Hai tháng đầu năm 2026 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực của kinh tế Việt Nam với xuất khẩu tăng trưởng, sản xuất công nghiệp phục hồi và số doanh nghiệp gia nhập thị trường gia tăng. Tuy nhiên, bối cảnh quốc tế đang tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt từ căng thẳng địa chính trị và biến động giá năng lượng có thể kéo lùi đà phục hồi của nền kinh tế.

Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance có cuộc trò chuyện với TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam về những vấn đề đặt ra trong bối cảnh mới với Việt Nam

- Việt Nam đã bắt đầu năm 2026 với nhiều kỳ vọng và hứng khởi, tuy nhiên, đây cũng là thời điểm bối cảnh nền kinh tế thế giới chịu nhiều biến động. Ông nhìn nhận như thế nào về bức tranh kinh tế Việt Nam trong giai đoạn đầu năm nay?

TS. Lê Duy Bình: Những con số đầu tiên mà chúng ta được biết về xuất nhập khẩu, đầu tư, giải ngân vốn đầu tư công cũng như một số chỉ số kinh tế vĩ mô khác cho thấy nền kinh tế đã có những bước tiến khá tích cực ngay từ những tháng đầu năm 2026.

Cụ thể, về xuất nhập khẩu, trong 2 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam đạt khoảng 155,7 tỷ USD, tăng ấn tượng 22,2% so với cùng kỳ năm trước. Thu ngân sách nhà nước trong 2 tháng đầu năm đạt 601,3 nghìn tỷ đồng, bằng 23,8% dự toán, tăng 13,1% so cùng kỳ năm 2025.

Trên phương diện phát triển, chúng ta đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ ở cả xuất khẩu, nhập khẩu, đầu tư, chỉ số sản xuất công nghiệp cũng như số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động.

Điều đáng chú ý là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, Việt Nam vẫn giữ được sự ổn định kinh tế vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế được đảm bảo. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng và là điểm sáng đáng ghi nhận.

Những kết quả này còn phản ánh qua niềm tin của thị trường, của doanh nghiệp và nhà đầu tư trong và ngoài nước đối với nền kinh tế Việt Nam. Niềm tin đó thể hiện qua dòng vốn FDI đăng ký và giải ngân, số lượng doanh nghiệp thành lập mới cũng như niềm tin của các nhà mua hàng quốc tế. Ngay trong hai tháng đầu năm, dù trùng với dịp Tết, nhưng hoạt động kinh tế vẫn duy trì nhịp tăng trưởng tốt, cho thấy tín hiệu rất tích cực.

- Theo ông, những động lực tăng trưởng nào đang đóng vai trò dẫn dắt nền kinh tế trong giai đoạn này?

TS. Lê Duy Bình: Các động lực tăng trưởng truyền thống vẫn đóng vai trò chủ đạo và đang có dấu hiệu khởi sắc rõ rệt. Trước hết là hoạt động xuất nhập khẩu tăng mạnh so với cùng kỳ, qua đó thúc đẩy sản xuất trong nước và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng.

Bên cạnh đó, đầu tư khu vực tư nhân cũng gia tăng mạnh mẽ, thể hiện qua số lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động. Đây là một cấu phần quan trọng của tổng cầu và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP.

Nguồn vốn FDI tiếp tục tăng, cả về đăng ký mới và giải ngân, cùng với đó là giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh ngay từ đầu năm. Dù tỷ lệ giải ngân tương đương năm trước, nhưng giá trị tuyệt đối tăng cao, góp phần quan trọng vào tổng cầu của nền kinh tế.

Ngoài ra, có thể thấy nền kinh tế đang dần chuyển dịch sang các mô hình tăng trưởng mới. Những nỗ lực thúc đẩy kinh tế số, đổi mới sáng tạo, cải thiện môi trường kinh doanh đang được triển khai mạnh mẽ, tạo nền tảng cho tăng trưởng dựa trên năng suất và công nghệ.

- Bên cạnh những tín hiệu tích cực, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang gia tăng. Theo ông, những rủi ro từ yếu tố này có thể tác động ra sao tới kinh tế Việt Nam?

TS. Lê Duy Bình: Xung đột tại Trung Đông có diễn biến khó lường và đã bắt đầu tác động trực tiếp đến doanh nghiệp Việt Nam. Với hơn 86.000 doanh nghiệp tham gia hoạt động xuất nhập khẩu, mức độ ảnh hưởng là không nhỏ.

Rủi ro trước mắt là gián đoạn chuỗi cung ứng, làm tăng chi phí vận tải, bảo hiểm và logistics, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch sản xuất kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh kế hoạch, đặc biệt là những đơn vị có thị trường tại Trung Đông, Mỹ hoặc châu Âu.

Trong trung hạn, nếu xung đột kéo dài, giá dầu và khí có thể tăng mạnh, thậm chí vượt 100 USD/thùng, kéo theo chi phí đầu vào của doanh nghiệp tăng cao. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến các ngành sử dụng nhiều năng lượng mà còn lan tỏa sang toàn bộ nền kinh tế.

Về dài hạn, rủi ro lạm phát toàn cầu gia tăng có thể khiến các ngân hàng trung ương lớn điều chỉnh chính sách tiền tệ, từ đó gây áp lực lên tỷ giá và lãi suất trong nước, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

-T rước những cú sốc từ bên ngoài, khả năng thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay đã thay đổi như thế nào?

TS. Lê Duy Bình: Trong khoảng 5 năm qua, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã trải qua nhiều cú sốc lớn như đại dịch Covid-19 hay các xung đột địa chính trị. Điều này buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc mạnh mẽ.

Nhiều doanh nghiệp yếu kém đã rời thị trường, nhưng đồng thời cũng có nhiều doanh nghiệp vươn lên, cải thiện đáng kể năng lực tài chính, quản trị và khả năng thích ứng. Năng lực quản trị rủi ro cũng được nâng cao rõ rệt.

Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm tới 98-99%, với nguồn lực tài chính hạn chế và còn nhiều khó khăn trong tiếp cận thị trường. Do đó, dù sức chống chịu đã cải thiện, doanh nghiệp vẫn cần thêm hỗ trợ để vượt qua các cú sốc lớn.

Nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế

- Theo ông, doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì để hạn chế rủi ro trong bối cảnh hiện nay?

TS. Lê Duy Bình: Điều quan trọng nhất là nâng cao năng lực nội sinh của doanh nghiệp và của nền kinh tế. Doanh nghiệp cần tăng cường quản trị rủi ro, đặc biệt là rủi ro thị trường, tài chính và tỷ giá.

Việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu là cần thiết, nhưng cần thực hiện một cách bài bản để giảm thiểu rủi ro. Đồng thời, doanh nghiệp phải chủ động tính toán các biến động về tỷ giá, lãi suất, chi phí vận tải, bảo hiểm.

Ngoài ra, cũng cần chuẩn bị cho những kịch bản dài hạn như suy giảm nhu cầu tại các thị trường lớn nếu lạm phát gia tăng. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải linh hoạt và chủ động hơn trong chiến lược kinh doanh.

- Với quy mô đầu tư công lớn trong năm 2026, ông đánh giá thế nào về vai trò của động lực này đối với tăng trưởng?

TS. Lê Duy Bình: Đầu tư công là một cấu phần rất quan trọng của tổng cầu. Với quy mô gần 1 triệu tỷ đồng, nếu giải ngân hiệu quả, nguồn vốn này sẽ đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng.

Không chỉ vậy, đầu tư công còn mở ra không gian tăng trưởng mới, thúc đẩy phát triển hạ tầng, đổi mới sáng tạo và tạo hiệu ứng lan tỏa, kích thích đầu tư tư nhân. Đây là động lực dẫn dắt quan trọng cho nền kinh tế.

- Còn dư địa của tiêu dùng nội địa thì sao, thưa ông?

TS. Lê Duy Bình: Dư địa là rất lớn. Việt Nam có thị trường hơn 100 triệu dân, với cơ cấu dân số trẻ và thu nhập đang cải thiện. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy tiêu dùng.

Khi thu nhập tăng, cùng với các chính sách an sinh xã hội được cải thiện, người dân sẽ yên tâm chi tiêu hơn. Tầng lớp trung lưu gia tăng cũng sẽ kéo theo nhu cầu tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ tăng mạnh.

Do đó, thị trường nội địa cần được coi là trụ cột quan trọng, giúp nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.

- Trong bối cảnh hiện nay, đâu là ưu tiên chính sách quan trọng nhất để duy trì tăng trưởng?

TS. Lê Duy Bình: Ưu tiên hàng đầu là ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn. Bên cạnh đó, cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, cải cách thể chế và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Đây là những yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp củng cố các động lực tăng trưởng hiện có, đồng thời đầu tư vào các mô hình tăng trưởng mới, qua đó duy trì và nâng cao chất lượng tăng trưởng trong thời gian tới.

Trân trọng cảm ơn ông!