Đại biểu lo doanh nghiệp lập hai sổ kế toán, giấu doanh thu gây thất thu ngân sách
Thứ 2, 16/11/2026
Tại phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập, các đại biểu tán thành việc nới lỏng điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, song bày tỏ băn khoăn về các quy định kiểm soát tình trạng lập hai sổ kế toán để vay ngân hàng hoặc che giấu sổ sách nhằm trốn thuế.
Không cho phép người làm dịch vụ kế toán thông đồng với khách hàng để xác nhận số liệu sai sự thật
Đại biểu Phạm Trọng Nhân (đoàn Tp.HCM) bày tỏ rất tán thành việc dự thảo nới lỏng điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, bỏ đăng ký hành nghề. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý phải bảo đảm tính trung thực, thống nhất của thông tin tài chính khi mở rộng thị trường dịch vụ.
Từ kinh nghiệm từng làm doanh nghiệp, đại biểu cho biết vẫn nhận được email chào mời dịch vụ lập báo cáo tài chính vay vốn ngân hàng, giúp doanh nghiệp trình bày khả năng tài chính tốt nhất, thuế nộp ít nhất. Giấy tờ đầu vào được yêu cầu lại chính là báo cáo tài chính đã làm cho thuế. Nghĩa là một doanh nghiệp trong cùng một năm có thể có một bản báo cáo cho cơ quan thuế và một bản khác cho ngân hàng.
Đại biểu Phạm Trọng Nhân.
Theo đại biểu, Luật Kế toán đã nghiêm cấm cung cấp, công bố báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán. Dự thảo mới cũng có quy định không cho phép người làm dịch vụ kế toán thông đồng với khách hàng để xác nhận số liệu sai sự thật. Đại biểu nói ngân hàng chỉ nhận báo cáo từ doanh nghiệp, không tra cứu bản đã nộp cho cơ quan thuế và cũng chưa có quy định nào bắt buộc đối chiếu.
Ông Nhân cho rằng việc này dẫn đến hệ lụy với cơ quan thuế, doanh nghiệp báo lãi thấp, thậm chí lỗ. Nhưng với các nhà băng, doanh nghiệp ấy lại có tình hình tài chính khỏe mạnh. "Ngân sách thất thu ở đầu này, nợ xấu tích tụ ở đầu kia", ông cho hay.
Vì vậy, cần có cách phát hiện hiệu quả, đối chiếu được báo cáo đã nộp cho thuế với báo cáo cung cấp cho ngân hàng.
Để hoàn thiện dự thảo, đại biểu Nhân đề nghị tổ chức cơ sở dữ liệu báo cáo tài chính năm đã nộp, cho phép bên được doanh nghiệp đồng ý tra cứu, đối chiếu. Đại biểu cũng đề nghị nghiêm cấm sản xuất, cung cấp phần mềm kế toán cho phép xóa, sửa số liệu đã ghi sổ mà không lưu vết; cấm phần mềm chạy song song hai bộ sổ cho cùng một kỳ.
“Một doanh nghiệp có thể có nhiều ngân hàng, nhiều đối tác, nhưng trong cùng một kỳ kế toán chỉ được có một con số thật. Bỏ bớt giấy phép nhưng không được bỏ chữ ký; mở cửa vào nghề nhưng không được phép để cho con số có hai mặt”, đại biểu Phạm Trọng Nhân nhấn mạnh.
Ông đề xuất giao Chính phủ quy định cách tra cứu, đối chiếu báo cáo đã nộp qua cổng thuế điện tử khi được doanh nghiệp đồng ý. Bởi hiện nay, các báo cáo đều được cấp mã giao dịch, mã thuế nhưng bên thứ ba chưa được tra cứu.
Đại biểu Vũ Hồng Quân (đoàn Gia Lai) khẳng định: Kế toán là hoạt động có tính liên tục và tích lũy; một sai lệch trong ghi nhận chi phí hoặc tồn kho nếu không được phát hiện có thể tiếp tục ảnh hưởng đến giá thành, kết quả kinh doanh và nghĩa vụ thuế. Những sai sót ban đầu tưởng nhỏ nhưng có thể gây hệ quả lớn, việc khắc phục sau đó cũng tốn kém hơn so với thực hiện đúng ngay từ đầu.
Trong khi đó, nhiều khách hàng sử dụng dịch vụ kế toán là hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, có thế mạnh về sản xuất, kinh doanh nhưng còn hạn chế kiến thức kế toán, tài chính nên khó đánh giá chất lượng dịch vụ. Vì vậy, mục tiêu của việc sửa đổi luật không chỉ là mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ, mà còn phải tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển chuẩn mực, bền vững.
Cấm hành vi làm sai lệch hồ sơ, giấu giếm sổ sách nhằm trốn thuế
Cùng đồng tình với việc bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) cho rằng đây là việc cần thiết để loại bỏ thủ tục hành chính. Đại biểu cũng tán thành mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ, song nhấn mạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về hậu kiểm phải thật rõ ràng để không phát sinh những sai sót đáng tiếc.
Đại biểu Vũ Hồng Quân (đoàn Gia Lai).
Về chất lượng hành nghề, đại biểu cho rằng các điều cấm là rất quan trọng, nhất là đối với hành vi làm sai lệch hồ sơ, giấu giếm sổ sách nhằm trốn thuế. Thực tế có trường hợp kế toán chịu áp lực, sự chỉ đạo, không độc lập được trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn, dẫn đến sai phạm.
Đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị quy định rạch ròi trách nhiệm của cá nhân, tổ chức hành nghề; làm rõ tiêu chuẩn của người ký báo cáo tài chính và trách nhiệm liên đới giữa người trực tiếp làm kế toán với người cung cấp dịch vụ, bảo đảm xác định được trách nhiệm khi có sai sót.
Cùng quan điểm, đại biểu Quân đề nghị Chính phủ làm rõ các yêu cầu thực hành tối thiểu tại Điều 67 và văn bản hướng dẫn, nhất là các khâu kiểm tra tính đầy đủ của tài liệu, thông báo chênh lệch, lưu dấu vết xử lý và bảo đảm số liệu được bàn giao khi cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp và hộ kinh doanh.
Đối với hợp đồng dịch vụ kế toán, cần quy định rõ các nội dung tối thiểu như phạm vi công việc bao gồm và không bao gồm những gì; ai trực tiếp thực hiện, ai chịu trách nhiệm chuyên môn; khách hàng phải cung cấp, xác nhận những thông tin nào khi bàn giao hồ sơ, dữ liệu. Bên cung cấp dịch vụ cũng cần có trách nhiệm giải thích các số liệu chủ yếu, những chênh lệch và công việc còn tồn đọng.
Đại biểu cũng đề nghị phân định rõ trách nhiệm của hai bên. Bên cung cấp dịch vụ phải cảnh báo những thiếu sót phát hiện được; bên thuê dịch vụ có trách nhiệm cung cấp thông tin trung thực. Cần làm rõ quyền độc lập về chuyên môn, quyền bảo lưu ý kiến bằng văn bản, quyền báo cáo khi phát hiện vi phạm, cũng như quyền từ chối, chấm dứt hợp đồng và nghĩa vụ bàn giao khi khách hàng yêu cầu thực hiện công việc trái pháp luật.
Về chế tài, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm kiểm tra của bên thuê dịch vụ khi lựa chọn người cung cấp dịch vụ kế toán; bảo đảm không xử lý những trường hợp đã thực hiện việc kiểm tra hợp lý, ngay tình, đồng thời xử lý nghiêm hành vi biết rõ nhưng vẫn thuê hoặc thông đồng làm sai lệch số liệu.
Đối với công tác hậu kiểm, đại biểu cho rằng việc kiểm tra kế toán tại doanh nghiệp thuê dịch vụ là cần thiết nhưng không thể thay thế giám sát chất lượng tại chính bên cung cấp dịch vụ. Do đó, cần bảo đảm khả năng truy xuất người lập và người chịu trách nhiệm chuyên môn thông qua hồ sơ, dữ liệu điện tử mà không phát sinh thêm thủ tục; sử dụng dữ liệu sẵn có của cơ quan thuế để lựa chọn đối tượng kiểm tra theo rủi ro thay vì tiêu chí doanh thu như dự thảo Thông tư; đồng thời làm rõ cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính, UBND cấp tỉnh, cơ quan tài chính và cơ quan thuế để tránh kiểm tra trùng lặp.
Về chế tài xử phạt, đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn Đà Nẵng) cho cho rằng, khi chuyển từ cơ chế kiểm soát trước sang hậu kiểm, nhà nước cần có biện pháp xử lý nghiêm các hành vi cố ý vi phạm, như cho mượn giấy chứng nhận, sử dụng chữ ký của người khác hoặc che giấu hồ sơ. Tuy nhiên, việc đình chỉ hoạt động đến hai năm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại của cơ sở cung cấp dịch vụ, đồng thời gây gián đoạn việc lập báo cáo tài chính, thực hiện nghĩa vụ thuế của khách hàng.
Vì vậy, đại biểu đề nghị Điều 69 cần quy định rõ mức đình chỉ tối đa, nguyên tắc phân biệt giữa sai sót có thể khắc phục và hành vi gian lận; bảo đảm quyền giải trình của người bị xử lý, trách nhiệm thông báo, bàn giao công việc và dữ liệu cho khách hàng. Bộ Tài chính quy định trình tự thực hiện trong giới hạn Luật đã xác định, đồng thời rà soát mối quan hệ giữa đình chỉ, xử phạt vi phạm hành chính và thu hồi giấy chứng nhận để tránh chồng lấn.



