Sau hơn 14 năm đàm phán, Việt Nam và bốn thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA), gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, đã ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA) ngày 18/10 tại Hà Nội.

Hiệp định được ký kết trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam ngày 17-18/10 của Tổng thống Thụy Sĩ Guy Parmelin, diễn ra khi hai nước kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và tiếp tục triển khai quan hệ Đối tác toàn diện.

VEFTA tạo động lực mới cho thương mại và đầu tư

Theo Bộ Ngoại giao Việt Nam, kim ngạch thương mại Việt Nam - Thụy Sĩ năm 2025 đạt 1,043 tỷ USD, trong đó Việt Nam xuất khẩu 184 triệu USD và nhập khẩu 859 triệu USD. Trong 8 tháng đầu năm 2026, thương mại hai chiều đạt 716 triệu USD, tăng 15,9% so với cùng kỳ năm trước.

Tính đến tháng 7/2026, Thụy Sĩ là nhà đầu tư lớn thứ sáu của châu Âu và đứng thứ 20 trong số 153 quốc gia, vùng lãnh thổ có vốn FDI tại Việt Nam, với 244 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký khoảng 2,5 tỷ USD.

Những tập đoàn Thụy Sĩ đã hiện diện tại Việt Nam gồm Nestlé, Roche, ABB, Sulzer, SGS và nhiều doanh nghiệp khác trong các lĩnh vực thực phẩm, dược phẩm, thiết bị công nghiệp, cơ khí và dịch vụ kỹ thuật.

Phát biểu tại phiên khai mạc Diễn đàn Kinh tế Thụy Sĩ - Việt Nam (SVEF) ngày 18/10, Tổng thống Guy Parmelin đánh giá quan hệ kinh tế hai nước đã đạt nhiều tiến triển, nhưng vẫn còn dư địa lớn để mở rộng thương mại, đầu tư và hợp tác đổi mới sáng tạo.

Trong cuộc hội đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ngày 17/10, Tổng thống Thụy Sĩ cho biết đã có hơn 100 công ty nước này hiện diện tại Việt Nam. Ông đánh giá sự kết hợp giữa thế mạnh công nghệ, giải pháp của Thụy Sĩ với tốc độ tăng trưởng và lực lượng lao động trẻ của Việt Nam sẽ tạo cơ hội hợp tác mới khi VEFTA được triển khai.

Hai nhà lãnh đạo nhất trí nâng tầm hợp tác thương mại, đầu tư, khuyến khích thêm doanh nghiệp Thụy Sĩ đầu tư vào Việt Nam, trong đó có lĩnh vực cảng biển; đồng thời thúc đẩy hợp tác về tài chính số, blockchain, tài sản số, fintech, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tại cuộc hội kiến Tổng thống Thụy Sĩ, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị hai bên phối hợp để VEFTA sớm có hiệu lực, tạo đột phá trong thương mại, đầu tư và phấn đấu tăng gấp đôi kim ngạch thương mại song phương.

Thủ tướng khuyến khích doanh nghiệp và các quỹ đầu tư Thụy Sĩ mở rộng hoạt động tại Việt Nam trong tài chính - ngân hàng, công nghiệp chế tạo, công nghệ sinh học, dược phẩm và đổi mới sáng tạo.

Đáng chú ý, hai bên dành sự quan tâm lớn cho việc phát triển trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Thủ tướng đề nghị Thụy Sĩ chia sẻ kinh nghiệm về tài chính xanh, quản lý tài sản, quỹ đầu tư, tài sản mã hóa, tín chỉ carbon, trái phiếu quốc tế và công nghệ tài chính.

Tổng thống Guy Parmelin đề xuất kết nối Trung tâm Crypto Valley của Thụy Sĩ với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam, thúc đẩy hợp tác trong blockchain, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ lượng tử.

Đánh giá kết quả chuyến thăm, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng nhấn mạnh ý nghĩa lâu dài của VEFTA không chỉ ở khả năng tiếp cận thị trường mà còn ở cơ hội kết nối Việt Nam với công nghệ, tri thức và các mạng lưới kinh doanh chất lượng cao, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Trong khi đó, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh việc ký kết VEFTA mở ra triển vọng hợp tác về thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và phát triển bền vững.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu dùng triển vọng mà còn là điểm đến đầu tư dài hạn và đối tác trong chuỗi cung ứng khu vực. Doanh nghiệp Việt Nam cần tận dụng hiệp định để đổi mới công nghệ, nâng cao tiêu chuẩn quản trị và gia tăng giá trị sản phẩm.

Thị trường Việt Nam mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp Thụy Sĩ

Tại phiên đối thoại ngày 19/10, bà Anja Fiedler, Giám đốc điều hành Switzerland Global Enterprise (S-GE), cho rằng, cơ hội lớn nhất đối với cộng đồng doanh nghiệp hai nước là xây dựng quan hệ đối tác và biến những cuộc gặp gỡ thành kết quả kinh doanh thực tế.

Theo bà, ngay cả trước khi VEFTA được ký kết, sự quan tâm của doanh nghiệp Thụy Sĩ đối với Việt Nam đã gia tăng đáng kể. Trong những năm gần đây, số doanh nghiệp được S-GE hỗ trợ và số dịch vụ cung cấp cho các doanh nghiệp này đều tăng khoảng gấp đôi.

Các lĩnh vực thu hút sự quan tâm gồm máy móc, công nghiệp chế tạo, dược phẩm, công nghệ sinh học, khoa học sự sống, thiết bị y tế, công nghệ thông tin - truyền thông, thực phẩm và cơ sở hạ tầng.

Tuy nhiên, bà Fiedler không cho rằng nên chỉ lựa chọn một ngành ưu tiên. S-GE có vai trò hỗ trợ thông tin, nghiên cứu thị trường, tìm kiếm đối tác phân phối và làm rõ các yêu cầu pháp lý, trong khi doanh nghiệp phải tự quyết định cơ hội đầu tư phù hợp.

Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định, hai nền kinh tế có những lợi thế bổ trợ.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác với Thụy Sĩ mang lại cơ hội học hỏi kinh nghiệm quản trị, tiếp nhận công nghệ và phát triển các quan hệ đối tác mới.

Trong khi đó, quy mô thị trường hơn 100 triệu dân và cơ sở sản xuất đang phát triển là những yếu tố hấp dẫn đối với doanh nghiệp Thụy Sĩ.

Ông Vinh đề cập đến tiềm năng hợp tác trong tài chính, quỹ đầu tư, công nghệ cao, công nghệ sinh học, du lịch và phát triển bền vững.

Công nghệ số cũng là lĩnh vực được các diễn giả quan tâm. Ông Nguyễn Cao Cường, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc phụ trách Kinh doanh và Tiếp thị CMC Global cho rằng, Việt Nam có khả năng trở thành trung tâm triển khai các giải pháp công nghệ cho khu vực nhờ nguồn nhân lực trẻ và năng lực phát triển phần mềm.

Theo ông, Việt Nam đã có kinh nghiệm cung cấp các giải pháp công nghệ cho khách hàng tại một số thị trường trong khu vực, trong đó có lĩnh vực ngân hàng. Đội ngũ kỹ sư trẻ có khả năng thích ứng với những xu hướng mới như blockchain và AI

Những lợi thế này tạo cơ sở để doanh nghiệp Thụy Sĩ tìm kiếm đối tác phát triển phần mềm, triển khai giải pháp số và mở rộng hoạt động công nghệ tại Việt Nam cũng như ASEAN.

Đưa doanh nghiệp Việt Nam lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị

Bên cạnh mở rộng thị trường, một trong những kỳ vọng quan trọng từ VEFTA là tăng cường đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam.

Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, Bộ Công Thương cho rằng, thành công của hiệp định cần được đo bằng các hợp đồng xuất khẩu mới, dự án đầu tư, số doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, mức độ chuyển giao công nghệ và những việc làm chất lượng cao được tạo ra.

Theo ông, Việt Nam không chỉ muốn nhập khẩu máy móc hoặc thu hút thêm vốn đầu tư, mà hướng tới những dự án hình thành năng lực sản xuất mới, phát triển nguồn nhân lực và kết nối doanh nghiệp trong nước với mạng lưới cung ứng quốc tế.

Do đó, một dự án đầu tư thành công không nên chỉ được đánh giá bằng vốn đăng ký, mà còn bằng công nghệ mang lại, năng lực các nhà cung ứng nội địa được phát triển và đội ngũ lao động có kỹ năng được hình thành.

Quan điểm này cũng được bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Thế giới (World Bank) tại Việt Nam, Campuchia và Lào, đề cập khi phân tích khoảng cách giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước.

Theo số liệu bà dẫn tại diễn đàn, nhóm doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị toàn cầu chỉ chiếm khoảng 5% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam nhưng đóng góp tới 73% kim ngạch xuất khẩu.

Bà cũng dẫn ví dụ liên quan đến những thay đổi gần đây trong chính sách thuế quan của Mỹ: Xuất khẩu của doanh nghiệp FDI tăng khoảng 38%, trong khi xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa giảm gần 10%.

Theo bà Sherman, khoảng cách này cho thấy nhu cầu nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp trong nước hiện vẫn tham gia những công đoạn có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi cung ứng của khu vực FDI.

Để tận dụng cơ hội từ VEFTA, ông Ngô Chung Khanh khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam không nên chờ hiệp định có hiệu lực mới chuẩn bị, mà cần sớm xác định sản phẩm xuất khẩu tiềm năng, nghiên cứu quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, chi phí tuân thủ và tìm kiếm đối tác phù hợp.

Ông lưu ý mức thuế 0% sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu sản phẩm không đáp ứng được yêu cầu thị trường hoặc doanh nghiệp không thể tiếp cận khách hàng.

Về phía Bộ Công Thương, ông Khanh cho biết, sẽ phối hợp thúc đẩy các thủ tục cần thiết để sớm đưa VEFTA vào thực thi, đồng thời phổ biến cam kết và hướng dẫn doanh nghiệp tận dụng hiệp định.