Một phiên thảo luận tại Đối thoại hữu nghị TP. Hồ Chí Minh 2024. (Nguồn: fd-hcmc.vn)

Chọn chủ đề “Đối ngoại địa phương: Động lực cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững”, FD 2026 diễn ra từ 10-12/9, quy tụ gần 500 đại biểu trong nước và quốc tế là Lãnh đạo Chính phủ, Lãnh đạo các Bộ, ngành Trung ương, Lãnh đạo TP. Hồ Chí Minh, Lãnh đạo các tỉnh, thành phía Nam, các đoàn địa phương, tổ chức quốc tế, các cơ quan lãnh sự, hiệp hội doanh nghiệp cùng nhiều chuyên gia trong các lĩnh vực kinh tế, khoa học và công nghệ.

Sự hiện diện của các đoàn đại biểu địa phương và đối tác quốc tế đến từ các châu lục Á, Âu, Mỹ và châu Đại Dương cho thấy sức hút và tầm vóc quốc tế ngày càng rõ nét của diễn đàn, đồng thời khẳng định vị thế và uy tín nổi bật của TP. Hồ Chí Minh trong mạng lưới hợp tác đối ngoại và kết nối kinh tế quốc tế.

Biến cơ hội bên ngoài thành nguồn lực phát triển

Thế giới và khu vực đang thay đổi nhanh chóng với nhiều diễn biến khó lường. Cạnh tranh chiến lược, xung đột, xu hướng bảo hộ thương mại, sự dịch chuyển của các chuỗi cung ứng và những thách thức an ninh phi truyền thống đang tác động ngày càng trực tiếp đến môi trường an ninh và phát triển của từng quốc gia. Với các địa phương, những biến động này không chỉ làm thay đổi không gian hợp tác và thu hút đầu tư, mà còn đặt ra yêu cầu phải chủ động hơn trong nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với những thay đổi từ bên ngoài.

Trong khi đó, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, tiêu chuẩn thị trường và cách thức hợp tác quốc tế. Những chuyển động này đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng nguồn nhân lực, khả năng tiếp nhận và làm chủ công nghệ, cũng như năng lực thích ứng của mỗi địa phương. Trong bối cảnh đó, năng lực cạnh tranh của mỗi địa phương sẽ ngày càng phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa những biến động bên ngoài thành cơ hội phát triển và tạo dựng lợi thế riêng.

Ở trong nước, Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế. Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đang tạo ra những thay đổi đáng kể về không gian phát triển, địa bàn quản lý, cơ cấu lợi thế và nhu cầu hợp tác của từng địa phương. Những thay đổi này đòi hỏi các địa phương chủ động xác định lại lợi thế, mở rộng không gian hợp tác và nâng cao năng lực tham gia vào các dòng chảy kinh tế quốc tế.

Trong bối cảnh đó, phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 (8/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác đối ngoại, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo; đồng thời, đối ngoại cần gắn kết chặt chẽ với quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế.

Bám sát tinh thần Đại hội XIV của Đảng, coi đối ngoại là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, cùng chủ trương nâng cao hiệu quả đối ngoại địa phương tại Nghị quyết 59-NQ/TW của Bộ Chính trị, FD 2026 với chủ đề “Đối ngoại địa phương: Động lực cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững” được kỳ vọng tạo không gian để các địa phương, chuyên gia, doanh nghiệp chia sẻ kinh nghiệm quản trị, trao đổi các mô hình phát triển tiên tiến, thúc đẩy hợp tác về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, đầu tư, thương mại và phát triển nguồn nhân lực.

Trong khi đó, với bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số và đẩy mạnh đổi mới mô hình phát triển, với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng, công tác đối ngoại đang đứng trước những yêu cầu và nhiệm vụ mới. Đây cũng là cơ hội để mở rộng không gian hợp tác, thu hút nguồn lực quốc tế và đóng góp thiết thực hơn cho quá trình phát triển đất nước.

Bước chuyển quan trọng của đối ngoại địa phương

Trước những yêu cầu mới từ thực tiễn phát triển, tại Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 (8/2026), Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn nhấn mạnh công tác đối ngoại địa phương phải vừa bảo đảm tính liên tục, thống nhất, vừa chủ động điều chỉnh nội dung và phương thức triển khai phù hợp với không gian phát triển và khả năng huy động nguồn lực quốc tế ngày càng mở rộng.

Đây cũng là bước chuyển quan trọng, khi đối ngoại địa phương ngày càng gắn trực tiếp hơn với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, thay vì chỉ dừng ở hoạt động giao lưu và thiết lập quan hệ.

Thực tế cho thấy nhiều địa phương đã chủ động đưa hoạt động đối ngoại vào các lĩnh vực gắn với nhu cầu phát triển cụ thể như thu hút đầu tư, mở rộng thị trường, phát triển du lịch, tiếp cận công nghệ, tri thức, nhân lực và kinh nghiệm quản trị. Trong đó, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục là một kênh quan trọng để bổ sung nguồn lực cho phát triển.

Cùng với việc quan tâm đến số lượng và quy mô dự án, một số địa phương đã chuyển trọng tâm sang chất lượng đầu tư, chú ý hơn đến trình độ công nghệ, khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước, đào tạo nhân lực và tham gia chuỗi cung ứng. Việc thu hút các dự án trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng và sản xuất xanh bước đầu góp phần nâng cao năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của địa phương.

Ở chiều ngược lại, đối ngoại địa phương cũng ngày càng hướng mạnh hơn vào việc mở rộng đầu ra cho doanh nghiệp. Việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu được nhiều địa phương quan tâm. Một số địa phương đã chủ động tìm kiếm cơ hội tại các thị trường mới, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận những yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và thương mại số...

Một chuyển động đáng chú ý khác là hợp tác quốc tế về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh ngày càng được đưa vào trọng tâm chương trình đối ngoại của nhiều địa phương. Thay vì chỉ tìm kiếm nguồn vốn, địa phương đang hướng tới kết nối với các trung tâm nghiên cứu, trường đại học, quỹ đầu tư và doanh nghiệp công nghệ quốc tế để tiếp cận tri thức, công nghệ và các mô hình phát triển mới. Những kết nối này bước đầu hỗ trợ hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo, khu công nghệ cao, hạ tầng dữ liệu và mô hình sản xuất mới.

Những chuyển động trên cho thấy, đối ngoại địa phương đang đứng trước yêu cầu chuyển từ mở rộng quan hệ sang khai thác hiệu quả hơn các quan hệ và nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển. Đây cũng là hướng đi được TP. Hồ Chí Minh xác định trong quá trình triển khai chủ trương đối ngoại và hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Thực hiện Chiến lược nâng tầm công tác đối ngoại của TP. Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn 2045, thành phố xác định đẩy mạnh ngoại giao phục vụ phát triển kinh tế, ngoại giao đa phương, qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong các lĩnh vực trọng điểm.

Từ định hướng đó, với vai trò là trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo, đồng thời là đầu tàu, động lực quan trọng trong tiến trình hội nhập quốc tế của đất nước, TP. Hồ Chí Minh xác định đối ngoại địa phương là một trong những công cụ quan trọng để triển khai đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước, gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế của Thành phố.

Các đại biểu chụp hình chung tại FD 2024. (Nguồn: fd-hcmc.vn)

Tầm nhìn vươn ra biển lớn của TP. Hồ Chí Minh

Tiếp nối thành công của hai kỳ tổ chức trước (FD 2022 và FD 2024), FD 2026 không chỉ là dịp để tăng cường tình hữu nghị và sự hiểu biết giữa các địa phương, mà quan trọng hơn là tạo dựng một không gian đối thoại cởi mở, nơi các ý tưởng được chia sẻ, các sáng kiến được kết nối và các cơ hội hợp tác được hình thành.

Ông Phạm Dứt Điểm, Giám đốc Sở Ngoại vụ Thành phố, cho biết FD 2026 diễn ra trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh mở rộng địa giới hành chính trên cơ sở hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Việc lựa chọn phường Vũng Tàu làm không gian tổ chức chính nhằm giới thiệu với các đối tác quốc tế không gian phát triển mới và tầm nhìn hướng ra biển lớn của Thành phố, đồng thời làm nổi bật tiềm năng phát triển công nghiệp, cảng biển, logistics và đổi mới sáng tạo.

Theo ông Điểm, sau hợp nhất, mạng lưới quan hệ kết nghĩa quốc tế của TP. Hồ Chí Minh được mở rộng từ 58 lên 88 địa phương trên thế giới. Con số này vừa mang ý nghĩa biểu tượng, vừa đánh dấu bước phát triển mới trong mạng lưới đối ngoại của Thành phố, không chỉ là sự gia tăng về số lượng, mà còn mở rộng phạm vi đối tác ở những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược như công nghệ, đô thị thông minh, dầu khí, năng lượng và logistics cảng biển, tạo thêm dư địa để Thành phố khai thác các nguồn lực quốc tế phục vụ không gian phát triển mới.

Mạng lưới liên kết với 88 địa phương trên thế giới được kỳ vọng giúp Thành phố tăng cường kết nối với chuỗi cung ứng toàn cầu, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, thúc đẩy chuyển giao công nghệ tiên tiến, mở rộng thị trường xuất nhập khẩu, đồng thời củng cố quan hệ hợp tác, sự tin cậy và tình hữu nghị với các đối tác quốc tế.

FD 2026 chọn chủ đề “Đối ngoại địa phương: Động lực cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững”. (Nguồn: fd-hcmc.vn)