Những dấu hiệu ban đầu

Các dấu hiệu ban đầu về một cú sốc đồng bộ đã xuất hiện trong các khảo sát doanh nghiệp, cho thấy hệ quả từ chiến sự đang làm suy yếu đà tăng trưởng và đồng thời đẩy áp lực giá cả đi lên.

Nhiều chỉ số quản lý mua hàng (PMI) do S&P Global công bố trong tháng 3 ghi nhận sự sụt giảm rõ rệt. Trong loạt dữ liệu công bố ngày 23/3, chỉ số tổng hợp của khu vực đồng euro giảm mạnh hơn dự báo; chỉ số tương đương của Australia lao dốc, cho thấy nền kinh tế bất ngờ rơi vào trạng thái co hẹp; trong khi hoạt động sản xuất tại Ấn Độ suy yếu xuống mức thấp nhất kể từ năm 2021.

Ở chiều ngược lại, các chỉ số giá cả lại tăng vọt. Tại Đức, nền kinh tế lớn nhất châu Âu, lạm phát chi phí đầu vào tăng nhanh nhất trong hơn 3 năm. Một chỉ số tương tự của ngành sản xuất tại Anh ghi nhận mức tăng mạnh nhất kể từ năm 1992.

Các số liệu sơ bộ này được thu thập trong nửa cuối tháng 3, phản ánh tâm lý bi quan gia tăng của cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu trước diễn biến kéo dài của cuộc chiến Iran và những hệ lụy ngày càng lan rộng.

Tổng thể, các chỉ số này mang lại cái nhìn ban đầu về mức độ tác động của cuộc xung đột đối với thịnh vượng kinh tế, khi nguồn cung năng lượng, vốn là “mạch máu” của nhiều nền kinh tế lớn, bị ảnh hưởng nghiêm trọng và tức thì.

Mối lo ngại đã nhanh chóng lan tới các nhà hoạch định chính sách. Tuần trước, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde cảnh báo rằng các hành động quân sự do Tổng thống Mỹ phát động nhằm vào Iran đã làm gia tăng “rủi ro lạm phát đi lên và rủi ro tăng trưởng đi xuống”.

Các nhà quyết định chính sách tại Frankfurt và London hiện chuyển sang trạng thái cảnh giác “diều hâu”, với khả năng khu vực đồng euro tăng lãi suất ngay trong tháng tới. Ngân hàng trung ương Nhật Bản cũng đang chuẩn bị cho một đợt điều chỉnh sớm nhất vào tháng 4, trong khi Australia đã thực hiện hai lần tăng lãi suất liên tiếp.

Dữ liệu công bố ngày 23/3 chưa bao gồm Mỹ. Tuy vậy, trong các nền kinh tế đã công bố, tất cả các chỉ số PMI tổng hợp (kết hợp cả sản xuất và dịch vụ) đều cho thấy mức suy giảm đáng kể.

Cảnh báo về nguy cơ đình lạm

Tại khu vực đồng euro, hoạt động sản xuất bất ngờ cải thiện, song S&P Global lưu ý rằng điều này có thể phản ánh việc doanh nghiệp đẩy mạnh tích trữ hàng hóa nhằm phòng ngừa rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Khi kết hợp với sự chững lại của lĩnh vực dịch vụ và việc chỉ số tổng hợp giảm xuống mức thấp nhất trong 10 tháng, bức tranh chung vẫn khá ảm đạm, đặc biệt trong bối cảnh các chỉ báo giá tăng mạnh.

“Chỉ số PMI sơ bộ của khu vực đồng euro đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ đình lạm, khi chiến sự tại Trung Đông đẩy giá cả tăng vọt đồng thời kìm hãm tăng trưởng”, ông Chris Williamson, Kinh tế trưởng tại S&P Global Market Intelligence, nhận định.

Tại Anh, sản xuất tỏ ra bền bỉ hơn dịch vụ, nhưng chỉ số tổng hợp vẫn thấp hơn nhiều so với dự báo. Đáng chú ý, giá cả trong lĩnh vực sản xuất tăng mạnh nhất kể từ cú sốc đồng bảng Anh lao dốc sau sự kiện “Thứ Tư Đen” năm 1992.

“Ngân hàng Trung ương Anh đang đối mặt với bài toán khó, phải cân bằng giữa rủi ro tăng trưởng và lạm phát khi hoạch định chính sách, vừa kiềm chế nguy cơ lạm phát neo cao, vừa tránh để việc thắt chặt quá mức làm trầm trọng thêm suy thoái”, ông Williamson cho biết.

Tại Nhật Bản, dù dữ liệu mới cho thấy lạm phát bất ngờ chậm lại, các chỉ số hoạt động kinh doanh vẫn phản ánh tác động từ chiến sự, dù nền kinh tế nhìn chung vẫn duy trì sự ổn định. Chỉ số niềm tin cho 12 tháng tới giảm xuống mức thấp nhất gần một năm.

Ở Ấn Độ, các chỉ số cho thấy tăng trưởng kinh tế yếu nhất kể từ năm 2022, trong khi lạm phát chi phí chạm mức cao nhất trong 4 năm.

Australia là trường hợp có sự đảo chiều mạnh mẽ nhất. Chỉ số sản lượng tổng thể giảm hơn 5 điểm xuống 47, rơi xuống dưới ngưỡng 50 – ranh giới giữa tăng trưởng và suy giảm. Lĩnh vực dịch vụ suy yếu rõ rệt, kết hợp với sự giảm tốc mạnh của sản xuất, khiến hoạt động khu vực tư nhân thu hẹp vào cuối quý I, theo S&P Global.

Trong khi đó, lạm phát doanh nghiệp tại Australia, theo đo lường của S&P Global, đã lên mức cao nhất trong hơn 3 năm, cho thấy thách thức lớn đối với ngân hàng trung ương nước này.

Các số liệu PMI của Mỹ, được các nhà kinh tế dự báo sẽ cho thấy mức độ chống chịu nhất định trước biến động toàn cầu. Hoạt động sản xuất có thể đi ngang, trong khi dịch vụ thậm chí nhích nhẹ.

Tổng thống Mỹ cho biết các cuộc đàm phán hòa bình tại Trung Đông đang được tiến hành, dù giao tranh giữa liên minh Mỹ – Israel và Iran vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Ngay cả khi xung đột sớm chấm dứt, các nhà hoạch định chính sách toàn cầu vẫn sẽ phải đánh giá mức độ tổn hại mà cú sốc này đã gây ra đối với triển vọng tăng trưởng và lạm phát. Dù có phạm vi bao phủ rộng, các chỉ số của S&P Global hiện mới chỉ phản ánh một phần tác động.

“Những câu hỏi then chốt đối với triển vọng sắp tới là eo biển Hormuz sẽ bị gián đoạn trong bao lâu, và các ngân hàng trung ương sẽ phản ứng ra sao trước cú sốc này”, ông Rush nhấn mạnh.