Quan điểm này được TS. Vũ Văn Tiến, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội, đưa ra trong cuộc trò chuyện với báo Dân trí nhân kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống ngành Tuyên giáo của Đảng (1/8/1930-1/8/2026).

Ông Tiến nhấn mạnh công tác tuyên giáo cần đổi mới mạnh mẽ hơn nữa, chủ động nắm bắt dư luận, nâng cao sức thuyết phục của thông tin chính thống và phát huy vai trò của báo chí trong củng cố niềm tin, tạo đồng thuận xã hội.

Lợi thế lớn đi kèm thách thức chưa từng có

Ngày 1/8 hàng năm là cột mốc đánh dấu sự ra đời ngành Tuyên giáo của Đảng. Theo ông, trong bối cảnh không gian mạng đang dần “chiếm lĩnh” trên nhiều mặt trận như hiện nay, vai trò của công tác tuyên giáo sẽ thay đổi và đối mặt những thuận lợi, thách thức gì?

Ông Vũ Văn Tiến: Sự phát triển của không gian mạng không làm thay đổi mục tiêu căn bản của công tác tuyên giáo nhưng đang làm thay đổi sâu sắc không gian, địa bàn, đối tượng, công cụ và phương thức thực hiện nhiệm vụ.

Mục tiêu xuyên suốt vẫn là góp phần tạo sự thống nhất trong Đảng, đồng thuận trong xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ; khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển đất nước.

Nếu trước đây công tác tuyên giáo chủ yếu triển khai trên những không gian tương đối ổn định như hội nghị, báo chí, xuất bản, hệ thống báo cáo viên…, thì nay, một phần rất lớn đời sống tư tưởng, tâm lý và dư luận xã hội diễn ra trên các nền tảng số - nơi thông tin được tạo ra và lan truyền nhanh chóng.

Không gian mạng đem lại thuận lợi rất lớn. Thông tin chính thống đến với hàng triệu người trong thời gian ngắn, phản ứng của xã hội có thể được ghi nhận gần như tức thời, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo giúp hỗ trợ nhận diện xu hướng dư luận, phát hiện những vấn đề mới nảy sinh và dự báo nguy cơ hình thành “điểm nóng”.

Tuy nhiên, chính những lợi thế ấy cũng tạo ra thách thức chưa từng có. Trên không gian mạng, thông tin không được sắp xếp theo mức độ đúng - sai mà thường được thuật toán phân phối theo khả năng gây chú ý.

Thông tin sai nhưng đánh trúng tâm lý lo lắng, bức xúc hoặc tò mò có thể lan truyền nhanh hơn nhiều lần so với một thông báo chính thống nhưng khô cứng, chậm trễ và thiếu sức thuyết phục.

Vì vậy, không gian mạng đã trở thành một không gian xã hội mới, một mặt trận tư tưởng - nơi tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tâm lý và niềm tin của nhân dân.

Trong bối cảnh đó, công tác tuyên giáo phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý thông tin sang chủ động dẫn dắt nhận thức và củng cố niềm tin xã hội; từ truyền đạt một chiều sang giải thích, đối thoại, thuyết phục và thúc đẩy hành động; từ xử lý sự việc đơn lẻ sang chủ động dự báo, nhận diện và giải quyết từ sớm, từ gốc, không để những vấn đề phức tạp tích tụ, lan rộng thành điểm nóng.

Công tác tuyên giáo phải bảo đảm sự nhanh nhạy đi đôi với chính xác, chủ động gắn với tôn trọng và lắng nghe, tính chiến đấu hài hòa với sức thuyết phục.

Điều quan trọng nhất là lời nói phải thống nhất với hành động. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã từng nhấn mạnh: Kẻ thù của tuyên giáo là giáo điều, nói không đi đôi với làm. Bởi tuyên truyền hay đến đâu nhưng chính sách chậm đi vào cuộc sống, cán bộ thực hiện không nghiêm, thiếu gương mẫu, người dân và doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn thì thông tin khó có sức thuyết phục.

Trong năm 2025 và nửa đầu năm 2026, đất nước ta có rất nhiều sự kiện đặc biệt quan trọng, thậm chí nhiều quyết sách lịch sử, chưa từng có tiền lệ, với những tác động sâu rộng tới toàn xã hội và cũng tạo ra không ít ý kiến trái chiều. Ông đánh giá thế nào về việc phát huy thế mạnh của công tác tuyên giáo trong giai đoạn đặc biệt đó?

Ông Vũ Văn Tiến: Có thể khẳng định, năm 2025 và nửa đầu năm 2026 là một giai đoạn rất đặc biệt với nhiều sự kiện chính trị trọng đại và nhiều quyết sách có quy mô, tốc độ, phạm vi tác động rất lớn.

Trong năm 2025, đất nước vừa tổ chức nhiều sự kiện chính trị quan trọng, vừa thực hiện cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy quy mô lớn chưa từng có.

Năm 2026, đất nước tổ chức thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, đại biểu HĐND các cấp. Đây đều là những sự kiện chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đòi hỏi công tác tư tưởng, thông tin và vận động xã hội phải được triển khai đồng bộ, bài bản.

Trong bối cảnh đó, công tác tuyên giáo đã phát huy được vai trò trong việc cung cấp thông tin, tạo sự thống nhất về nhận thức, khơi dậy niềm tự hào, tinh thần trách nhiệm và sự đồng thuận xã hội.

Việc tuyên truyền các sự kiện lớn trong những năm qua được đánh giá là đã thu hút sự quan tâm, hưởng ứng của đông đảo các tầng lớp nhân dân và bạn bè quốc tế. Các cơ quan báo chí, truyền thông cũng đã khẳng định vai trò là lực lượng chủ lực trong định hướng dư luận.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, tôi cho rằng cần nhìn nhận thẳng thắn một số hạn chế.

Ở một số thời điểm, thông tin vẫn còn nặng về phổ biến chủ trương, chưa giải thích đầy đủ những vấn đề người dân quan tâm. Khi thực hiện các quyết sách lớn, việc chỉ nói về mục tiêu tốt đẹp là chưa đủ. Công chúng cần được biết cả lộ trình, những vấn đề có thể phát sinh và trách nhiệm thực hiện của từng cơ quan, đơn vị.

Một hạn chế khác là tâm lý lựa chọn giải pháp an toàn, chờ kết luận đầy đủ, sự việc rõ ràng rồi mới thông tin. Trong môi trường truyền thông số, nếu quá thận trọng hoặc né tránh, thông tin chính thống sẽ mất vai trò dẫn dắt.

Vụ việc liên quan đến hoạt động xuất khẩu sầu riêng, trong đó một Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường bị khởi tố, bắt tạm giam, là một dẫn chứng đáng suy ngẫm. Những bất cập như “giấy phép con”, sự ách tắc trong thủ tục và khó khăn kéo dài của doanh nghiệp lẽ ra cần được báo chí, các cơ quan tuyên giáo phát hiện, phản ánh và cảnh báo sớm hơn, thay vì chỉ được thông tin đậm nét khi vụ việc đã trở thành vụ án hình sự.

Điều đó cho thấy, nếu công tác tuyên giáo và báo chí còn bị động, rụt rè, chỉ chờ kết luận cuối cùng mới lên tiếng thì sẽ khó giữ được vai trò dẫn dắt.

Báo chí không thay cơ quan thanh tra hay điều tra, nhưng cần là lực lượng tiên phong phát hiện những điểm nghẽn, bất cập và dấu hiệu bất thường từ thực tiễn, qua đó thúc đẩy cơ quan có thẩm quyền vào cuộc, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân, doanh nghiệp và góp phần hoàn thiện chính sách.

Một thông báo trung thực luôn hiệu quả hơn sự im lặng kéo dài

Khi xuất hiện một luồng thông tin xấu độc hoặc bóp méo chủ trương của Đảng, Nhà nước, gây hoang mang dư luận, theo ông, ngành tuyên giáo cần triển khai các bước xử lý ra sao để vừa “xây” vừa “chống”, vừa định hướng thông tin chính thống, vừa đấu tranh phản bác thông tin sai lệch?

Ông Vũ Văn Tiến: Theo tôi, trước hết phải nhận thức rằng trong môi trường số, chậm trễ về thông tin cũng có thể “đánh mất trận địa”. Nếu thông tin sai lệch xuất hiện vào buổi sáng nhưng cuối ngày cơ quan có trách nhiệm vẫn chưa lên tiếng, trong khoảng thời gian đó, hàng triệu lượt tiếp cận, bình luận và chia sẻ đã có thể tạo thành một nhận thức sai trong xã hội. Khi định kiến đã hình thành, việc đính chính khó khăn hơn rất nhiều.

Chính vì thế, khi xuất hiện thông tin sai lệch gây hoang mang dư luận, cần phát hiện sớm, xác minh nhanh và đánh giá đúng mức độ tác động, đồng thời phải phân biệt rõ hoạt động thao túng có tổ chức với những ý kiến băn khoăn và phản biện chính đáng của người dân.

Tiếp đó, phải xác định rõ cơ quan và người có thẩm quyền chịu trách nhiệm cung cấp thông tin, tránh tình trạng chờ đợi hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Ngay cả khi chưa đủ điều kiện công bố toàn bộ vụ việc, cơ quan chức năng vẫn cần thông tin kịp thời những nội dung đã được xác minh và những vấn đề đang tiếp tục làm rõ. Một thông báo trung thực, có trách nhiệm luôn hiệu quả hơn sự im lặng kéo dài.

Việc phản bác phải dựa trên dữ liệu, chứng cứ và lập luận thuyết phục, chỉ rõ nội dung nào sai, sai ở đâu và thông tin chính xác có thể được kiểm chứng từ nguồn nào. Trước những hình thức thao túng thông tin, báo chí chính thống cần phát huy lợi thế về độ tin cậy, nguồn tin rõ ràng và khả năng phân tích, giúp công chúng nhận diện đúng bản chất vấn đề.

Cùng với xử lý nghiêm hành vi cố ý bịa đặt, giả mạo và thao túng thông tin, cần khắc phục những nguyên nhân thực tế làm phát sinh sự hoài nghi. Có những thông tin sai lệch nảy sinh từ một chính sách chưa được giải thích rõ, thủ tục bất hợp lý hoặc sự chậm trễ của cơ quan công quyền. Nếu chỉ xử lý nội dung trên mạng mà không tháo gỡ vấn đề trong thực tiễn thì tin đồn có thể lắng xuống, nhưng sự hoài nghi vẫn còn.

Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là giành phần thắng trong một cuộc tranh luận trên mạng, mà là giúp xã hội hiểu đúng bản chất vấn đề và nâng cao khả năng tự đề kháng trước thông tin sai lệch.

Là một đại biểu Quốc hội, từng là nhà báo và có thời gian đảm nhiệm cương vị Trưởng Ban Tuyên giáo Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, theo ông, cái khó nhất của người làm tuyên giáo là gì?

Ông Vũ Văn Tiến: Theo tôi, cái khó nhất của người làm tuyên giáo là làm sao giữ vững nguyên tắc, định hướng chính trị nhưng đồng thời phải trung thực với thực tiễn và đủ dũng khí nói lên những vấn đề đang đặt ra trong đời sống.

Người làm tuyên giáo không thể chỉ nói những điều đúng về mặt văn bản. Điều quan trọng là phải làm cho điều đúng ấy đứng vững được trước đời sống, giải đáp được câu hỏi của người dân và thuyết phục được cả những người đang băn khoăn, chưa đồng tình.

Nếu chỉ nói điều người nghe muốn nghe thì dễ rơi vào xuôi chiều. Nhưng nếu chỉ lặp lại những điều có sẵn mà không quan tâm người dân đang nghĩ gì, lo gì, cần gì thì tuyên truyền sẽ trở thành giáo điều.

Từ trải nghiệm qua các vị trí công tác khác nhau, tôi cho rằng người làm tuyên giáo trước hết phải sâu sát thực tiễn, biết lắng nghe và nắm bắt đúng những vấn đề đang đặt ra trong đời sống xã hội. Nếu chỉ ngồi trong phòng làm việc, đọc báo cáo và tiếp nhận những thông tin đã qua nhiều tầng chọn lọc thì rất khó cảm nhận đầy đủ nhịp đập thật của cuộc sống.

Người làm tuyên giáo cũng phải vượt qua tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm, sợ va chạm. Nếu lúc nào cũng chọn cách nói chung chung, né vấn đề khó, làm việc theo tinh thần đối phó hoặc chỉ cố gắng hoàn thành thủ tục thì công tác tuyên giáo sẽ mất đi tính chiến đấu.

Thận trọng là cần thiết, nhưng không đồng nghĩa với im lặng. Bản lĩnh không phải là nói thật lớn những điều an toàn, mà là dám đặt ra những câu hỏi cần thiết, dám tham mưu giải quyết những vấn đề đang làm nhân dân bức xúc và dám bảo vệ những điều đúng đắn bằng căn cứ, lý lẽ và trách nhiệm.

Ứng dụng công nghệ trong phân tích xu hướng dư luận, phát hiện sớm thông tin bất thường

Với sự thay đổi nhanh chóng của khoa học - công nghệ cũng như các yếu tố kinh tế, xã hội ở cả trong nước và quốc tế, theo ông, phương thức truyền thông chính sách, định hướng dư luận của ngành tuyên giáo cần được đổi mới như thế nào?

Ông Vũ Văn Tiến: Truyền thông chính sách cần được đặt trong toàn bộ quá trình xây dựng và thực thi chính sách, thay vì chỉ bắt đầu sau khi văn bản đã được ban hành. Ngay từ giai đoạn hình thành chủ trương, các cơ quan có trách nhiệm cần khảo sát dư luận, tham vấn những nhóm chịu tác động, nhận diện các vấn đề có thể phát sinh và chuẩn bị phương án giải thích phù hợp.

Cùng với đó, cần chuyển mạnh từ truyền đạt một chiều sang giải thích, đối thoại và thuyết phục. Người dân không chỉ cần biết chính sách quy định gì, mà còn cần được làm rõ vì sao phải ban hành, chính sách tác động đến họ như thế nào, thực hiện ra sao và cơ quan nào chịu trách nhiệm.

Việc giải đáp những băn khoăn chính đáng của người dân phải được coi là một phần của quá trình thực thi chính sách, không phải chỉ được đặt ra khi xuất hiện phản ứng hoặc khủng hoảng truyền thông.

Phương thức truyền thông cũng phải phù hợp với từng nhóm công chúng. Cùng một chủ trương nhưng cán bộ, doanh nghiệp, người lao động, nông dân, thanh niên hay người cao tuổi sẽ có những mối quan tâm khác nhau. Vì vậy, nội dung, ngôn ngữ và hình thức thể hiện cần được thiết kế linh hoạt, dễ hiểu, dễ tiếp cận và gắn với những vấn đề cụ thể của từng đối tượng.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu lớn, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo để phân tích xu hướng dư luận, phát hiện sớm thông tin bất thường, hỗ trợ sản xuất nội dung và nâng cao hiệu quả truyền thông. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ, không thể thay thế trách nhiệm chính trị, năng lực thẩm định, bản lĩnh nghề nghiệp và sự nhạy cảm xã hội của con người.

Trong môi trường thông tin do nền tảng số và trí tuệ nhân tạo tác động ngày càng sâu rộng, giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng và hệ thống thông tin chính thống phải nằm ở độ tin cậy, khả năng kiểm chứng, chiều sâu phân tích và năng lực giải thích chính sách. Một sản phẩm truyền thông tốt không chỉ cần nhanh, mà còn phải chính xác, dễ hiểu và có sức thuyết phục.

Thời gian tới, với rất nhiều quyết sách lớn của Đảng, Nhà nước như phấn đấu tăng trưởng hai con số; tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy; tạo đột phá trong phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số…, theo ông, công tác tuyên giáo cần định hướng, phát huy vai trò như thế nào để góp phần tạo “đường băng thông tin” phục vụ mục tiêu phát triển đất nước?

Ông Vũ Văn Tiến: “Đường băng thông tin” không đơn thuần là tạo ra nhiều thông tin tích cực, mà phải được xây dựng trên nền tảng minh bạch, thống nhất về nhận thức, củng cố niềm tin xã hội và khơi dậy tinh thần hành động. Một “đường băng” tốt phải giúp xã hội nhìn rõ hướng đi, hiểu đúng mục tiêu và sẵn sàng đồng hành cùng những quyết sách lớn của đất nước.

Trước các yêu cầu như phấn đấu tăng trưởng hai con số, tiếp tục tinh gọn bộ máy, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, công tác tuyên giáo cần đi trước một bước trong chuẩn bị nhận thức và tạo đồng thuận xã hội.

Các mục tiêu phát triển cũng cần được chuyển tải bằng những nội dung gần gũi, gắn trực tiếp với đời sống của người dân và hoạt động của doanh nghiệp. Đó là thủ tục hành chính thuận lợi hơn, chất lượng phục vụ được nâng lên, cơ hội phát triển được mở rộng và quyền lợi chính đáng của những người chịu tác động được quan tâm, bảo đảm. Niềm tin xã hội sẽ được bồi đắp vững chắc hơn khi người dân cảm nhận được những chuyển biến cụ thể từ thực tiễn.

Trong quá trình đó, báo chí cần tiếp tục phát huy vai trò là một lực lượng xung kích quan trọng của công tác tuyên giáo, vừa thông tin kịp thời về kết quả đạt được, vừa phản ánh những khó khăn, bất cập và điểm nghẽn trong quá trình thực thi chính sách. Những thông tin từ thực tiễn phải được tiếp nhận, xử lý và phản hồi có trách nhiệm, góp phần hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành.

Công tác tuyên giáo cũng cần tạo điều kiện để những ý kiến, băn khoăn chính đáng được lắng nghe, giải thích và trao đổi thẳng thắn. Sự đồng thuận bền vững được hình thành trên cơ sở thông tin minh bạch, đối thoại trách nhiệm và những kết quả cụ thể trong đời sống.

Khi thông tin chính thống được cung cấp kịp thời, chính sách được giải thích rõ ràng, báo chí phát huy tốt vai trò và người dân được lắng nghe, “đường băng thông tin” sẽ trở thành nền tảng quan trọng để các quyết sách lớn đi vào cuộc sống, tạo sự thống nhất trong hành động và đóng góp thiết thực vào sự phát triển của đất nước.

Xin cảm ơn ông!