[Café Cuối tuần] Khi nhà đầu tư ngoại chọn ở, chọn đi
Thứ 2, 16/11/2026
ECCO đóng cửa nhà máy, trong khi Spectre tiếp tục mở rộng sản xuất và Pandora đưa vào vận hành dự án trị giá 150 triệu USD. Ba lựa chọn khác nhau chỉ trong thời gian ngắn của doanh nghiệp Đan Mạch gợi mở những suy ngẫm về sức hấp dẫn của Việt Nam trong dòng chảy đầu tư toàn cầu.
Có những câu chuyện về đầu tư nước ngoài không nằm trong những con số hàng chục tỷ USD vốn đăng ký, cũng không xuất hiện trong các bảng thống kê tăng trưởng. Đôi khi, chỉ cần nhìn vào quyết định của một vài doanh nghiệp, có thể nhận ra những chuyển động đáng suy ngẫm của dòng vốn.
Những ngày đầu tháng 11, thông tin Công ty TNHH ECCO Việt Nam dừng hoạt động sản xuất tại nhà máy ở Khu công nghiệp Bàu Bàng, TP.HCM, thu hút sự chú ý của dư luận. Quyết định này ảnh hưởng đến hơn 1.600 lao động, khép lại một chặng đường sản xuất của thương hiệu giày dép nổi tiếng đến từ Đan Mạch tại Việt Nam.
Gần như cùng thời điểm, một doanh nghiệp khác của Đan Mạch là Spectre lại khánh thành nhà máy mới tại Hưng Yên, tiếp tục mở rộng hoạt động sau 16 năm hiện diện. Trước đó, ngày 1/10, Tập đoàn trang sức Pandora cũng đưa vào hoạt động nhà máy trị giá 150 triệu USD tại TP.HCM, cơ sở sản xuất đầu tiên của hãng bên ngoài Thái Lan.
Một bên thu hẹp hoạt động, hai bên tiếp tục rót vốn. Cùng đến từ một quốc gia, cùng lựa chọn Việt Nam làm địa điểm sản xuất, nhưng ba doanh nghiệp lại có những quyết định rất khác nhau.
Những ngã rẽ của dòng vốn
ECCO là một thương hiệu có lịch sử lâu đời trong ngành giày dép. Nhà máy của doanh nghiệp tại Bàu Bàng được cấp phép đầu tư năm 2017, đi vào hoạt động từ tháng 4/2020, với vốn đăng ký khoảng 38,18 triệu USD và công suất 8,1 triệu sản phẩm giày dép, linh kiện mỗi năm.
Sau hơn 6 năm sản xuất, doanh nghiệp quyết định dừng hoạt động. Theo thông tin được công bố, nguyên nhân xuất phát từ tình trạng nhu cầu thị trường suy giảm trong nhiều năm, dẫn đến dư thừa công suất, cùng với kế hoạch tái cơ cấu mạng lưới sản xuất toàn cầu của tập đoàn.
Đây không phải câu chuyện quá xa lạ trong hoạt động kinh doanh quốc tế. Khi thị trường thay đổi, sức mua suy yếu hoặc mô hình sản xuất không còn phù hợp, các tập đoàn thường phải tính toán lại mạng lưới nhà máy, phân bổ lại nguồn lực để duy trì hiệu quả hoạt động. Một địa điểm từng được lựa chọn cho chiến lược mở rộng có thể không còn giữ vị trí như trước trong những tính toán mới.
Ở chiều ngược lại, Spectre lại đang nhìn thấy dư địa phát triển tại Việt Nam. Ngày 30/10, doanh nghiệp Đan Mạch này khánh thành nhà máy thứ tư tại Hưng Yên, chuyên sản xuất trang phục kỹ thuật, trang phục thể thao và dã ngoại cho các thương hiệu quốc tế. Dự án có vốn đầu tư hơn 30 triệu USD, dự kiến tạo việc làm cho khoảng 3.000 lao động.
Sau 16 năm hiện diện, Spectre hướng tới xây dựng hệ thống bốn nhà máy tại Việt Nam, với tổng vốn đầu tư vượt 60 triệu USD và gần 6.000 lao động. Đáng chú ý, quá trình mở rộng này diễn ra song song với việc doanh nghiệp tái tổ chức mạng lưới sản xuất tại châu Âu.
Năm 2025, Spectre đóng cửa hoạt động sản xuất tại Latvia, chuyển các cơ sở tại Latvia và Đức thành những trung tâm năng lực, tập trung hoạt động sản xuất về Việt Nam. Có thể nói, Việt Nam đang dần trở thành cứ điểm sản xuất chủ lực trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp này.
Một bước ngoặt khác đến vào tháng 9/2026, khi tập đoàn Schouw & Co. của Đan Mạch hoàn tất thương vụ mua 75% cổ phần Spectre. Thương vụ trị giá khoảng 1,1 tỷ DKK, tương đương hơn 4.200 tỷ đồng, mở ra giai đoạn phát triển mới với sự tham gia của một cổ đông chiến lược lớn.
Câu chuyện Spectre vì thế không chỉ là việc một doanh nghiệp mở thêm nhà máy. Đằng sau đó là sự kết hợp giữa mở rộng sản xuất, thay đổi cơ cấu sở hữu và tái phân bổ năng lực sản xuất trên phạm vi toàn cầu.
Nếu ECCO đang thu hẹp mạng lưới vì nhu cầu thị trường và bài toán công suất, Spectre lại lựa chọn tập trung sản xuất tại Việt Nam để phục vụ chiến lược dài hạn. Hai quyết định trái chiều ấy cho thấy không có một công thức chung cho mọi nhà đầu tư. Mỗi doanh nghiệp có một thị trường, một sản phẩm, một cấu trúc chi phí và những tính toán riêng.
Bởi vậy, cũng không nên nhìn việc ECCO đóng cửa nhà máy như một dấu hiệu cho thấy Việt Nam mất đi sức hấp dẫn, hay xem quyết định mở rộng của Spectre là bằng chứng rằng mọi dự án FDI đều có thể tìm thấy cơ hội tăng trưởng. Điều đáng nhìn hơn là những yếu tố nào đang khiến một địa điểm sản xuất trở nên hấp dẫn trong mắt nhà đầu tư ở từng thời điểm.
Khi Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng
Nếu Spectre cho thấy quá trình dịch chuyển năng lực sản xuất, thì Pandora lại mang đến một câu chuyện khác về cách Việt Nam được lựa chọn trong chiến lược toàn cầu của các tập đoàn lớn.
Ngày 1/10, Pandora chính thức khánh thành nhà máy chế tác trang sức tại Khu công nghiệp VSIP III, TP.HCM. Dự án có tổng vốn đầu tư 150 triệu USD, diện tích 7,5 ha, công suất thiết kế 60 triệu sản phẩm mỗi năm và dự kiến tạo việc làm cho khoảng 7.000 lao động khi vận hành đầy đủ.
Đây là nhà máy thứ tư của Pandora trên toàn cầu, đồng thời là cơ sở sản xuất đầu tiên của tập đoàn bên ngoài Thái Lan. Trước đó, toàn bộ hoạt động sản xuất trang sức của hãng được tập trung tại ba nhà máy ở Thái Lan.
Việc lựa chọn Việt Nam vì thế mang ý nghĩa lớn hơn một dự án đầu tư mới. Đây là bước đi nhằm bổ sung công suất, đa dạng hóa địa điểm sản xuất và giảm sự phụ thuộc vào một thị trường duy nhất trong mạng lưới cung ứng toàn cầu.
Theo Reuters, nhà máy tại Việt Nam dự kiến đóng góp khoảng 15% tổng công suất sản xuất toàn cầu của Pandora trong giai đoạn đầu và có thể nâng tỷ trọng lên khoảng một phần ba vào năm 2030. Nếu kế hoạch này được thực hiện, Việt Nam sẽ trở thành một trong những trung tâm sản xuất quan trọng nhất của tập đoàn.
Có một chi tiết đáng chú ý, đó là Pandora không lựa chọn Việt Nam chỉ để tìm kiếm nguồn lao động có chi phí cạnh tranh. Nhà máy mới được thiết kế theo tiêu chuẩn LEED Gold, sử dụng 100% điện tái tạo và toàn bộ vàng, bạc tái chế trong quá trình chế tác.
Đó là những yêu cầu gắn với chiến lược phát triển bền vững của một thương hiệu toàn cầu, nhưng đồng thời cũng phản ánh những thay đổi trong cách các tập đoàn lựa chọn địa điểm sản xuất. Một nhà máy ngày nay không chỉ cần tạo ra sản phẩm với chi phí hợp lý, mà còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn về năng lượng, môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng.
Ở một góc độ nào đó, câu chuyện của Pandora và Spectre có điểm gặp nhau. Cả hai đều nhìn thấy ở Việt Nam khả năng tổ chức sản xuất quy mô lớn, đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế. Nhưng đằng sau những quyết định đầu tư ấy còn là một thực tế, vị trí của Việt Nam trong bản đồ sản xuất toàn cầu đang có những thay đổi.
Trước đây, lợi thế về lao động, chi phí sản xuất và khả năng tiếp cận các thị trường xuất khẩu thường được nhắc đến như những yếu tố quan trọng giúp Việt Nam thu hút các nhà máy nước ngoài. Những lợi thế ấy vẫn còn, nhưng dường như đang được đặt trong một hệ quy chiếu rộng hơn.
Nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến khả năng cung ứng năng lượng ổn định, chất lượng hạ tầng công nghiệp, nguồn nhân lực có kỹ năng, mức độ thuận lợi của logistics và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất xanh. Đó cũng là những yếu tố quyết định một nhà máy có thể vận hành hiệu quả trong 10 năm, 20 năm, chứ không chỉ trong vài năm đầu tiên.
Điều còn lại sau những nhà máy mới
Nhìn vào dự án Pandora, một nhà máy trị giá 150 triệu USD, công suất 60 triệu sản phẩm mỗi năm, câu hỏi nhức nhối bao lâu nay với các nhà quản lý, chuyên gia kinh tế lại hiện lên, dự án sẽ mang lại những giá trị gì cho nền kinh tế Việt Nam ngoài vốn đầu tư, việc làm và kim ngạch xuất khẩu?
Theo thông tin từ Pandora, các doanh nghiệp Việt Nam hiện tham gia chủ yếu ở khâu cung cấp máy móc, thiết bị, hàng hóa và dịch vụ hỗ trợ. Trong khi đó, nguyên liệu trực tiếp phục vụ chế tác trang sức vẫn được nhập khẩu từ các thị trường quốc tế.
Chi tiết này phần nào cho thấy khoảng cách giữa việc thu hút được một dự án FDI lớn và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị của dự án đó. Một nhà máy có thể tạo ra hàng nghìn việc làm, đóng góp cho sản xuất công nghiệp và xuất khẩu, nhưng nếu phần lớn nguyên liệu, công nghệ và các khâu có giá trị cao vẫn nằm ngoài hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước, thì tác động lan tỏa sẽ chưa tương xứng với quy mô đầu tư.
Với Spectre cũng vậy. Việc doanh nghiệp tiếp tục mở rộng tại Việt Nam là tín hiệu tích cực, nhưng câu chuyện sẽ có ý nghĩa hơn nếu ngày càng nhiều doanh nghiệp trong nước có thể tham gia vào mạng lưới cung ứng, từ nguyên phụ liệu, thiết bị đến các dịch vụ kỹ thuật và công nghệ.
Đây không phải là việc có thể thay đổi trong một sớm một chiều. Muốn trở thành nhà cung ứng cho các tập đoàn toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam phải đáp ứng những yêu cầu khắt khe về chất lượng, tiến độ, quản trị, tài chính và tiêu chuẩn môi trường. Không ít doanh nghiệp có thể sản xuất được sản phẩm, nhưng chưa chắc đã đủ năng lực duy trì một hợp đồng cung ứng dài hạn với những yêu cầu nghiêm ngặt.
Vì vậy, câu chuyện thu hút FDI thời gian tới đây có lẽ vẫn cần phải ưu tiên giải quyết câu hỏi, không chỉ có bao nhiêu nhà máy được xây dựng, mà doanh nghiệp Việt Nam học hỏi được gì, tham gia được đến đâu và giữ lại được bao nhiêu giá trị từ những hoạt động sản xuất ấy.
Đó cũng là những vấn đề "nóng" mà các đại biểu Quốc hội đặt ra trong phiên thảo luận sửa đổi Luật Đầu tư mấy ngày nay, với nhiều gợi mở đáng lưu ý trong việc gắn ưu đãi với chuyển giao công nghệ và kết nối doanh nghiệp trong nước - nước ngoài.
Trở lại với trường hợp ECCO, quyết định dừng hoạt động cũng gợi ra một suy nghĩ khác. Một dự án FDI không phải lúc nào cũng tồn tại mãi mãi. Doanh nghiệp có thể mở rộng, thu hẹp, chuyển địa điểm hoặc thay đổi chiến lược khi điều kiện kinh doanh không còn phù hợp. Đó là quy luật của hoạt động đầu tư trong một nền kinh tế mở.
Nhưng khi một nhà máy đóng cửa, phía sau quyết định kinh doanh ấy là hàng nghìn người lao động cần tìm công việc mới, là những nhà cung ứng phải tìm kiếm khách hàng thay thế và là địa phương phải tính toán lại phương án sử dụng nguồn lực đã hình thành quanh dự án.
Khả năng ứng phó với những tình huống như vậy cũng là một phần của chất lượng môi trường đầu tư. Thu hút được một nhà đầu tư mới đã quan trọng, nhưng bảo đảm quyền lợi người lao động, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước thích ứng và hạn chế những tác động tiêu cực khi dự án rút lui cũng không kém phần cần thiết.
Nhìn từ 3 doanh nghiệp Đan Mạch, có thể thấy Việt Nam đang hiện diện trong những tính toán rất khác nhau của các tập đoàn quốc tế. Có doanh nghiệp phải rời đi vì những thay đổi của thị trường; có doanh nghiệp lựa chọn tập trung năng lực sản xuất tại đây; cũng có tập đoàn lần đầu đưa Việt Nam vào mạng lưới nhà máy toàn cầu.
Ba câu chuyện không đủ để đại diện cho toàn bộ dòng vốn FDI, nhưng lại là những lát cắt đáng suy ngẫm về một cuộc cạnh tranh đang thay đổi. Việt Nam có thể tiếp tục thu hút những nhà máy mới, những khoản đầu tư lớn hơn. Nhưng có lẽ điều quan trọng hơn là sau mỗi dự án, năng lực sản xuất của nền kinh tế được nâng lên đến đâu, doanh nghiệp nội địa tiến thêm được bước nào trong chuỗi cung ứng và người lao động có thêm những cơ hội nghề nghiệp tốt hơn ra sao.
Bởi sức hấp dẫn của một điểm đến đầu tư không chỉ nằm ở việc có bao nhiêu tập đoàn muốn đến, mà còn ở việc họ có thể phát triển lâu dài như thế nào và nền kinh tế sở tại nhận lại được những giá trị gì. Đó có lẽ mới là câu chuyện đáng để suy ngẫm khi nhìn vào những nhà máy đang mọc lên, cũng như những nhà máy đang khép lại tại Việt Nam.



