Số lượng doanh nghiệp mới thành lập tăng mạnh

Sau một năm triển khai Nghị quyết 68, khu vực kinh tế tư nhân và cộng đồng doanh nghiệp đã chứng kiến những chuyển biến mạnh mẽ cả về quy mô, tâm lý thị trường lẫn niềm tin vào môi trường kinh doanh.

Tinh thần cải cách thể chế cùng chủ trương khẳng định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế” đã tạo ra khí thế phát triển mới, thúc đẩy làn sóng khởi nghiệp, mở rộng đầu tư và quay trở lại hoạt động của doanh nghiệp trên diện rộng.

Thực tế cho thấy, niềm tin của khu vực doanh nghiệp đang được củng cố rõ nét. Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), năm 2025 cả nước có gần 297.500 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 27,4% so với năm trước. Đây là mức tăng cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Trong đó, gần 195.100 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tăng 24,1%; hơn 102.300 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, tăng tới 34,3%. Bình quân mỗi tháng có trên 26.000 doanh nghiệp gia nhập thị trường.

Đây được xem là con số mang tính kỷ lục, phản ánh rõ sự phục hồi và sức sống ngày càng mạnh mẽ của khu vực kinh tế tư nhân. Theo đánh giá của Cục Thống kê, sự gia tăng mạnh về số lượng doanh nghiệp không chỉ cho thấy tính năng động của nền kinh tế, mà còn phản ánh niềm tin kinh doanh đang dần được cải thiện nhờ những thay đổi về tư duy điều hành, cải cách thủ tục hành chính và môi trường đầu tư kinh doanh.

Không chỉ gia tăng về số lượng doanh nghiệp mới, xu hướng chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp cũng bắt đầu diễn ra rõ nét hơn sau nhiều năm chững lại. Trong năm 2025, khoảng 4.200 hộ kinh doanh đã chuyển đổi mô hình hoạt động sang doanh nghiệp. Dù con số chưa lớn, nhưng đây được xem là tín hiệu tích cực cho thấy tâm lý e ngại “không muốn lớn” trong khu vực kinh doanh cá thể đang dần thay đổi.

Việc nhiều hộ kinh doanh bắt đầu chấp nhận bước vào khu vực DN cho thấy kỳ vọng về một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và thuận lợi hơn đang dần hình thành. Đây cũng là nền tảng quan trọng để mở rộng quy mô khu vực kinh tế tư nhân, nâng cao năng suất và thúc đẩy quá trình chuyên nghiệp hóa hoạt động sản xuất – kinh doanh trong giai đoạn tới.

Kết quả của xu hướng đó đã đưa tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên phạm vi cả nước đã vượt mốc 1,02 triệu doanh nghiệp, tiến gần hơn tới mục tiêu hình thành lực lượng doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn theo định hướng của Nghị quyết 68.

Không chỉ mở rộng về quy mô, đóng góp của khu vực kinh tế tư nhân đối với ngân sách nhà nước cũng ghi nhận sự tăng trưởng đáng kể. Theo Bộ Tài chính, tổng thu ngân sách từ khu vực ngoài quốc doanh trong năm 2025 ước đạt hơn 497.000 tỷ đồng, bằng 134,2% dự toán và tăng 26,8% so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, nguồn thu từ hộ và cá nhân kinh doanh tăng hơn 36,3% – mức tăng cao nhất trong giai đoạn 2021–2025. Điều này cho thấy hoạt động sản xuất, kinh doanh của khu vực tư nhân đang phục hồi tích cực, đồng thời phản ánh quy mô và mức độ tham gia của khu vực này trong nền kinh tế ngày càng lớn hơn.

Nhiều điểm nghẽn thể chế được tháo gỡ thực chất

TS. Phan Đức Hiếu - Đại biểu Quốc hội khóa XV, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, điểm đáng chú ý nhất sau một năm thực hiện Nghị quyết 68 không chỉ nằm ở việc nâng cao vị thế của khu vực kinh tế tư nhân, mà còn ở chỗ nhiều điểm nghẽn kéo dài trong môi trường đầu tư, kinh doanh đã được nhìn nhận trực diện và bắt đầu được xử lý bằng các cải cách thể chế thực chất.

Theo TS. Phan Đức Hiếu, nếu nhìn xuyên suốt quá trình phát triển từ khi Việt Nam thực hiện công cuộc Đổi mới năm 1986 đến nay, Nghị quyết 68 có thể xem là một bước chuyển rất mạnh trong tư duy phát triển đối với khu vực kinh tế tư nhân.

Ông cho rằng điểm khác biệt lớn nhất của Nghị quyết lần này là không chỉ dừng ở việc khẳng định vai trò của kinh tế tư nhân, mà đi sâu hơn vào yêu cầu xây dựng một môi trường phát triển đủ an toàn, minh bạch và ổn định cho khu vực này.

“Trước đây, chính sách chủ yếu tập trung vào việc khuyến khích, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển. Nhưng Nghị quyết 68 đặt vấn đề trực diện hơn: muốn kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng nhất thì môi trường đầu tư kinh doanh phải đủ an toàn, minh bạch và ít rủi ro hơn”, TS. Phan Đức Hiếu nhấn mạnh.

Theo ông, đây là thay đổi rất lớn về tư duy phát triển. Nếu như trước đây, câu chuyện chủ yếu là “khuyến khích phát triển”, thì nay trọng tâm đã chuyển sang tạo lập một môi trường đầu tư ổn định hơn, có khả năng dự báo cao hơn và giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

Đáng chú ý, Nghị quyết 68 không chỉ đề cập chung tới vai trò của khu vực kinh tế tư nhân, mà đi thẳng vào nhiều tồn tại kéo dài trong thực tiễn như cơ chế “xin – cho”, tình trạng quy hoạch chồng chéo, thanh tra kiểm tra dày đặc, vấn đề bảo vệ quyền tài sản hay nguyên tắc không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự.

Theo TS. Phan Đức Hiếu, nhiều nội dung trước đây chủ yếu được trao đổi trong quá trình xây dựng chính sách hoặc trong giới chuyên gia, thì nay đã được đặt ra khá trực diện và rõ ràng trong một nghị quyết của Bộ Chính trị. Điều này cho thấy nhận thức và tư duy điều hành đã có sự thay đổi đáng kể.

“Điểm rất quan trọng là lần này chúng ta không chỉ nhìn kinh tế tư nhân ở góc độ cần hỗ trợ phát triển, mà bắt đầu nhìn từ góc độ môi trường phát triển. Muốn doanh nghiệp lớn lên thì trước hết môi trường kinh doanh phải khiến doanh nghiệp cảm thấy an toàn khi đầu tư”, ông nói.

Doanh nghiệp phải tự lớn lên

Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, môi trường kinh doanh được cải thiện không có nghĩa hành trình phát triển sẽ trở nên dễ dàng hơn đối với tất cả doanh nghiệp. Khi các rào cản gia nhập thị trường dần được gỡ bỏ, mức độ cạnh tranh cũng gia tăng nhanh chóng.

Có thể nói, Nghị quyết 68 đã mở rộng “đường băng” cho khu vực kinh tế tư nhân, nhưng việc doanh nghiệp có thể bứt phá hay không vẫn phụ thuộc chủ yếu vào năng lực nội tại và khả năng thích ứng của chính doanh nghiệp đó.

Trên thực tế, sự phân hóa trong cộng đồng doanh nghiệp đang ngày càng rõ nét. Những doanh nghiệp có nền tảng quản trị tốt, chủ động chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đầu tư nâng cấp công nghệ đang tận dụng khá hiệu quả các cơ hội mới từ quá trình cải cách thể chế và phục hồi kinh tế. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp chậm đổi mới hoặc năng lực tài chính hạn chế bắt đầu chịu áp lực cạnh tranh lớn hơn.

Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, trong 4 tháng đầu năm 2026 đã có khoảng 15.200 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.

Một tín hiệu đáng chú ý khác là tổng vốn đăng ký bổ sung của các doanh nghiệp đang hoạt động chỉ đạt gần 1,1 triệu tỷ đồng, giảm 16,8% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy dù môi trường đầu tư – kinh doanh đã có nhiều cải thiện, tâm lý thận trọng của doanh nghiệp vẫn hiện hữu, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động.

Theo GS.TS Trần Thọ Đạt, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, những khó khăn của doanh nghiệp hiện nay không chỉ xuất phát từ thị trường mà còn đến từ các điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Dù niềm tin vào môi trường thể chế đã được cải thiện đáng kể sau Nghị quyết 68, doanh nghiệp vẫn cần một khung pháp lý ổn định, đồng bộ và có khả năng dự báo cao hơn để yên tâm đầu tư dài hạn.

Ông cho rằng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, chi phí vốn và chi phí phòng ngừa rủi ro vẫn ở mức cao, nhiều doanh nghiệp có xu hướng ưu tiên duy trì an toàn tài chính thay vì mở rộng sản xuất, kinh doanh. Bên cạnh đó, thị trường hiện cũng chưa hình thành đủ nhiều “không gian đầu tư” hấp dẫn để dòng vốn tư nhân mạnh dạn chảy vào khu vực sản xuất và các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao.

Các chuyên gia nhận định, ba điểm nghẽn lớn nhất của khu vực kinh tế tư nhân hiện nay vẫn là thể chế, khả năng tiếp cận nguồn vốn trung – dài hạn và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Nếu những nút thắt này không được tháo gỡ một cách đồng bộ, khu vực tư nhân sẽ khó có thể trở thành động lực tăng trưởng chủ lực của nền kinh tế như kỳ vọng mà Nghị quyết 68 đặt ra.

Dù vậy, nhiều ý kiến cho rằng yếu tố mang tính quyết định cuối cùng vẫn nằm ở sức mạnh nội tại của doanh nghiệp. TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng doanh nghiệp tư nhân không thể chỉ trông chờ vào các chính sách hỗ trợ hay kỳ vọng doanh nghiệp FDI sẽ tự tìm đến để hợp tác.

Theo ông, để tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, doanh nghiệp buộc phải chủ động nâng cao năng lực công nghệ, cải thiện chất lượng nguồn nhân lực và hiện đại hóa hệ thống quản trị.

“Muốn đi đường dài, doanh nghiệp phải tự nâng cấp chính mình. Đây cũng chính là bài toán lớn nhất của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam hiện nay”, TS. Lê Duy Bình nhấn mạnh.