VCCI logo

LIÊN ĐOÀN THƯƠNG MẠI VÀ CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Vietnam Chamber of Commerce and Industry

Thứ 3, 17/11/2026 | English | Vietnamese

Tìm lời giải cho bài toán phát triển công nghiệp đường sắt Việt Nam

Thứ 5, 12/11/2026

Vốn, công nghệ, nhân lực, dữ liệu và chuỗi cung ứng nội địa là 5 vấn đề được đặt ra trong quá trình phát triển công nghiệp đường sắt Việt Nam, khi hàng loạt dự án quy mô lớn chuẩn bị triển khai.

Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phát triển hệ thống đường sắt hiện đại, từ tuyến tốc độ cao Bắc - Nam đến mạng lưới đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP. HCM. Tuy nhiên, để hiện thực hóa các dự án này, bài toán không chỉ nằm ở nguồn vốn đầu tư hay tiến độ xây dựng mà còn ở năng lực công nghệ, nhân lực và khả năng hình thành ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước.

Đây cũng là những vấn đề được đưa ra thảo luận tại "Tuần lễ Công nghiệp Đường sắt và Hạ tầng - Rail & Cons 2026", do Hội Kỹ sư Xây dựng Việt Nam (VSCE) phối hợp với Camel Events tổ chức ngày 11/11, tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), Đông Anh, Hà Nội. Sự kiện quy tụ hơn 10 tập đoàn và hơn 100 thương hiệu, doanh nghiệp trong nước và quốc tế.

Không chỉ cần vốn để xây dựng đường sắt

Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, Bộ Công an, nhận định phát triển đường sắt hiện đại không đơn thuần là đầu tư đường ray, đoàn tàu, nhà ga hay các công trình xây dựng.

Theo ông, đằng sau một hệ thống đường sắt là hệ sinh thái công nghệ đồng bộ, bao gồm điều khiển tín hiệu, thông tin liên lạc, cảm biến, giám sát vận hành và các giải pháp bảo đảm an toàn. Đây cũng là cơ hội để Việt Nam phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ dữ liệu.

Ông cho rằng quá trình hiện đại hóa hạ tầng đường sắt cần gắn với phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó năng lực quản trị dữ liệu và bảo đảm an ninh, an toàn có vai trò quan trọng.

Ông Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu Quốc gia

Ở góc độ phát triển ngành, ông Trần Đình Tùng, Chủ tịch VSCE, chỉ ra 5 bài toán lớn cần giải quyết, gồm vốn, công nghệ, nguồn nhân lực, chuỗi cung ứng nội địa và dữ liệu.

Theo ông Tùng, đường sắt hiện đại không chỉ hướng tới mục tiêu xây dựng những tuyến tàu an toàn, tốc độ cao mà còn cần tạo ra mô hình phát triển hạ tầng mang tính đột phá, gắn với tổ chức không gian kinh tế và đô thị.

Vì vậy, cơ chế huy động vốn cho các dự án metro và đường sắt tốc độ cao cần được đặt trong mối quan hệ với hiệu quả khai thác và phát triển đô thị.

Ông Trần Đình Tùng, Chủ tịch VSCE

Một trong những nội dung trọng tâm của Rail & Cons 2026 là chuỗi 8 phiên tham luận, thảo luận chuyên sâu về phát triển đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) công nghệ thi công, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực và nội địa hóa công nghiệp đường sắt.

Các phiên tham luận sẽ tập trung phân tích giải pháp thi công cầu, cầu cạn, hầm và nền đường cho tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam dài khoảng 1.541km, tốc độ thiết kế 350km/h. Với điều kiện địa hình, địa chất phức tạp, các công trình đòi hỏi tiêu chuẩn cao về độ lún, độ cứng kết cấu và độ chính xác trong thi công.

Ông Đỗ Văn Đức, Phó tổng giám đốc Công ty Cổ Phần Daechang Việt Nam giới thiệu sản phẩm cho khách tham quan gian hàng

Cơ hội nào cho doanh nghiệp trong nước?

Tại phiên tọa đàm toàn thể, các chuyên gia cho rằng một trong những thách thức lớn của ngành đường sắt là nguồn nhân lực. Theo đó, đào tạo nguồn nhân lực cần chuyển từ cách tiếp cận theo ngành học sang xây dựng khung năng lực gắn với từng vị trí việc làm, từ kỹ sư cầu, hầm, đường đến nhân lực vận hành tín hiệu, viễn thông, cấp điện, điều độ và an toàn.

Việc tăng cường hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp, tổ chức thực tập tại công trường, depot và đơn vị vận hành được xem là giải pháp để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế. Quá trình chuyển giao công nghệ cũng cần đi kèm đào tạo nhân lực tại chỗ, thay vì chỉ tiếp nhận thiết bị và giải pháp kỹ thuật.

Ở lĩnh vực dữ liệu, các chuyên gia đặt ra yêu cầu xây dựng môi trường dữ liệu chung cho toàn dự án, thống nhất thông tin từ khảo sát, thiết kế, thi công đến vận hành. Mô hình BIM (mô hình thông tin công trình) cần được cập nhật xuyên suốt vòng đời công trình, kết hợp dữ liệu nghiệm thu để phục vụ quản lý tài sản và bảo trì. Công nghệ cảm biến và trí tuệ nhân tạo (AI) cũng có thể hỗ trợ dự báo hư hỏng, tối ưu hoạt động bảo trì.

Đáng chú ý, cơ hội tham gia của doanh nghiệp Việt Nam không chỉ nằm ở giai đoạn xây dựng các tuyến đường sắt mới. Theo đó, thị trường còn kéo dài trong suốt vòng đời 30 - 40 năm của công trình, bao gồm vận hành, bảo trì, thay thế phụ tùng, sửa chữa và nâng cấp hệ thống.

Đây là dư địa để doanh nghiệp trong nước tham gia cung ứng vật tư, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật. Tuy nhiên, rào cản không nhỏ là yêu cầu về công nghệ, quản lý chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và chứng nhận sản phẩm đặc thù của ngành đường sắt.

Để tháo gỡ, các chuyên gia đề xuất xây dựng bản đồ nhu cầu và kế hoạch mua sắm dài hạn, kết nối doanh nghiệp đầu tàu với mạng lưới nhà cung cấp vệ tinh, đồng thời thúc đẩy liên doanh và chuyển giao công nghệ. Việc hình thành 2-3 cụm liên kết ngành đường sắt tại các vùng có nền tảng công nghiệp, tích hợp nhà máy sản xuất, phòng thử nghiệm, trung tâm đào tạo và logistics cũng được đặt ra.

Bên cạnh các phiên thảo luận, hoạt động triển lãm, kết nối giao thương B2B và trình diễn công nghệ tại Rail & Cons 2026 tạo cơ hội để doanh nghiệp trong nước tiếp xúc với các nhà sản xuất, tập đoàn quốc tế, tìm hiểu yêu cầu kỹ thuật và khả năng tham gia chuỗi cung ứng.

Từ những bài toán được đặt ra, có thể thấy thách thức của ngành đường sắt Việt Nam không chỉ là xây dựng được những tuyến tàu hiện đại mà còn là từng bước hình thành năng lực công nghiệp đủ mạnh để tham gia vào quá trình thiết kế, sản xuất, vận hành và bảo trì. Đây sẽ là yếu tố quan trọng quyết định mức độ tự chủ của ngành trong dài hạn.

TheoTân Lê (Tạp chí điện tử Đầu tư Tài chính)

Có thể bạn quan tâm