của thập niên trước.

WGC nhận định nhu cầu mua vàng của các ngân hàng trung ương hiện được thúc đẩy bởi yếu tố đa dạng hóa dự trữ, bảo toàn giá trị và phòng ngừa rủi ro địa chính trị hơn là các biến động lãi suất ngắn hạn.

'Sở hữu dòng sông thay vì bắt từng con cá'

Theo ông Tuấn, một thực tế đáng chú ý là phần lớn nhà đầu tư cá nhân đang dành quá nhiều thời gian để dự báo biến động giá ngắn hạn.

Từ vàng, chứng khoán cho tới tiền số, các dự báo tăng giảm từng ngày xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội. Khi dự báo đúng, người ta chia sẻ rộng rãi; khi sai, bài viết thường nhanh chóng bị xóa bỏ.

Trong khi đó, những tổ chức quản lý tài sản lớn trên thế giới lại theo đuổi chiến lược hoàn toàn khác.

Ông Tuấn cho rằng nhiều quỹ hưu trí, quỹ đại học, văn phòng quản lý tài sản gia đình (family office) và các nhà đầu tư giàu có tại phương Tây không dành thời gian để dự báo từng nhịp tăng giảm của thị trường. Thay vào đó, họ phân bổ vốn vào các công ty quản lý tài sản hàng đầu như BlackRock, Vanguard và State Street Global Advisors, đồng thời duy trì chiến lược đầu tư dài hạn.

“Họ không cố gắng thắng trong từng ngày giao dịch. Họ sở hữu cả dòng sông thay vì cố bắt từng con cá”, ông Tuấn nhận xét.

Báo cáo Active/Passive Barometer của Morningstar cho thấy chỉ khoảng 42% quỹ đầu tư chủ động tại Mỹ vừa tồn tại vừa vượt được các quỹ đầu tư thụ động trong năm 2024. Trong nhiều giai đoạn dài hạn, tỷ lệ đánh bại thị trường còn thấp hơn đáng kể.

Một điểm đáng chú ý khác là sự khác biệt giữa cách tiếp cận thông tin của đám đông và của những nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Ông Tuấn cho rằng, phần lớn nhà đầu tư không mất tiền vì thiếu thông tin. Vấn đề là họ thường chỉ tập trung vào biến động giá mà bỏ qua các chỉ báo nền tảng.

Những công cụ như lãi suất liên ngân hàng SOFR, chỉ số dẫn dắt kinh tế LEI, chỉ số biến động VIX, sức mạnh đồng USD (DXY), quy mô bảng cân đối kế toán của Fed hay các dòng vốn carry trade đều là những dữ liệu công khai. Tuy nhiên, số người thực sự theo dõi và hiểu được ý nghĩa của chúng lại không nhiều.

“Đám đông thích nghe dự báo giá vàng tuần tới hơn là dành thời gian để hiểu dòng tiền toàn cầu đang chảy về đâu”, ông Tuấn nói.

Các biến động lớn của thị trường thường để lộ tín hiệu từ nhiều tháng trước. Việc theo dõi các chỉ báo vĩ mô giúp nhà đầu tư không dự đoán chính xác từng nhịp biến động, nhưng có thể nhận biết sớm xu hướng đang hình thành.

Theo các nhà phân tích của Morningstar, dù xu hướng dài hạn là yếu tố quan trọng, nhưng định giá tài sản, lợi nhuận doanh nghiệp và chính sách tiền tệ vẫn là những biến số có ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường trong từng giai đoạn. Việc chỉ dựa vào các câu chuyện địa chính trị hoặc xu hướng phi USD hóa mà bỏ qua các yếu tố cơ bản cũng có thể dẫn đến những quyết định đầu tư sai lầm.

Chứng khoán DNSE cũng nhận định, rất nhiều nhà đầu tư, đặc biệt là người mới bắt đầu, thường bị hấp dẫn bởi lợi nhuận nhanh chóng từ đầu tư ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu có cái nhìn xa hơn, đầu tư dài hạn lại là chiến lược giúp tăng trưởng tài sản bền vững, an toàn và ít rủi ro hơn.

Từ câu chuyện Fed và biến động của giá vàng, ông Tuấn cho rằng nhà đầu tư cần đặt ra những câu hỏi lớn hơn thay vì chỉ tập trung vào mức giá của một tài sản cụ thể.

Liệu xu hướng phi USD hóa có tiếp tục mở rộng? Các ngân hàng trung ương sẽ phân bổ dự trữ ngoại hối như thế nào trong thập kỷ tới? Dòng vốn toàn cầu đang dịch chuyển về đâu? Những thay đổi địa chính trị nào đang âm thầm định hình hệ thống tài chính tương lai?

Theo ông Tuấn, đó mới là những vấn đề có khả năng quyết định các xu hướng đầu tư dài hạn. Câu hỏi không phải là vàng có quay lại mức giá nào đó hay không. Câu hỏi là nếu ngày mai xuất hiện một cơ hội lớn hơn vàng gấp nhiều lần, liệu chúng ta có đủ kiến thức để nhận ra nó trước đám đông hay không.