Trí tuệ nhân tạo có thể hoạt động trong không gian số, nhưng để vận hành các mô hình và dịch vụ AI cần một hệ thống hạ tầng vật chất lớn, từ chip xử lý, bộ nhớ, máy chủ, thiết bị lưu trữ đến hệ thống mạng.

Bà Ee Hui Tan - Giám đốc Khai thác của FedEx Việt Nam và Campuchia cho rằng, làn sóng đầu tư vào AI đang thúc đẩy sự dịch chuyển và phân tán của chuỗi cung ứng công nghệ tại châu Á. Trong khi Đài Loan, Hàn Quốc, Singapore và Trung Quốc vẫn sở hữu nhiều lợi thế về công nghệ, Việt Nam có thể tìm kiếm vị trí riêng trong hệ sinh thái này nhờ nền tảng sản xuất điện tử và năng lực ngày càng phát triển về bán dẫn, AI, điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu.

Việt Nam không nhất thiết phải tham gia toàn bộ chuỗi giá trị AI. Thay vào đó, việc xác định những công đoạn có khả năng tạo ra giá trị cao và phát triển năng lực chuyên biệt có thể giúp Việt Nam trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái AI khu vực.

Hạ tầng AI Việt Nam đang được đầu tư mạnh

Những năm gần đây, tham vọng phát triển AI của Việt Nam ngày càng gắn với các dự án hạ tầng cụ thể. Theo số liệu từ Bộ Khoa học và Công nghệ, tính đến tháng 8/2025, Việt Nam có khoảng 41 trung tâm dữ liệu đang hoạt động, cùng nhiều dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn đang được triển khai.

Một số doanh nghiệp trong nước cũng công bố kế hoạch đầu tư đáng kể vào hạ tầng AI. FPT đã công bố nhà máy AI với tổng vốn đầu tư 200 triệu USD. CMC được phê duyệt xây dựng trung tâm dữ liệu siêu quy mô với tổng vốn hơn 250 triệu USD. Trong khi đó, Viettel đã khởi công một trung tâm dữ liệu có công suất 140 MW và sức chứa 10.000 tủ rack.

Cùng với doanh nghiệp trong nước, các tập đoàn công nghệ quốc tế cũng mở rộng hoạt động nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam. NVIDIA công bố thành lập trung tâm nghiên cứu và phát triển AI đầu tiên tại Việt Nam. Marvell cũng nâng số lượng kỹ sư tại Việt Nam lên hơn 500 người, đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm nghiên cứu và phát triển lớn của tập đoàn, đồng thời tham gia thiết kế chip phục vụ hạ tầng trung tâm dữ liệu AI.

Theo bà Tan, những dự án trên chưa đồng nghĩa Việt Nam đã hình thành một hệ sinh thái hạ tầng AI hoàn chỉnh. Tuy nhiên, các khoản đầu tư cho thấy vai trò của Việt Nam đang dần mở rộng từ sản xuất điện tử sang điện toán, kỹ thuật bán dẫn, nghiên cứu và thiết kế công nghệ.

Định hướng chính sách cũng đang được điều chỉnh để hỗ trợ quá trình này. Theo bà Tan, chiến lược quốc gia về AI năm 2026 xác định hạ tầng điện toán, điện toán đám mây, AI biên và trung tâm dữ liệu AI là những nền tảng quan trọng đối với sự phát triển của Việt Nam. Chiến lược đặt mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm ba quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI vào năm 2030.

Logistics trở thành nền tảng phía sau hạ tầng AI

Theo bà Tan, sự phát triển của AI không chỉ đòi hỏi năng lực tính toán mà còn cần một chuỗi cung ứng vật chất đủ khả năng đưa các thiết bị và linh kiện công nghệ đến đúng địa điểm, đúng thời gian.

Việc xây dựng một trung tâm dữ liệu AI đòi hỏi nhiều loại thiết bị khác nhau. Những thiết bị cồng kềnh như hệ thống làm mát, máy phát điện và cáp thường được vận chuyển bằng đường biển hoặc đường bộ. Trong khi đó, các linh kiện có giá trị cao và yêu cầu thời gian giao nhận nhanh như bộ xử lý, bộ nhớ, thiết bị lưu trữ, thiết bị mạng và phụ tùng thiết yếu có thể phù hợp hơn với vận tải hàng không, tùy thuộc vào các quy định về kiểm soát xuất khẩu, hải quan và pháp luật liên quan.

Các linh kiện này thường đi qua nhiều quốc gia trước khi đến cơ sở sản xuất hoặc trung tâm dữ liệu. Vì vậy, theo bà Tan, logistics xuyên biên giới có vai trò trong nhiều giai đoạn của vòng đời trung tâm dữ liệu, từ xây dựng, vận hành thử đến bảo trì và hoàn trả thiết bị.

Bà Tan cho rằng khả năng kết nối thương mại là một yếu tố góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp công nghệ. Mạng lưới vận tải, quy trình thông quan và khả năng theo dõi hàng hóa có thể hỗ trợ doanh nghiệp quản lý các chuỗi cung ứng ngày càng phức tạp và kết nối hoạt động sản xuất với thị trường khu vực cũng như toàn cầu.

Đối với Việt Nam, bài toán kết nối logistics cần được phát triển song song với nguồn nhân lực, hạ tầng năng lượng, năng lực của các nhà cung cấp và khung pháp lý. Đây là những thành phần có liên quan trong quá trình thu hút và mở rộng đầu tư vào các ngành công nghệ có giá trị gia tăng cao.

Bà Tan nhận định nhu cầu ngày càng lớn về năng lực điện toán có thể mở ra thêm cơ hội cho Việt Nam ngoài lĩnh vực sản xuất bán dẫn, bao gồm kỹ thuật, sản xuất điện tử, kiểm thử, hạ tầng dữ liệu và các chuỗi cung ứng chuyên biệt.

Theo bà, các quốc gia có thể hưởng lợi từ giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của AI và bán dẫn không nhất thiết phải tham gia mọi công đoạn của chuỗi giá trị. Thay vào đó, việc xác định những lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị lớn, xây dựng năng lực chuyên môn và kết nối các thế mạnh này với hệ sinh thái khu vực sẽ có ý nghĩa quan trọng.

Từ góc nhìn của bà Tan, logistics có thể đóng vai trò kết nối giữa các khoản đầu tư vào AI và năng lực vận hành thực tế, thông qua việc đưa các linh kiện, thiết bị cần thiết vào Việt Nam, đồng thời hỗ trợ vận chuyển nguyên mẫu, thiết bị sau sửa chữa và các sản phẩm công nghệ được phát triển trong nước ra thị trường quốc tế.

Như vậy, cùng với vốn đầu tư, năng lực công nghệ và nguồn nhân lực, hạ tầng logistics đang trở thành một phần của bài toán phát triển hệ sinh thái AI tại Việt Nam.