Thu hút, trọng dụng nhân tài gắn với các nhiệm vụ chiến lược

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV do Bộ Chính trị, Ban Bí thư tổ chức sáng 16/10, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà đã trao đổi về chuyên đề: Kết luận số 105-KL/TW Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Theo Phó Thủ tướng Chính phủ, kế thừa truyền thống tôn trọng hiền tài, Đảng, Nhà nước ta luôn quan tâm phát hiện, thu hút, trọng dụng nhân tài. Chủ trương, chính sách, pháp luật từng bước được hoàn thiện; đội ngũ trí thức, chuyên gia, nhà khoa học ngày càng phát triển, đóng góp quan trọng vào thành tựu của đất nước.

Khái quát một số kết quả đạt được trong công tác thu hút và trọng dụng nhân tài, theo Phó Thủ tướng Chính phủ, trước hết đó là thể chế, cơ chế, chính sách về nhân tài từng bước được hoàn thiện.

“Quốc hội, Chính phủ đã ban hành các luật, nghị định trong đó có quy định một số nội dung về thu hút, trọng dụng chuyên gia, nhà khoa học trẻ, người có tài năng trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, văn hóa… Một số địa phương chủ động xây dựng cơ chế đặc thù: Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hà Nội áp dụng cơ chế linh hoạt, đãi ngộ theo hướng thị trường”, Phó Thủ tướng Chính phủ thông tin.

Cũng theo Phó Thủ tướng Chính phủ, chính sách thu hút bước đầu bổ sung nguồn nhân lực có chất lượng cao. Ở khu vực công, từ năm 2018 đến nay, cả nước có hơn 1.500 sinh viên xuất sắc, nhà khoa học trẻ được thu hút, tuyển dụng. Ở khu vực tư, một số doanh nghiệp như: Viettel, Vingroup, Petrovietnam, VNPT, FPT, Phenikaa,... có cơ chế thu hút người giỏi bằng những nhiệm vụ công nghệ lớn.

Tuy nhiên, Kết luận số 105-KL/TW cũng chỉ rõ nhận thức về nhân tài chưa đầy đủ, thống nhất; phương thức quản lý còn nặng về thủ tục. Chưa kể, cơ chế, chính sách phân tán, thiếu đồng bộ; thiếu sự liên thông nhân tài giữa khu vực công và khu vực tư, giữa trong nước và ngoài nước; công tác phát hiện, bồi dưỡng nhân tài chưa được quan tâm đúng mức.

Dẫn số liệu từ Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu năm 2025, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cho biết, hiện Việt Nam xếp thứ 76 trong 135 nền kinh tế, đứng thứ 5 trong số các nước ASEAN, sau Singapore (thứ 1), Brunei (thứ 43), Malaysia (thứ 46), Philippines (thứ 75); cao hơn Thái Lan (thứ 77), Indonesia (thứ 80), Lào (thứ 106) và Campuchia (thứ 115); trong đó các chỉ số thành phần như môi trường tạo điều kiện phát triển nhân tài xếp thứ 71; thu hút nhân tài thứ 76; phát triển nhân tài thứ 67; giữ chân nhân tài thứ 79; kỹ năng nghề và kỹ thuật thứ 77; kỹ năng thích ứng thứ 79/135 quốc gia và vùng lãnh thổ.

“Kết quả này cho thấy Việt Nam còn khoảng cách khá xa so với các nước phát triển, đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực rất lớn để cải thiện môi trường thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài”, Phó Thủ tướng Chính phủ phát biểu.

Cũng theo Phó Thủ tướng Chính phủ, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, nhiều quốc gia coi thu hút, trọng dụng nhân tài là động lực phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Rất nhiều nước (như: Mỹ, Trung Quốc, các nước Châu âu, Canada, Úc, Hàn Quốc...) triển khai mạnh mẽ chính sách thu hút nhân tài với nhiều ưu đãi vượt trội. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu đến năm 2045, nước ta trở thành nước phát triển, có thu nhập cao.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Trung ương, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết chiến lược nhằm tạo đột phá trên các lĩnh vực then chốt. Mọi khát vọng phát triển đều phải được hiện thực hóa bằng con người, đòi hỏi đội ngũ nhân tài đủ sức hoạch định chính sách, làm chủ công nghệ và tổ chức thực hiện những công trình, dự án lớn của đất nước.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, việc Trung ương ban hành Kết luận số 105-KL/TW khẳng định chủ trương, đường lối thống nhất của Đảng đối với công tác nhân tài, gắn phát hiện, thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài với các nhiệm vụ chiến lược, ngành, lĩnh vực mũi nhọn; qua đó phát huy trí tuệ, năng lực sáng tạo và khát vọng cống hiến thành nguồn lực quan trọng, thúc đẩy đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Hướng tới nhóm 20 quốc gia dẫn đầu về năng lực cạnh tranh nhân tài vào 2045

Trao đổi về những vấn đề mới về quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm của Kết luận số 105-KL/TW, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cho biết, Kết luận xác định 5 quan điểm chỉ đạo:

Thứ nhất, nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia, dẫn dắt phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; nâng cao năng lực cạnh tranh, tự chủ chiến lược của đất nước. Đây là quan điểm cốt lõi, xuyên suốt, khẳng định vị trí của nhân tài trong phát triển quốc gia, phù hợp với xu hướng coi trọng nhân tài như một lợi thế cạnh tranh chiến lược trên thế giới.

Thứ hai, thu hút, trọng dụng nhân tài đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, có trọng tâm, trọng điểm; ưu tiên các chương trình, dự án, trọng điểm quốc gia. Quan điểm này định hướng tập trung nguồn lực, tránh dàn trải, phù hợp với điều kiện và mô hình phát triển của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Thứ ba, đổi mới căn bản tư duy, phương thức quản trị nhân tài, chuyển từ quản lý theo tổ chức, biên chế sang quản trị, phát triển nhân tài; lấy sản phẩm, kết quả và giá trị cống hiến làm thước đo. Đột phá ở đây là bắt đầu từ nhiệm vụ để tìm đúng người, giao quyền và nguồn lực tương xứng, rồi đánh giá bằng giá trị tạo ra cho đất nước.

Thứ tư, công tác nhân tài đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất, toàn diện của Đảng; Nhà nước kiến tạo thể chế; huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Thứ năm, xây dựng hệ sinh thái nhân tài quốc gia hiện đại, mở, hội nhập quốc tế, bảo đảm liên kết, lưu chuyển, chia sẻ nguồn lực giữa công và tư; trong nước và quốc tế. Đây là quan điểm quan trọng nhằm tháo gỡ tính cục bộ của công tác nhân tài thời gian qua, khẳng định Nhân tài dù làm việc trong khu vực công, 4 khu vực tư, trong nước hay ngoài nước đều là nguồn lực của quốc gia và phải được tạo điều kiện tham gia những nhiệm vụ phù hợp, cống hiến ở nơi có thể tạo ra giá trị cao nhất cho đất nước.

Về mục tiêu, Kết luận số 105-KL/TW xác định, đến năm 2030: Hoàn thiện đồng bộ thể chế, cơ chế, chính sách về nhân tài; phấn đấu thu hút, trọng dụng khoảng 1.000 nhân tài quốc gia bao gồm cả khu vực công và khu vực tư, gắn với nhiệm vụ được giao, sản phẩm, kết quả và đóng góp cụ thể; vận hành đồng bộ hạ tầng số quốc gia về nhân tài; hình thành hệ sinh thái nhân tài quốc gia mở, liên thông và hội nhập; thuộc nhóm 3 nước đứng đầu ASEAN về Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu.

Đến năm 2045: Việt Nam chủ động bảo đảm nguồn lực nhân tài; phấn đấu thuộc nhóm 20 quốc gia dẫn đầu về Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu.

Đẩy mạnh hợp tác quốc tế về nhân tài

Hiện thực hóa các mục tiêu nêu trên, Phó Thủ tướng nhấn mạnh lại 6 nhóm giải pháp từ Kết luận số 105-KL/TW:

Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, thống nhất nhận thức, hành động của cả hệ thống chính trị về công tác nhân tài. Trọng tâm là thống nhất cách nhận diện nhân tài là người có phẩm chất, tố chất, năng lực nổi trội và tư duy sáng tạo; có sản phẩm, thành tích hoặc đóng góp đặc biệt, có tính đột phá, tạo ra giá trị và tác động tích cực đối với cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức, ngành, lĩnh vực, đất nước; có khả năng đảm nhận, giải quyết hiệu quả những nhiệm vụ quan trọng, mới, khó, phức tạp. 

Hai là, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và tập trung nguồn lực thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn; trong đó nhấn mạnh về thể chế, chính sách, về nguồn lực và các công cụ thực hiện.

Ba là, đổi mới phương thức phát hiện, lựa chọn, trọng dụng và đánh giá nhân tài theo nhiệm vụ và kết quả.

Theo Phó Thủ tướng Chính phủ, Kết luận số 105-KL/TW đã nhấn mạnh phát hiện, tiến cử nhân tài từ nhiều nguồn, cả trong và ngoài nước, không phân biệt khu vực công và tư, không tính vào chỉ tiêu biên chế đối với khu vực công.

Cùng với đó, lựa chọn, trọng dụng đúng người, đúng việc, đúng sở trường; giao việc xứng tầm, trọng trách lớn, trao thẩm quyền thực chất, bảo đảm nguồn lực tương xứng, đi liền với đạo đức liêm chính, trách nhiệm giải trình, tinh thần cống hiến.

Ngoài ra, đánh giá bằng kết quả, chất lượng sản phẩm, giá trị tạo ra, mức độ hoàn thành và hiệu quả cống hiến; kịp thời chấm dứt giao nhiệm vụ khi nhân tài không đáp ứng yêu cầu. Quan điểm này thể hiện tư duy đổi mới, coi công tác nhân tài là một quá trình liên tục, gắn kết chặt chẽ: phát hiện đúng là tiền đề, trọng dụng hiệu quả là then chốt, đánh giá thực chất là động lực để nhân tài phát huy năng lực và cống hiến.

Bốn là, chủ động tạo nguồn và phát triển nhân tài quốc gia, gồm 4 nội dung chính: xây dựng chương trình tạo nguồn theo từng nhóm, ngành, lĩnh vực; phát hiện sớm, tuyển chọn, đào tạo tài năng trẻ, theo dõi, hỗ trợ phát triển lâu dài; trao quyền tự chủ cao hơn cho đại học, viện nghiên cứu, gắn với trách nhiệm giải trình, chất lượng sản phẩm và liêm chính học thuật; thiết lập cơ chế “Nhân tài dẫn dắt nhân tài”, đây là điểm mới trong tư duy, chuyển từ phát triển từng cá nhân sang hình thành đội ngũ và năng lực bền vững.

Năm là, xây dựng văn hóa trọng dụng nhân tài, tạo lập môi trường và điều kiện để nhân tài phát huy năng lực, cống hiến và tạo giá trị, trong đó lưu ý 3 nội dung cốt lõi: xây dựng văn hóa trọng người thực tài, khắc phục tình trạng đố kỵ, cô lập, sợ người giỏi; mở rộng quyền tự chủ trong chuyên môn; tạo điều kiện để nhân tài khởi nghiệp, chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Sáu là, đẩy mạnh hợp tác quốc tế về nhân tài, nhất là những ngành, lĩnh vực mũi nhọn, nhấn mạnh 03 nội dung trọng tâm: gắn hợp tác, trao đổi nhân tài với nghiên cứu, chuyển giao công nghệ; thu hút nhân tài là người Việt Nam ở nước ngoài, chuyên gia quốc tế tham gia đào tạo, cố vấn, chủ trì hoặc đồng chủ trì nhiệm vụ chiến lược tại Việt Nam; phát triển Mạng lưới nhân tài Việt Nam theo ngành, lĩnh vực trong nước và xuyên quốc gia. Hiệu quả hợp tác phải thể hiện ở việc tri thức được chuyển giao, công nghệ được làm chủ và năng lực của đội ngũ trong nước được nâng lên.

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà khẳng định, xuyên suốt 6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp là sự đổi mới căn bản về tư duy và phương thức quản trị nhân tài: lấy nhiệm vụ chiến lược làm định hướng; phẩm chất, năng lực, sản phẩm, kết quả và giá trị cống hiến làm thước đo; trọng dụng là khâu then chốt, tạo nguồn là căn bản, lâu dài; quyền tự chủ, nguồn lực và điều kiện làm việc của cơ quan sử dụng phải đi liền với trách nhiệm, năng lực, phẩm chất, uy tín và giá trị sản phẩm tạo ra của nhân tài.

Cũng theo Phó Thủ tướng Chính phủ, trong dòng chảy không ngừng của thời đại, nhân tài luôn đươc xác định là nguồn lực chiến lược và là yếu tố then chốt quyết định sư thịnh vượng của một quốc gia. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Nước nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết cần phải có nhân tài". Tiếp nối tư tưởng ấy, mỗi cấp ủy, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người đứng đầu phải chủ động phát hiện người tài, có bản lĩnh giao trọng trách và bảo đảm điều kiện để họ phát huy năng lực. Mỗi người tài, dù ở trong nước hay ngoài nước, hãy đem trí tuệ, tài năng và khát vọng sáng tạo góp sức, cống hiến vào sự phát triển đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc