Tiến sĩ Đào Ngọc Báu (thứ tư từ trái sang) trong một phiên thảo luận về “Vai trò của các chính Đảng Đông Nam Á trong xây dựng Cộng đồng ASEAN”, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. (Ảnh: Quang Hoà)

Tìm ra vị trí phù hợp trong cấu trúc chung

Trong hành trình ấy, ngoại giao Việt Nam đóng vai trò vô cùng quan trọng, không chỉ góp phần bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia, mà còn tham gia định hình và truyền tải câu chuyện về một Việt Nam tự chủ và tự cường, linh hoạt mà nhất quán, biến thách thức thành cơ hội hợp tác cùng phát triển. Và rồi, giữa nhịp điệu gấp gáp của thế giới hôm nay, hai tiếng “Việt Nam” xuất hiện nhiều hơn trong các cuộc đối thoại, trong những chuyến thăm cấp cao, trong những diễn đàn đa phương nơi các quốc gia cùng bàn về tương lai. Ở đó, ngoại giao hiện ra như một người kể chuyện trầm tĩnh bằng những cái bắt tay, những bản thỏa thuận, ngoại giao đang kết nối quá khứ và hiện tại, dùng ngôn ngữ đối thoại và hợp tác để kể lại hành trình tự cường của đất nước, về một Việt Nam sẽ đi xa hơn trên con đường phát triển của mình.

Tiến sĩ Đào Ngọc Báu, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Ngoại giao kể câu chuyện tự cường bằng “thế mới” thông qua việc kiên trì mở rộng và làm sâu sắc mạng lưới quan hệ. Những khuôn khổ đối tác được thiết lập, những cấp độ hợp tác được nâng lên theo thời gian không chỉ là dấu mốc trong quan hệ song phương, mà còn là những điểm nhấn cho thấy Việt Nam đã trở thành một đối tác quan trọng hơn trong tính toán chiến lược của nhiều quốc gia. Trong từng bước đi, ngoại giao cố gắng giữ sự hài hòa, vừa đa dạng hóa quan hệ, vừa bảo đảm rằng mỗi mối quan hệ đều dựa trên nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau và lợi ích cùng chia sẻ. Câu chuyện tự cường ở đây là càng mở rộng quan hệ đối tác, càng phải giữ vững bản sắc và lợi ích quốc gia.

“Thế mới” của Việt Nam cũng thể hiện rõ trong các tổ chức quốc tế. Tại các diễn đàn từ ASEAN đến Liên hợp quốc, Việt Nam không còn là một thành viên ít được chú ý, mà là một tiếng nói thường xuyên gắn với những giá trị nhất quán như tôn trọng luật pháp quốc tế, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, đề cao vai trò của các quốc gia vừa và nhỏ trong trật tự dựa trên luật lệ. Những trọng trách từng đảm nhiệm từ Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an đến việc chủ trì nhiều hội nghị quốc tế đã tạo điều kiện để Việt Nam thể hiện “thế mới” của một quốc gia tham gia định hình luật chơi, mà không chỉ thích nghi với luật chơi do người khác đặt ra. Những lịch trình đối ngoại được xây dựng cẩn trọng, những tuyên bố được cân nhắc kỹ lưỡng, những lập trường được trình bày rõ ràng… chính là nền tảng để Việt Nam đứng vững ở vị trí độc lập giữa các trục quan hệ đan xen.

Trên khía cạnh này, câu chuyện “Việt Nam tự cường bằng thế mới” mà ngoại giao kể với thế giới chính là một đất nước với chỗ đứng ngày càng ổn định, mạng lưới quan hệ ngày càng rộng rãi, tiếng nói ngày càng có trọng lượng nhưng vẫn giữ cho mình sự chừng mực, nhất quán và khả năng nói “không” trước những sức ép đi ngược lại lợi ích quốc gia - dân tộc. Đó không phải là câu chuyện đi tìm một tầng cao để đứng riêng, mà là câu chuyện tìm ra vị trí phù hợp trong cấu trúc chung, đủ để Việt Nam có thể tự tin lựa chọn con đường phát triển của mình.

Có gì trong tay để tự tin tiến bước?

Nếu “thế mới” cho thấy Việt Nam đứng ở đâu trong đời sống quốc tế, thì “lực mới” lại trả lời câu hỏi Việt Nam có gì trong tay để tự tin bước tiếp. Ở đây, ngoại giao không chỉ nói về vị trí, mà còn kể về sức sống bên trong của một đất nước đang chuyển mình về sức mạnh kinh tế, sức bật xã hội, trí tuệ con người và khát vọng phát triển. Những câu chuyện ấy giúp bạn bè quốc tế hiểu rằng tự cường của Việt Nam hôm nay không còn là tự cường trong thiếu thốn, mà là tự cường trong kiến tạo tương lai.

Trước hết, ngoại giao kể câu chuyện về một nền kinh tế đang tự tạo “lực mới” cho mình. Từ chính sách ổn định kinh tế vĩ mô, đa dạng hóa thị trường, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh… đến việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường kết nối vùng miền, tất cả tạo nên một câu chuyện phát triển nhất quán, nhấn mạnh Việt Nam không chỉ mong muốn lớn về quy mô, mà còn hướng đến bền về chất lượng, để mỗi bước tiến đều là một bước củng cố thêm khả năng tự chủ.

Một phần quan trọng của “lực mới” là sức mạnh mềm văn hóa, giá trị, cách ứng xử. Ngoại giao văn hóa, đối ngoại nhân dân, các chương trình giao lưu học thuật, nghệ thuật, thể thao… là những kênh để Việt Nam giới thiệu bản sắc của một nền văn hóa có bề dày lịch sử nhưng rất hiện đại, một xã hội coi trọng hòa khí, nghĩa tình, tôn trọng luật lệ, hiệu quả, minh bạch. Khi một điệu dân ca vang lên trên sân khấu quốc tế, khi một bộ phim, một tác phẩm văn học, một dự án thiện nguyện Việt Nam được bạn bè nhắc tới, đó cũng là lúc ngoại giao nói với thế giới rằng sức mạnh của Việt Nam không chỉ nằm ở con số GDP, mà còn ở những giá trị khiến người khác muốn đến, muốn gắn bó và muốn hợp tác lâu dài.

Ngoại giao còn kể câu chuyện tự cường bằng “lực mới” qua chính khát vọng của Việt Nam, trở thành nước phát triển, thu nhập cao, xây dựng nền kinh tế xanh, bao trùm, phát triển dựa trên tri thức. Ngoại giao góp phần đưa những khát vọng đó ra thế giới, không phải để khoe tham vọng, mà để tìm điểm gặp giữa khát vọng của Việt Nam và lợi ích, trách nhiệm chung của cộng đồng quốc tế, đồng thời gửi thông điệp rằng chúng tôi muốn đi xa hơn, và trên con đường đó, chúng tôi muốn cùng bạn bè chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực cũng như trách nhiệm. Ngoại giao trở thành cầu nối để những câu chuyện phát triển bước ra khỏi biên giới, để bạn bè hiểu rằng “lực mới” của Việt Nam nằm trong chính sự chuyển động của xã hội, trong tinh thần tự lực tự cường của từng cộng đồng, từng con người.

Trong cảm nhận của nhiều người, hành trình của Việt Nam giống một dòng sông từng đi qua nhiều khúc quanh nhưng vẫn kiên trì tìm đường ra biển lớn. Ngày hôm nay, dòng chảy ấy mang theo “thế mới” - là vị trí ngày càng rõ trong đời sống quốc tế, và “lực mới” - là sức sống được bồi đắp từ kinh tế, xã hội, văn hóa và con người. Trong dòng chảy đó, ngoại giao như một người kể chuyện trầm tĩnh, vừa bước đi vừa xây thêm những nhịp cầu kết nối, những cam kết cùng hướng tới ổn định và phát triển. Bằng ngôn ngữ hòa bình và hợp tác, ngoại giao dệt nên câu chuyện tự cường của Việt Nam, với thế và lực mới để đồng hành xa hơn cùng bạn bè trên con đường hướng tới một tương lai hòa bình, thịnh vượng.