Những “cú sốc” năng lượng trước biến động toàn cầu đã buộc người tiêu dùng phải thay đổi thói quen chi tiêu trong cuộc sống hằng ngày. Khảo sát mới do Đại học Michigan (Mỹ) công bố vào ngày 22.5 cho thấy chỉ số tâm lý người tiêu dùng nước này đã giảm xuống mức thấp nhất trong hơn 70 năm.

Chỉ số này vốn dĩ đã ở mức thấp từ đầu năm nay, nhưng giảm mạnh sau khi xung đột Iran bùng phát vào cuối tháng 2. Cụ thể, trong tháng 5, chỉ số tâm lý người tiêu dùng được khảo sát đã giảm xuống còn 44,8 điểm so với mức 49,8 điểm được ghi nhận trong tháng 4.

Bên cạnh đó, tốc độ lạm phát giá tiêu dùng vào tháng 4 đã tăng lên mức 3,8%, trong khi mức tăng trưởng tiền lương trung bình chỉ đạt 3,6% trong cùng kỳ. Đây là lần đầu tiên trong hai năm qua, giá cả ở Mỹ tăng nhanh hơn tiền lương, gây áp lực lớn lên người tiêu dùng. Nhà kinh tế tại Oxford Economics, Grace Zwemmer nhận định khi giá xăng dầu liên tục giữ ở mức cao nhất kể từ năm 2022, càng khiến người dân Mỹ thêm lo ngại về chi phí sinh hoạt.

Tại châu Âu, căng thẳng từ xung đột Iran cũng đẩy giá năng lượng tăng cao, khiến người tiêu dùng bắt đầu phải cắt giảm các khoản chi, từ ly vang hay món tráng miệng trong bữa trưa quen thuộc, đến những khoản tiêu dùng thường nhật. Giá năng lượng đã tăng mạnh trên khắp khu vực đồng euro, làm giảm thu nhập hộ gia đình và dấy lên nỗi lo lạm phát. Trong bối cảnh đó, người tiêu dùng ở nhiều quốc gia châu Âu đang tự ứng phó bằng cách chi tiêu cân nhắc hơn, duy trì thói quen và tận hưởng cuộc sống tại những địa điểm quen thuộc với ngân sách eo hẹp hơn.

Ở châu Á, các chuyên gia ghi nhận xu hướng nhiều hộ gia đình Trung Quốc đang tích lũy tiền mặt với tốc độ đáng kinh ngạc. Đến năm 2025, tổng số tiền gửi của khu vực hộ gia đình đã tương đương khoảng 118% GDP, được ví như một “kho dự trữ” khổng lồ. Tiền gửi ngân hàng tăng vọt, lãi suất gần như chạm đáy, song các hộ gia đình vẫn thắt chặt hầu bao.

Diễn biến này cho thấy động lực tiêu dùng, vốn dĩ từng được các doanh nghiệp toàn cầu kỳ vọng, đang chững lại rõ rệt. Những thách thức mang tính cấu trúc ảnh hưởng đến triển vọng kinh tế Trung Quốc. Tăng trưởng năng suất chậm lại và quá trình già hóa dân số được dự báo sẽ tiếp tục kéo giảm đà tăng trưởng trong dài hạn.

Còn ở Đông Nam Á, Indonesia cũng ghi nhận mức tăng trưởng kinh tế mạnh 5,61% trong quý I năm 2026. Tuy nhiên, niềm tin tiêu dùng vẫn ở mức thấp nhất trong 5 tháng. Đồng rupiah liên tục rơi xuống mức thấp kỷ lục trong vài tháng gần đây do tâm lý nhà đầu tư suy yếu giữa những bất ổn về chính sách và cải cách thị trường tài chính.

Theo Financial Times, diễn biến từ tốc độ tăng giá của hàng hóa vượt qua mức tăng trưởng tiền lương đang làm giảm sức mua của người lao động tại không ít nền kinh tế trên thế giới. Báo cáo mới đây của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) ghi nhận Mỹ hiện đối mặt với những thách thức có thể ảnh hưởng đến triển vọng tăng trưởng trong những năm tới. Bên cạnh đó, tại Trung Quốc, Ngân hàng Thế giới khẳng định tiêu dùng nội địa, vốn được xem là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế thế giới, có tín hiệu phục hồi chậm chạp.

Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc về tình hình và triển vọng kinh tế thế giới tính đến giữa năm 2026, cú sốc thị trường năng lượng đang tạo ra áp lực kinh tế vĩ mô rộng hơn. Chi phí cao hơn làm suy giảm sức mua của hộ gia đình và thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Diễn biến căng thẳng ở Trung Đông cũng làm giảm đi triển vọng tăng trưởng, làm gia tăng áp lực lạm phát và làm tăng thêm sự bất ổn trên thị trường tài chính gần đây. Tăng trưởng toàn cầu hiện được dự báo ở mức 2,5% vào năm 2026 và 2,8% vào năm 2027. Mặc dù những điều chỉnh này khá khiêm tốn, nhưng dự báo rủi ro có thể giảm dần nếu thời gian và quy mô của diễn biến căng thẳng tại Trung Đông hạ nhiệt.

Nhìn vào thực tế, chính những thay đổi trong thói quen người tiêu dùng toàn cầu đang cho thấy một bức tranh toàn cảnh về kinh tế thế giới. Các chuyên gia nhận định nếu thế giới vượt qua được cú sốc năng lượng hiện tại và khôi phục niềm tin của người tiêu dùng, kinh tế toàn cầu có thể sẽ xuất hiện những tín hiệu tích cực hơn trong thời gian tới.