Chính sách tiền tệ xoay xở giữa nhiều “gọng kìm”

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, ông Võ Thành Long, Trưởng nhóm Phân tích LTBNM, nhận định NHNN đã phải xoay sở giữa vòng vây của ba "gọng kìm" trong nửa đầu năm 2026.

Gọng kìm thứ nhất đến từ sức ép bên ngoài, khi dư địa nới lỏng tiền tệ trong nước đã cạn dần sau chu kỳ bơm vốn giá rẻ, thì kinh tế toàn cầu lại hứng chịu cú sốc địa chính trị mới từ chiến sự Mỹ - Iran, đẩy giá dầu và lạm phát thế giới tăng vọt.

Cùng lúc đó, gọng kìm thứ hai siết lại từ cán cân ngoại tệ. Các nguồn cung USD truyền thống đồng loạt suy yếu khi cán cân thương mại đảo chiều sang nhập siêu và kiều hối sụt giảm, chỉ còn dòng vốn FDI duy trì đà tăng trưởng, gây áp lực trực tiếp lên tỷ giá.

Khó khăn từ bên ngoài cộng hưởng với gọng kìm thứ ba xuất phát từ chính nội tại hệ thống ngân hàng. Di chứng từ chu kỳ tăng nóng của thị trường vàng và bất động sản (2023-2025) đã hình thành tâm lý "sợ cầm tiền" trong dân cư. Dòng tiền đổ xô vào các tài sản phòng thủ thay vì kênh tiết kiệm, đẩy hệ thống ngân hàng vào trạng thái "đói huy động".

Số liệu cho thấy chênh lệch dư nợ tín dụng so với huy động vốn tính đến hết quý II/2026 đã phình to lên mức 2,8 triệu tỷ đồng, tăng rất mạnh so với con số 2,1 triệu tỷ đồng của cuối năm 2025.

Ông Long phân tích, nếu NHNN chọn hạ lãi suất để cứu đà tăng trưởng, áp lực tỷ giá sẽ lập tức bùng phát, đồng thời làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt tiền gửi do kênh tiết kiệm ngày càng kém hấp dẫn. Ngược lại, nếu neo lãi suất cao để giữ tỷ giá, chi phí vốn của hệ thống ngân hàng sẽ bị đội lên, bóp nghẹt các doanh nghiệp đang khát vốn.

Tuy nhiên, giữa thế “gọng kìm” đó, bức tranh kinh tế sáu tháng đầu năm 2026 vẫn cho thấy những kết quả điều hành vĩ mô tích cực. Trong những thành quả chung đó, dấu ấn của chính sách tiền tệ hiện lên đặc biệt rõ nét qua cách khơi thông dòng chảy tín dụng. Tính đến ngày 29/6, tín dụng toàn hệ thống đã đạt 20,03 triệu tỷ đồng, tăng 7,73% so với cuối năm 2025. Mức tăng trưởng này đồng nghĩa với việc có thêm khoảng 1,44 triệu tỷ đồng nguồn vốn mới được bơm bổ sung vào nền kinh tế.

Xét dưới góc độ vĩ mô, đây là một tín hiệu tích cực, minh chứng cho việc dòng vốn ngân hàng không bị tắc nghẽn mà đã quay trở lại thẩm thấu sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh.

Một thành tựu nổi bật khác mang tính chất quyết định là việc cơ quan điều hành đã giữ vững được sự ổn định của tỷ giá. Đối với một nền kinh tế có độ mở rất lớn như Việt Nam, việc bảo vệ thành công giá trị đồng nội tệ không chỉ đơn thuần là câu chuyện cân bằng cung cầu trên thị trường ngoại hối.

Hơn thế, tỷ giá ổn định chính là "mỏ neo" vững chắc giữ nhịp niềm tin của giới đầu tư, giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro chi phí nhập khẩu, đảm bảo an toàn cho các nghĩa vụ trả nợ ngoại tệ quốc gia và quan trọng nhất là chặn đứng nguy cơ bùng phát lạm phát tâm lý trong xã hội.

Mặt bằng lãi suất tiếp tục được NHNN duy trì hợp lý thông qua việc chỉ đạo các ngân hàng thương mại tiết giảm lãi suất huy động nhằm tạo dư địa hạ lãi suất cho vay hỗ trợ nền kinh tế. Nhờ đó, trong tháng 6/2026, lãi suất cho vay bình quân toàn hệ thống dao động trong khoảng 8,1% - 10,5%/năm. Riêng dòng vốn vay ngắn hạn hướng vào các lĩnh vực ưu tiên ghi nhận mức lãi suất rất tích cực là 3,9%/năm, thấp hơn mức trần 4% do cơ quan điều hành quy định.

Sức ép từ “đa mục tiêu”

Bước vào nửa cuối năm 2026, không gian điều hành chính sách tiền tệ đang ngày càng trở nên chật hẹp khi áp lực lạm phát không ngừng phả "hơi nóng" lên các mục tiêu vĩ mô. Theo số liệu từ Cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 7 tháng đầu năm đã tăng tới 4,39% so với cùng kỳ năm 2025, tiến sát đến lằn ranh mục tiêu 4,5% của cả năm.

Theo tính toán của NHNN, để neo giữ lạm phát bình quân năm 2026 ở mức 4,5%, CPI bình quân trong các tháng còn lại chỉ có dư địa tăng tối đa khoảng 0,34%/tháng. Đây là một khe cửa rất hẹp, đặc biệt khi áp lực tăng giá những tháng cuối năm vẫn chực chờ bùng phát. Thậm chí, theo kịch bản đánh giá của Bộ Tài chính, lạm phát năm 2026 hoàn toàn có rủi ro vượt mục tiêu đề ra khi có thể dao động trong khoảng 4,5% - 5,2%.

Không chỉ đối diện với sức ép giá cả trong nước, điều hành vĩ mô còn đang chịu nhiều tác động khó lường từ các cú sốc ngoại biên. Ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (NHNN) từng nhận định những căng thẳng địa chính trị kéo dài tại Trung Đông tiếp tục neo giá dầu thế giới ở mức cao khiến nỗ lực hạ nhiệt lạm phát toàn cầu chưa thể đạt được như kỳ vọng. Chừng nào Fed chưa nới lỏng chính sách tiền tệ, áp lực lên tỷ giá, mặt bằng lãi suất và sự dịch chuyển của dòng vốn quốc tế sẽ tiếp tục đè nặng lên các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam.

Giữa vòng vây của áp lực lạm phát và biến động ngoại biên, ngành ngân hàng đang phải gồng gánh cùng lúc nhiều mục tiêu đan xen, mang tính chất đánh đổi lẫn nhau: vừa phải bơm vốn hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, vừa phải kiềm chế lạm phát, nỗ lực giảm lãi suất nhưng lại không được để tỷ giá “tuột khỏi tầm tay”.

Thách thức càng nhân lên khi nhu cầu sử dụng vốn của nền kinh tế tiếp tục vượt xa khả năng huy động, đẩy mức chênh lệch giữa tín dụng và huy động VND lên tới khoảng 2 triệu tỷ đồng. Trạng thái "căng" thanh khoản này tiềm ẩn nhiều rủi ro, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của mặt bằng lãi suất và an toàn hoạt động của các tổ chức tín dụng.

Ông Võ Thành Long nhận định, trong tám tháng vừa qua, thông điệp của Chính phủ và Thủ tướng trong các cuộc họp luôn được nhắc đi nhắc lại vô cùng kiên quyết: phấn đấu tăng trưởng hai con số là mệnh lệnh, nhưng tuyệt đối không được phép đánh đổi tăng trưởng nóng lấy sự bất ổn kinh tế. Tại cuộc họp ngày 13/8 với NHNN và các ngân hàng thương mại, người đứng đầu Chính phủ tiếp tục nhấn mạnh mọi cơ chế, giải pháp điều hành đều phải hướng tới mục tiêu tiên quyết là củng cố ổn định vĩ mô, tăng cường khả năng chống chịu và đảm bảo hệ thống ngân hàng vận hành an toàn theo đúng nguyên tắc thị trường.

Trong bối cảnh đó, ông Long nhận định phép thử lớn nhất của chính sách tiền tệ trong nửa cuối năm nay chính là nghệ thuật giữ thế thăng bằng giữa các mục tiêu đối nghịch, vừa hỗ trợ đà tăng trưởng nhưng không để tuột mất sự ổn định của tỷ giá; nỗ lực giảm chi phí vốn nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn thanh khoản; đồng thời mở rộng tín dụng song song với việc bảo vệ nghiêm ngặt chất lượng tài sản của toàn hệ thống.

Không một chính sách tiền tệ nào có thể đơn độc tạo ra mức tăng trưởng hai chữ số mà không đi kèm với những rủi ro. Đặc biệt, trong bối cảnh dư địa nới lỏng tiền tệ hiện nay gần như không còn. Vì thế, sự nhập cuộc và "chia lửa" mạnh mẽ từ chính sách tài khóa là điều kiện tiên quyết. Khi đó, chính sách tiền tệ mới có thể lùi về tập trung cho những trọng tâm cốt lõi và nền tảng nhất của mình, đó là đảm bảo an toàn thanh khoản, kiềm chế lạm phát và giữ vững sự ổn định của giá trị đồng tiền nội tệ.