Bộ Công Thương đang hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh Quy hoạch hạ tầng dự trữ, cung ứng xăng dầu, khí đốt quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là đề xuất tăng quy mô các kho dự trữ dầu thô quốc gia.

Theo quy hoạch hiện hành, Việt Nam định hướng xây dựng 3 kho dầu thô dự trữ quốc gia tại Nghi Sơn (Thanh Hóa), Dung Quất (Quảng Ngãi) và Long Sơn (TP HCM), mỗi kho quy mô khoảng 1 triệu tấn. Trong phương án điều chỉnh, Bộ Công Thương đề xuất nâng phần dự trữ quốc gia tại mỗi kho lên khoảng 1-3 triệu tấn. Như vậy, ở mức cao nhất, sức chứa dự trữ quốc gia tại mỗi địa điểm có thể gấp 3 lần định hướng hiện nay.

Phương án mới cũng mở đường kết hợp trong cùng một công trình phần dự trữ quốc gia với tồn chứa thương mại dầu thô và sản phẩm xăng dầu. Phần kinh doanh phải được tách biệt về dung tích, lượng hàng, quyền sở hữu và quản lý, bảo đảm dầu dự trữ quốc gia có thể huy động khi cần.

Theo Bộ Công Thương, tổng lượng dầu thô và sản phẩm xăng dầu dự trữ hiện mới tương đương khoảng 33-36 ngày nhập khẩu ròng. Trong khi đó, Nghị quyết 70 về bảo đảm an ninh năng lượng đặt mục tiêu nâng mức dự trữ lên khoảng 90 ngày nhập khẩu ròng vào năm 2030.

Áp lực càng rõ khi mức độ phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu bên ngoài ngày càng tăng. Bộ Công Thương cho biết nguồn xăng dầu sản xuất trong nước hiện đáp ứng khoảng 70% nhu cầu. Lọc hóa dầu Nghi Sơn sử dụng dầu thô nhập khẩu, trong khi Lọc dầu Dung Quất cũng đang tăng tỷ trọng dầu thô nhập khẩu do sản lượng khai thác trong nước suy giảm.

Thực tế cho thấy rủi ro này đang hiện hữu. Biến động địa chính trị tại Trung Đông từng khiến nguồn dầu thô truyền thống của Nghi Sơn bị gián đoạn trong nhiều tháng, buộc nhà máy phải tìm các loại dầu thay thế để duy trì sản xuất.

Theo Bộ Công Thương, cả 3 kho dự trữ dầu thô quốc gia khoảng 1 triệu tấn/kho trong quy hoạch hiện hành đến nay vẫn chưa được đầu tư. Nguyên nhân chính là chưa xác định đầy đủ cơ chế đầu tư, nguồn vốn, cách quản lý, vận hành và cơ chế tài chính. Sau hơn 3 năm, số dự án đã hoàn thành hoặc đang thi công mới đạt 15/102 dự án, tương đương 14,7%. Có tới 59 dự án, chiếm 57,8%, chưa thuộc các nhóm trên.

Hồ sơ điều chỉnh lần này cũng đề xuất hình thành hệ thống kho và đường ống phục vụ cung ứng xăng dầu từ Việt Nam sang Lào. Theo đó, tại Nghệ An dự kiến bổ sung các kho, trạm trung chuyển với tổng sức chứa khoảng 110.000-160.000 m³, đồng thời nghiên cứu tuyến đường ống xăng dầu kết nối Việt Nam - Lào dài khoảng 80-100 km. Vị trí và hướng tuyến cụ thể sẽ được xác định ở bước chuẩn bị đầu tư.

Phía Bắc cũng phải sắp xếp lại mạng lưới kho khi Tổng kho xăng dầu Đức Giang thuộc diện rà soát, di dời khỏi khu vực nội thành Hà Nội. Phương án điều chỉnh tính đến việc tăng năng lực các kho Nam Phong, Bến Gót và Bắc Giang để bù đắp sức chứa, khả năng trung chuyển khi Đức Giang di dời. Trong đó, Kho Nam Phong tại Phú Xuyên được đề xuất nâng từ 3.200 m³ hiện nay lên 95.000 m³.