Ba mươi mốt năm đồng hành cùng ngôi nhà chung ASEAN là hành trình ghi dấu khát vọng hội nhập mạnh mẽ, sâu rộng cùng tinh thần tiên phong, chủ động và trách nhiệm của Việt Nam. (Ảnh: Nguyễn Hồng)

Đây là một trong những cột mốc quan trọng nhất trong lịch sử đối ngoại của Việt Nam kể từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng thời đánh dấu bước ngoặt trong tiến trình phát triển của ASEAN cũng như quá trình hội nhập khu vực của Việt Nam.

Ba mươi mốt năm đồng hành cùng ngôi nhà chung ASEAN là hành trình ghi dấu khát vọng hội nhập mạnh mẽ, sâu rộng cùng tinh thần tiên phong, chủ động và trách nhiệm của Việt Nam vì một Cộng đồng ASEAN đoàn kết, vững mạnh, tự cường và gắn kết.

Ngày nay, với thế và lực của đất nước sau 40 năm Đổi mới cùng khát vọng vươn mình trong kỷ nguyên mới, Việt Nam tiếp tục chung tay cùng các nước thành viên viết tiếp những câu chuyện thành công của ASEAN, đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực cũng như trên thế giới.

Bước ngoặt hội nhập

Việc gia nhập ASEAN là bước tiến đặc biệt quan trọng của Việt Nam trên con đường hội nhập khu vực và quốc tế. Năm 1995 không chỉ ghi dấu việc Việt Nam trở thành thành viên ASEAN mà còn là thời điểm Việt Nam bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ và ký Hiệp định khung về hợp tác với Ủy ban châu Âu.

Kinh nghiệm thành công từ ASEAN đã tạo nền tảng để Việt Nam từng bước hội nhập quốc tế với tâm thế ngày càng tự tin, chủ động và tích cực. Sau đó, Việt Nam lần lượt gia nhập APEC, ASEM, WTO, tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, đảm nhiệm thành công nhiều trọng trách tại Liên hợp quốc như Hội đồng Bảo an, Hội đồng Nhân quyền, đồng thời thiết lập mạng lưới đối tác chiến lược toàn diện, đối tác chiến lược và đối tác toàn diện với nhiều quốc gia quan trọng trên thế giới.

Ở chiều ngược lại, sự tham gia của Việt Nam cũng là một bước ngoặt lớn đối với ASEAN, góp phần hiện thực hóa tầm nhìn của các nhà sáng lập về một Đông Nam Á hòa bình, ổn định, đoàn kết và thịnh vượng. Ngày 28/7/1995 đã trở thành dấu mốc lịch sử, thể hiện những nỗ lực không ngừng của Việt Nam và ASEAN trong việc đưa khu vực từ đối đầu sang đối thoại, từ nghi kỵ sang tin cậy, từ chia rẽ sang đoàn kết.

Ngay sau khi gia nhập, Việt Nam tích cực thúc đẩy ASEAN kết nạp Lào, Myanmar và Campuchia vào các năm 1997 và 1999, góp phần hoàn tất ý tưởng ASEAN-10, đẩy nhanh tiến trình mở rộng Hiệp hội, củng cố hòa bình và ổn định tại khu vực Đông Nam Á – địa bàn có vị trí chiến lược kết nối Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương.

Các nhà lãnh đạo chụp ảnh chung tại Lễ khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm", ngày 9/6. (Ảnh: Quang Hoà)

Thành viên nòng cốt của Cộng đồng ASEAN

Trong suốt 31 năm qua, Việt Nam luôn coi ASEAN là ưu tiên trong chính sách đối ngoại, tham gia với tinh thần chủ động, tích cực và trách nhiệm trên cả ba trụ cột Cộng đồng ASEAN cùng tất cả các lĩnh vực hợp tác. Từ một thành viên gia nhập muộn với xuất phát điểm còn nhiều khó khăn, Việt Nam đã từng bước bắt kịp tiến trình hợp tác, trở thành một trong những thành viên nòng cốt của Hiệp hội.

Quan hệ giữa Việt Nam với các nước ASEAN không ngừng phát triển. Việt Nam đã nâng cấp quan hệ với Indonesia, Malaysia, Singapore và Thái Lan lên Đối tác chiến lược toàn diện, đồng thời cùng các nước thành viên duy trì môi trường hòa bình, ổn định ở khu vực, tăng cường quan hệ với các đối tác, khai thác hiệu quả mạng lưới liên kết kinh tế của ASEAN nhằm thúc đẩy thương mại, đầu tư và phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Các trọng trách ASEAN giao phó đều được Việt Nam hoàn thành xuất sắc. Chỉ ba năm sau khi gia nhập, Việt Nam đã đảm nhiệm vai trò chủ nhà Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 6 năm 1998, cùng các nước thành viên đưa ASEAN vượt qua cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu Á, thông qua Chương trình Hành động Hà Nội, duy trì đà liên kết khu vực và hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2020.

Trên cương vị Chủ tịch ASEAN các năm 2010 và 2020, Việt Nam tiếp tục để lại nhiều dấu ấn nổi bật. Đặc biệt, trong năm Chủ tịch ASEAN 2020, Việt Nam đã đề xuất nhiều sáng kiến quan trọng như Quỹ ASEAN ứng phó COVID-19, Kho dự phòng vật tư y tế khẩn cấp ASEAN, Khung chiến lược ASEAN về các tình huống khẩn cấp, Khung phục hồi tổng thể ASEAN và Kế hoạch triển khai, Tuyên bố ASEAN về Khung thỏa thuận hành lang đi lại ASEAN, cũng như thúc đẩy thành lập Trung tâm ASEAN ứng phó các tình huống y tế khẩn cấp và dịch bệnh mới nổi (AC-PHEED).

Việt Nam cũng có những đóng góp quan trọng trong việc định hình các quyết sách chiến lược của ASEAN, từ Chương trình Hành động Hà Nội, Tầm nhìn ASEAN 2020, Tuyên bố Hòa hợp ASEAN về xây dựng Cộng đồng ASEAN, Hiến chương ASEAN, Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 đến Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Trong bối cảnh khu vực và thế giới diễn biến phức tạp, đặc biệt trước tác động của xung đột tại Trung Đông, Việt Nam tiếp tục chủ động đưa ra nhiều sáng kiến nhằm tăng cường khả năng ứng phó tập thể của ASEAN, trong đó có sáng kiến xây dựng Khung hợp tác tăng cường ứng phó chung của ASEAN với tình hình Trung Đông và các cuộc khủng hoảng trong tương lai.

Kiến tạo tương lai của ASEAN

Một trong những dấu ấn nổi bật của Việt Nam trong những năm gần đây là việc đề xuất và đăng cai tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN (ASEAN Future Forum - AFF), tạo không gian trao đổi cởi mở về các ý tưởng và sáng kiến hợp tác khu vực, bổ trợ cho các cơ chế chính thức của ASEAN.

Sau ba lần tổ chức thành công tại Hà Nội vào các năm 2024, 2025 và 2026, Diễn đàn Tương lai ASEAN đã trở thành nền tảng quan trọng thúc đẩy đối thoại, kiến tạo đồng thuận và góp phần định hình các chương trình nghị sự chiến lược của khu vực.

AFF 2026 tiếp tục tạo ra không gian đối thoại thực chất về tương lai ASEAN, với nhiều sáng kiến và giải pháp góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển của Hiệp hội.

Song song với việc thúc đẩy liên kết nội khối, Việt Nam còn phát huy hiệu quả vai trò cầu nối trong quan hệ giữa ASEAN với các đối tác như Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh và New Zealand. Việt Nam đã đảm nhiệm thành công vai trò điều phối quan hệ ASEAN-Trung Quốc, ASEAN-EU, ASEAN-Ấn Độ, ASEAN-Nhật Bản, ASEAN-Hàn Quốc và hiện đang điều phối quan hệ ASEAN-Anh cùng ASEAN-New Zealand giai đoạn 2024-2027, góp phần đưa hợp tác giữa ASEAN với các đối tác ngày càng đi vào chiều sâu.

Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung tham dự Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN+3 tại Manila (Philippines), ngày 23/7. (Nguồn: ASEAN).

Tiên phong triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045

Năm 2025 đánh dấu mốc 10 năm hình thành Cộng đồng ASEAN và mở ra giai đoạn phát triển mới với việc các nhà lãnh đạo thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 cùng bốn kế hoạch chiến lược về Chính trị - An ninh, Kinh tế, Văn hóa - Xã hội và Kết nối, hướng tới xây dựng một "ASEAN tự cường, sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm".

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Với cam kết nghiêm túc và tinh thần trách nhiệm cao, Việt Nam đang tích cực phối hợp cùng các nước thành viên cụ thể hóa các mục tiêu của Tầm nhìn thành những chương trình hợp tác thiết thực.

Các bộ, ngành của Việt Nam đang khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai theo chức năng của từng cơ quan, tham gia xây dựng cơ chế theo dõi, đánh giá thực thi, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến nhằm củng cố đoàn kết, tăng cường khả năng tự cường, thu hẹp khoảng cách phát triển, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng và nâng cao năng lực ứng phó trước các thách thức mới nổi.

Ở cấp quốc gia, Việt Nam là một trong những nước đi đầu xây dựng và triển khai Chương trình Hành động quốc gia giai đoạn 2026-2030 nhằm thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và các Kế hoạch chiến lược của Cộng đồng ASEAN. Trong vai trò điều phối quan hệ ASEAN-New Zealand và ASEAN-Anh giai đoạn 2024-2027, Việt Nam cũng tiếp tục vận động sự ủng hộ và hỗ trợ thiết thực của các đối tác đối với quá trình hiện thực hóa Tầm nhìn này.

Những kết quả đó tiếp tục khẳng định vai trò, uy tín ngày càng cao của Việt Nam trong ASEAN, khu vực và trên trường quốc tế, đồng thời phản ánh quyết tâm triển khai hiệu quả đường lối đối ngoại của Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, Nghị quyết 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV và các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị.

Ba mươi mốt năm trước, Việt Nam đến với ASEAN bằng tình hữu nghị. Ba mươi mốt năm sau, Việt Nam đã trở thành một phần không thể tách rời của Cộng đồng ASEAN, luôn gắn sự phát triển của đất nước với sự phát triển của Hiệp hội.

Trong chặng đường phía trước, Việt Nam sẽ tiếp tục đồng hành với ASEAN bằng khát vọng kiến tạo tương lai, phát huy hơn nữa bản sắc và vai trò trung tâm của Hiệp hội, cùng các nước thành viên viết tiếp những câu chuyện thành công của ASEAN, hướng tới một Cộng đồng đoàn kết, tự cường, sáng tạo, lấy người dân làm trung tâm và đóng góp ngày càng tích cực cho hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển của khu vực cũng như thế giới.