Một vòng thoái vốn mới đang mở ra tại Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC), với 66 doanh nghiệp nằm trong kế hoạch bán toàn bộ vốn giai đoạn 2026-2030.

Danh sách trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ thép, dệt may, năng lượng, dược phẩm đến nhựa, xây dựng, logistics và thủy sản. Trong đó có nhiều tên tuổi quen thuộc trên thị trường chứng khoán như Nhựa Thiếu niên Tiền Phong (NTP), Xuất nhập khẩu Y tế Domesco (DMC), Tổng công ty Thép Việt Nam - VNSteel (TVN), Vinatex (VGT), Seaprodex (SEA), Licogi (LIC) hay Nhiệt điện Phả Lại (PPC).

Tuy nhiên, nếu nhìn vào lịch sử thoái vốn của SCIC, phần lớn những khoản đầu tư này không phải lần đầu được đưa vào danh sách bán.

Gần 90% doanh nghiệp từng nằm trong kế hoạch thoái vốn trước

Đối chiếu danh sách 66 doanh nghiệp trong kế hoạch giai đoạn 2026-2030 với phương án sắp xếp, cơ cấu SCIC đến hết năm 2025, có 58 doanh nghiệp đã từng thuộc nhóm phải thoái toàn bộ vốn.

Như vậy, gần 88% danh mục thoái vốn hiện nay là những khoản đầu tư đã được xác định hướng xử lý từ giai đoạn trước.

Trong số này có nhiều doanh nghiệp như Nhựa Thiếu niên Tiền Phong, Domesco, Seaprodex, Licogi, Tổng công ty Nhựa Việt Nam, Tổng công ty Sách Việt Nam, Tổng công ty Vật liệu xây dựng số 1, Trà Bắc, ACS Việt Nam, Nông sản Thực phẩm Xuất khẩu Cần Thơ hay Bến xe Kon Tum.

Danh mục mới cũng xuất hiện một số thay đổi. Tám doanh nghiệp không nằm trong nhóm 74 đơn vị phải thoái toàn bộ vốn theo kế hoạch trước được bổ sung vào giai đoạn 2026-2030, gồm VNSteel, Vinatex, Bệnh viện Giao thông vận tải, Cảng An Giang, Cảng Quảng Bình, Cảng Thuận An, Công ty CP Xây dựng và Xuất nhập khẩu tổng hợp và Tổng CTCP Xây dựng công nghiệp Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, một số doanh nghiệp từng nằm trong diện thoái hết vốn trước đây không còn xuất hiện trong danh sách mới. FPT là một trường hợp, khi doanh nghiệp này được chuyển sang nhóm SCIC tiếp tục đầu tư, nắm giữ vốn.

Sự dịch chuyển này cho thấy kế hoạch giai đoạn 2026-2030 không đơn thuần là kéo dài danh mục cũ, mà đồng thời có sự sắp xếp lại các khoản đầu tư Nhà nước.

Dù vậy, việc phần lớn doanh nghiệp tiếp tục xuất hiện trong danh mục thoái vốn cũng đặt ra vấn đề quen thuộc, từ kế hoạch đến lúc thực sự bán được vốn vẫn là một khoảng cách đáng kể.

Công ty CP Nông sản Thực phẩm Xuất khẩu Cần Thơ (Mekonimex) là một trường hợp điển hình. Từ năm 2017, SCIC đã đưa hơn 10,8 triệu cổ phần Mekonimex, tương đương 98,31% vốn doanh nghiệp, ra bán với giá khởi điểm 11.610 đồng/cổ phần.

Sau nhiều năm, khoản vốn này vẫn chưa rời danh mục của SCIC. Cuối năm 2025, hơn 10,8 triệu cổ phần Mekonimex tiếp tục được đưa ra đấu giá với giá khởi điểm cả lô gần 294,8 tỷ đồng, tương ứng khoảng 27.256 đồng/cổ phần.

Đến thời điểm kết thúc đăng ký đầu tháng 1/2026, không có nhà đầu tư tham gia, khiến phiên đấu giá không thể tổ chức.

Sau gần một thập kỷ, SCIC vẫn đang sở hữu gần như toàn bộ Mekonimex và khoản vốn này tiếp tục được chuyển sang kế hoạch thoái vốn giai đoạn 2026-2030.

Domesco và những ‘giỏ hàng’ vắng khách mua

Nếu Mekonimex là một trong những thương vụ kéo dài nhất, Domesco lại là ví dụ rõ về bài toán tìm người mua cho những lô cổ phần có giá trị lớn.

SCIC đang sở hữu hơn 12,05 triệu cổ phiếu DMC, tương đương 34,71% vốn điều lệ Domesco. Trong năm 2025, toàn bộ phần vốn này được đưa ra bán với giá khởi điểm hơn 1.531 tỷ đồng, tương đương khoảng 127.046 đồng/cổ phiếu.

Đây không phải lần đầu SCIC tìm cách thoái vốn khỏi doanh nghiệp dược này. Năm 2019, một đợt bán vốn từng không thành công do không có nhà đầu tư tham gia. Đến tháng 2/2025, SCIC tiếp tục đưa toàn bộ 34,71% vốn tại Domesco ra đấu giá nhưng không ghi nhận nhà đầu tư đăng ký.

Chưa đầy hai tháng sau, lô cổ phần được chuyển sang hình thức chào bán cạnh tranh. Kế hoạch dự kiến tổ chức trong tháng 5/2025 tiếp tục phải hủy vì không có nhà đầu tư đăng ký.

Một trong những điểm đáng chú ý tại thương vụ Domesco là mức giá khởi điểm. Tại thời điểm ngày 19/2/2025, cổ phiếu DMC đóng cửa ở mức 77.800 đồng/cổ phiếu, trong khi giá quy đổi từ mức khởi điểm SCIC đưa ra khoảng 127.046 đồng/cổ phiếu.

Như vậy, nhà đầu tư muốn mua trọn phần vốn của SCIC phải bỏ ra hơn 1.500 tỷ đồng và chấp nhận mức giá cao hơn đáng kể so với thị giá cổ phiếu DMC tại thời điểm đó.

Câu chuyện kéo dài không chỉ xuất hiện tại Domesco hay Mekonimex. Tại Công ty CP Đầu tư và Xây lắp TP. Cần Thơ, SCIC từng đưa 41,51% vốn ra bán với giá khởi điểm khoảng 62,4 tỷ đồng trong năm 2024. Đến cuối năm 2025, lô cổ phần tiếp tục được chào bán với mức khởi điểm gần 64,6 tỷ đồng. Cả hai đợt đều chưa đi đến giao dịch thành công.

Bến xe Kon Tum cũng là một trường hợp tương tự. SCIC sở hữu tới 97,03% vốn doanh nghiệp này. Lô cổ phần từng được chào bán từ năm 2021 nhưng không có nhà đầu tư đăng ký và đến nay vẫn tiếp tục nằm trong danh mục cần thoái vốn.

Những thương vụ này cho thấy một đặc điểm của quá trình SCIC thoái vốn: việc một đợt đấu giá không thành công không đồng nghĩa giá khởi điểm ở lần bán sau sẽ được giảm xuống.

Tại Mekonimex, mức giá khởi điểm năm 2025 cao hơn đáng kể so với năm 2017. Tại Đầu tư và Xây lắp TP. Cần Thơ, giá chào bán ở vòng sau cũng cao hơn vòng trước.

Trong khi đó, với nhiều thương vụ, quy mô lô cổ phần lại không nhỏ. Nhà đầu tư có thể phải bỏ ra từ hàng chục, hàng trăm tỷ đồng đến hơn 1.000 tỷ đồng để mua trọn phần vốn SCIC.

Với các doanh nghiệp mà SCIC sở hữu trên 90% như Mekonimex hay Bến xe Kon Tum, bên mua gần như tiếp nhận toàn bộ quyền chi phối doanh nghiệp. Điều đó đồng nghĩa quyết định đầu tư không chỉ dựa trên mức giá cổ phần, mà còn gắn với hoạt động kinh doanh, chất lượng tài sản, nghĩa vụ tài chính và triển vọng sau khi đổi chủ.

Bối cảnh pháp lý cho vòng cơ cấu mới cũng đã thay đổi. Nghị định 57/2026/NĐ-CP về cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp có hiệu lực từ tháng 2/2026. Đầu tháng 8, Quyết định 40/2026/QĐ-TTg tiếp tục được ban hành, quy định tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn Nhà nước.