Lực lượng hải quan tập trung rà soát hàng hóa có nguy cơ vi phạm sở hữu trí tuệ. (Ảnh: CHQ)

Động thái này được triển khai trong bối cảnh nguy cơ gian lận thương mại gia tăng do tác động từ biến động chính sách thương mại quốc tế và yêu cầu nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.

Chủ động ngăn chặn nguy cơ gian lận thương mại, giả mạo xuất xứ

Theo Cục Hải quan, hiện nay Hoa Kỳ đang có những thay đổi lớn về chính sách thương mại theo xu hướng bảo hộ mậu dịch, bao gồm việc tăng thuế và áp dụng các rào cản kỹ thuật đối với hàng hóa nhập khẩu vào Hoa Kỳ không loại trừ hàng hóa có yêu cầu bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Cục Hải quan nhận định, cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung có ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế Việt Nam, có thể dẫn đến tình trạng hàng hóa từ các quốc gia bị Hoa Kỳ áp thuế suất cao chuyển tải bất hợp pháp vào Việt Nam, giả mạo nhãn hiệu, xuất xứ Việt Nam. Điều này làm gia tăng nguy cơ hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam bị các nước điều tra, áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại, gây thiệt hại và ảnh hưởng đến uy tín Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, nhằm tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, nâng cao hiệu quả thực chất công tác đấu tranh phòng, chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, góp phần xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, lành mạnh và nâng cao uy tín quốc gia trong hội nhập quốc tế, ngày 6/5, Cục Hải quan ban hành Công văn khẩn số 15923/CHQ-ĐTCBL yêu cầu các đơn vị triển khai quyết liệt đồng bộ các giải pháp tăng cường kiểm soát chống buôn lậu, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Cụ thể, Cục Hải quan yêu cầu các chi cục hải quan khu vực tập trung, chủ động triển khai nghiêm các văn bản chỉ đạo của Chính phủ; Thủ tướng Chính phủ; Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả; Bộ Tài chính và các kế hoạch, văn bản chỉ đạo của Cục Hải quan về công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Các đơn vị được yêu cầu chủ động rà soát địa bàn, tuyến trọng điểm, tăng cường kiểm tra các lô hàng nghi vấn; thực hiện nghiêm quy định về kiểm tra, giám sát và tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ theo quy định tại Thông tư số 13/2015/TT-BTC Thông tư số 06/2026/TT-BTC ngày 26/1/2026 của Bộ Tài chính và các quy định của pháp luật có liên quan.

Tăng kiểm tra hàng quá cảnh, tập trung các nhóm hàng rủi ro cao

Theo chỉ đạo của Cục Hải quan, các đơn vị phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát hải quan nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi sản xuất, buôn bán, vận chuyển hàng giả, hàng giả mạo nhãn hiệu, giả mạo xuất xứ, tem nhãn, bao bì hàng hóa giả và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, giả mạo xuất xứ; hành vi buôn bán hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng.

Đồng thời, các đơn vị cần nâng cao năng lực thực thi pháp luật về phòng vệ thương mại, quy tắc xuất xứ, ghi nhãn hàng hóa và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu.

Cục Hải quan yêu cầu các đơn vị thường xuyên rà soát, đánh giá, xác định trọng điểm đối với các lô hàng có rủi ro cao, đặc biệt là hàng hóa thuộc diện kiểm tra chuyên ngành về chất lượng hoặc có yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Một số nhóm hàng được yêu cầu tập trung kiểm tra gồm hàng tiêu dùng, hàng gia công sản xuất xuất khẩu có nguy cơ bị lợi dụng để giả mạo nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và các mặt hàng có rủi ro cao liên quan đến chỉ dẫn tình trạng pháp lý, phạm vi bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ như nồi áp suất điện, nồi chiên, nước giặt, nước rửa chén, trà thảo mộc, giấy, củ giống hoa lily dạng ngủ đông, sữa dừa tươi đông lạnh...

Đối với hàng hóa quá cảnh, Cục Hải quan yêu cầu tăng cường rà soát, áp dụng quản lý rủi ro và kiểm tra thực tế đối với các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn nhằm ngăn chặn gian lận thương mại và chuyển tải bất hợp pháp.

Các đơn vị phải tập trung phân tích thông tin trước khi hàng đến đối với hàng hóa quá cảnh từ các tuyến trọng điểm, doanh nghiệp mới thành lập hoặc có thay đổi bất thường về loại hình hoạt động; đồng thời thiết lập cơ chế trao đổi thông tin chặt chẽ giữa hải quan cửa khẩu nhập và cửa khẩu xuất để giám sát đường đi của hàng hóa vận chuyển quá cảnh.

Bên cạnh đó, ngành hải quan cũng sẽ đẩy mạnh phối hợp với lực lượng Công an, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường, cơ quan khoa học công nghệ và các đơn vị liên quan nhằm nắm bắt thông tin từ cơ quan chức năng nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động thực thi quyền sở hữu trí tuệ và xây dựng cơ chế thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Báo cáo các vụ việc vi phạm phát hiện, bắt giữ liên quan đúng quy định.

Cục Hải quan giao Chi cục Điều tra chống buôn lậu trực tiếp điều tra, xác minh các vụ việc trọng điểm, có phạm vi ảnh hưởng lớn. Phối hợp trao đổi, cung cấp cũng như tiếp nhận thông tin về hàng giả, hàng hóa giả mạo và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với các chi cục hải quan khu vực, hải quan cửa khẩu, hải quan ngoài cửa khẩu để kiểm tra, điều tra, xác minh theo thẩm quyền.

​Đồng thời, chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ tăng cường công tác thu thập, phân tích thông tin nghiệp vụ hải quan, kịp thời dự báo tình hình hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, phương thức thủ đoạn đối với hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan để bắt giữ, điều tra, xử lý theo quy định.

Ban Giám sát quản lý về hải quan được giao chủ động tham mưu cho lãnh đạo Cục các nội dung liên quan đến công tác thực thi bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực hải quan như: Tham mưu quy chế, quy trình nghiệp vụ về thủ tục hải quan và kiểm tra, giám sát hải quan; thực thi bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Tham mưu xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế chính sách thực thi và hướng dẫn, kiểm tra các đơn vị trong ngành và doanh nghiệp thực thi bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.

Hướng dẫn các đơn vị triển khai thực hiện việc tạm dừng thủ tục thông quan theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Tăng cường phối hợp với các chủ sở hữu quyền, các cơ quan giám định tập huấn quy trình nghiệp vụ, cách phân biệt hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ cho đội ngũ công chức nhằm đáp ứng tốt hơn công tác thực thi bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực hải quan.

Kịp thời cập nhật danh sách các nhãn hiệu hàng hóa đã được đăng ký kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu có yêu cầu bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại cơ quan hải quan cho các chi cục hải quan khu vực và các đơn vị liên quan, phối hợp hỗ trợ các đơn vị thông tin về người nộp đơn và các chủ sở hữu quyền...

Đáng chú ý, Cục Hải quan yêu cầu các đơn vị trong thời gian từ ngày 7/5/2026 đến ngày 30/5/2026 phải bảo đảm số vụ việc bị xử lý tăng ít nhất 20% so với cùng kỳ tháng 5/2025.