UAE rời OPEC sau gần 6 thập kỷ
OPEC, liên minh gồm khoảng hơn chục quốc gia xuất khẩu dầu mỏ, từ lâu định hướng thị trường bằng cách áp hạn ngạch sản lượng đối với các thành viên và đồng minh. Tuy nhiên, quyền lực của tổ chức này đã suy giảm trong những năm gần đây khi sản lượng tại các nước ngoài khối, đặc biệt là Mỹ, tăng mạnh.
Trước khi chiến sự tại Iran bùng phát, UAE là một trong những nhà sản xuất lớn nhất của OPEC, chỉ đứng sau Ả Rập Xê Út, Iraq và Iran, với sản lượng khoảng 3,6 triệu thùng/ngày, tương đương gần 3% nguồn cung toàn cầu.
Trước chiến sự Trung Đông, các quốc gia OPEC cung cấp hơn 1/4 nguồn dầu thế giới. Nga cùng một số nước khác cũng phối hợp với OPEC thông qua liên minh mang tên OPEC+.
Các quan chức UAE từ lâu đã nhiều lần đề cập khả năng rời khỏi tổ chức này, cho rằng hạn ngạch sản xuất đã hạn chế không công bằng khả năng xuất khẩu dầu của họ. Cho thấy tính bất ngờ của quyết định rời bỏ tổ chức mà họ đã gắn bó từ năm 1967, UAE chỉ thông báo trước chưa đầy một tuần và cho biết sẽ chính thức rút lui vào ngày 1/5 tới.
Quốc gia này đang đặt mục tiêu nâng công suất khai thác lên 5 triệu thùng/ngày vào năm 2027, và hiện được dự báo sẽ tăng bơm dầu để phục vụ lợi ích riêng. Điều đó sẽ diễn ra khi các tàu chở dầu có thể nối lại hành trình qua eo biển Hormuz - tuyến đường thủy hẹp ngăn cách Iran với bán đảo Ả Rập.
Eo biển này gần như bị phong tỏa kể từ khi chiến sự bắt đầu vào cuối tháng 2. UAE có khả năng chuyển một phần dầu qua đường ống tránh eo biển, song theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nước này vẫn buộc phải cắt giảm hơn một phần ba sản lượng trong tháng 3.
Bộ trưởng Năng lượng UAE Suhail Al Mazrouei cho biết trong cuộc phỏng vấn với The New York Times rằng nước này quyết định rời OPEC để có thêm tự do trong việc đáp ứng nhu cầu tiêu dùng.
“Thế giới cần nhiều năng lượng hơn, thế giới cần nhiều tài nguyên hơn và UAE không muốn bị ràng buộc bởi bất kỳ nhóm nào”, ông Al Mazrouei nói. Ông cho biết thêm UAE muốn rút lui vào thời điểm gây xáo trộn ít nhất cho thị trường dầu mỏ.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục là một nhà sản xuất có trách nhiệm”, ông nhấn mạnh.
Bài toán mới cho giá dầu
Việc UAE rời OPEC ở thời điểm hiện tại chưa tạo tác động lớn đến giá dầu, do cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran đã buộc nhiều nhà sản xuất trên khắp vùng Vịnh Ba Tư phải cắt giảm sản lượng.
Trong ngắn hạn, giá dầu vẫn chủ yếu bị chi phối bởi căng thẳng Trung Đông và gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz hơn là quyết định rời khối của UAE. Reuters cho biết trong phiên 28/4, dầu Brent vẫn giao dịch quanh 111 USD/thùng, tăng gần 3%, khi rủi ro nguồn cung lấn át thông tin UAE rời OPEC.
Về trung hạn, nhiều chuyên gia nhận định nếu UAE tăng sản lượng sau khi không còn bị ràng buộc bởi hạn ngạch, nguồn cung bổ sung có thể tạo sức ép kéo giá dầu hạ nhiệt. Reuters nhận định việc nước này rời OPEC sẽ làm suy yếu khả năng kiểm soát nguồn cung của tổ chức, đồng thời mở ra nguy cơ cạnh tranh thị phần giữa các nhà sản xuất lớn.
Về dài hạn, thị trường có thể biến động mạnh hơn. Nếu OPEC mất dần tính gắn kết hoặc xuất hiện thêm thành viên rời khối, cơ chế điều tiết sản lượng sẽ kém hiệu quả hơn, khiến giá dầu dễ dao động theo cung cầu và địa chính trị. Kịch bản cơ sở là giá dầu có thể hạ nhiệt khi xung đột lắng xuống, nhưng biên độ biến động sẽ lớn hơn trước.
Thông báo của UAE được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng âm ỉ giữa UAE và Ả Rập Xê Út - quốc gia được xem là lãnh đạo thực tế của OPEC. Từng là đồng minh thân cận, hai nước vùng Vịnh ngày càng xa cách trong những năm gần đây. UAE ngày càng đi theo lối riêng, tăng cường quan hệ với Israel và hậu thuẫn một lực lượng ly khai có vũ trang ở miền nam Yemen, nơi Ả Rập Xê Út đang ủng hộ chính phủ.
Cuộc chiến với Iran dường như càng khoét sâu rạn nứt đó, khi Riyadh và Abu Dhabi theo đuổi những chiến lược khác nhau trong cách ứng phó Tehran.
UAE, nơi đặt một căn cứ quân sự lớn của Mỹ, đã hứng chịu hàng nghìn vụ tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái từ Iran. Các quan chức UAE cũng bày tỏ sự thất vọng trước phản ứng của các tổ chức khu vực như Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) và Liên đoàn Ả Rập, hàm ý rằng họ mong muốn một lập trường thống nhất cứng rắn hơn đối với Iran.
“Mỗi quốc gia vùng Vịnh đều có chính sách kiềm chế riêng đối với Iran, và tất cả những chính sách đó đều thất bại. Tất cả các chính sách của chúng ta đều thất bại thảm hại”, ông Anwar Gargash, quan chức cấp cao của UAE, phát biểu tại Dubai ngày 27/4.
Chính sách dầu mỏ từ lâu cũng là một nguồn căng thẳng chủ chốt giữa UAE và Ả Rập Xê Út.
“Trong khi Ả Rập Xê Út muốn duy trì vai trò trung tâm của thị trường dầu mỏ trong cả thế kỷ tới, UAE không cảm thấy cấp bách như vậy. Do nền kinh tế đa dạng hơn, họ không cần giá dầu cao để cân bằng ngân sách, nhờ đó có thể ưu tiên sản lượng thay vì hỗ trợ giá”, ông Bachar El-Halabi, nhà phân tích cấp cao tại hãng nghiên cứu hàng hóa Argus Media ở Dubai, nhận định.
Việc UAE rút lui sẽ khiến Ả Rập Xê Út phải gánh vác phần trách nhiệm lớn hơn trong điều tiết giá dầu khi thị trường quốc tế ổn định trở lại.
Quyết định của UAE được đưa ra sau khi Angola, Ecuador và Qatar lần lượt rời OPEC vào các năm 2024, 2020 và 2019. Tuy nhiên, UAE là nhà sản xuất dầu lớn hơn đáng kể so với các quốc gia này, vì vậy quyết định của họ có ý nghĩa sâu rộng hơn.
