Trong nhiều năm, Việt Nam thu hút vốn ngoại nhờ lợi thế lao động giá rẻ và chi phí sản xuất thấp. Tuy nhiên, khi dòng vốn toàn cầu ngày càng chọn lọc hơn, giới đầu tư cho rằng mô hình cạnh tranh bằng “chi phí rẻ” đang dần mất lợi thế.
Thay vì chỉ quan tâm tốc độ tăng trưởng hay nhân công giá thấp, các quỹ đầu tư hiện chú trọng hơn tới năng lực quản trị, minh bạch tài chính và phát triển bền vững. ESG đang trở thành “bộ lọc” quan trọng trong quyết định rót vốn.
Theo báo cáo mới nhất của Dynam Capital năm 2025, quy mô đầu tư tạo tác động tại châu Á đã đạt khoảng 80 tỷ USD trong năm 2024. Đáng chú ý, gần một nửa số nhà đầu tư được khảo sát cho biết có kế hoạch tăng phân bổ vốn vào Đông Nam Á trong thời gian tới.
Điều này mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế đang đứng trước một bước ngoặt phát triển mới, từ mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ sang mô hình ưu tiên chất lượng tăng trưởng, năng suất và khả năng chống chịu dài hạn.
Chi phí rẻ không còn là lợi thế đủ lớn
Theo ông Craig Martin - Chủ tịch điều hành Dynam Capital cho rằng ESG hiện không còn là câu chuyện mang tính hình thức hay truyền thông thương hiệu, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để tiếp cận vốn quốc tế.
“Nhà đầu tư không còn nhìn vào cam kết trên giấy, mà đánh giá khả năng thực thi, mức độ minh bạch và năng lực quản trị thực tế của doanh nghiệp”, ông Martin nhấn mạnh.
Theo ông, các quỹ đầu tư hiện đặc biệt quan tâm tới những yếu tố như khả năng quản trị rủi ro, minh bạch dữ liệu, trách nhiệm giải trình và chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp khó có thể tiếp tục thu hút vốn chỉ bằng câu chuyện tăng trưởng nhanh hay chi phí thấp như trước đây.
Các quỹ đầu tư quốc tế hiện đã tích hợp ESG vào toàn bộ quy trình đầu tư, từ sàng lọc doanh nghiệp, thẩm định cho tới giám sát sau giải ngân. Những doanh nghiệp thiếu minh bạch hoặc không đáp ứng được các chuẩn mực quản trị ngày càng dễ bị loại khỏi danh sách ưu tiên.
Giới chuyên gia nhận định ESG đang dần chuyển từ một “tiêu chí cộng thêm” thành “tấm vé vào cửa” của dòng vốn toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam được đánh giá đang đứng trước cơ hội hiếm có để đón dòng vốn chất lượng cao.
Việc FTSE Russell nâng hạng Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi được xem là bước tiến quan trọng, giúp mở rộng khả năng tiếp cận của các quỹ đầu tư tổ chức quốc tế. Cùng với đó, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và chiến lược đa dạng hóa đầu tư của nhiều tập đoàn quốc tế đang khiến Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn hơn.
Tuy nhiên, giới đầu tư cho rằng để tận dụng cơ hội này, Việt Nam cần thay đổi tư duy cạnh tranh.
Trong nhiều năm, lợi thế của Việt Nam chủ yếu nằm ở chi phí lao động thấp và ưu đãi sản xuất. Nhưng khi các tiêu chuẩn ESG toàn cầu ngày càng được siết chặt, mô hình cạnh tranh bằng “giá rẻ” sẽ khó tạo ra lợi thế dài hạn.
Các yêu cầu mới từ thị trường quốc tế đang thay đổi hoàn toàn luật chơi.
Liên minh châu Âu (EU) hiện thúc đẩy hàng loạt quy định liên quan tới phát thải carbon, truy xuất chuỗi cung ứng và minh bạch thông tin doanh nghiệp. Các cơ chế như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay chuẩn công bố thông tin ISSB được đánh giá sẽ tác động trực tiếp tới các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam trong những năm tới.
ESG không còn là ‘chiêu PR’
Theo bà Mimi Vu - đồng sáng lập Hội nghị Nhà đầu tư ESG Việt Nam- ESG hiện không còn là hoạt động mang tính trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) hay chiến lược tiếp thị thương hiệu.
“ESG đã trở thành một phần cốt lõi trong vận hành doanh nghiệp, gắn chặt với các yêu cầu pháp lý, chứng nhận và điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư”, bà nhận định.
Theo bà, doanh nghiệp Việt Nam cần nhìn ESG như một chiến lược dài hạn thay vì hoạt động mang tính hình thức.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia siết chặt các tiêu chuẩn về môi trường và quản trị chuỗi cung ứng, doanh nghiệp muốn mở rộng thị trường hoặc tiếp cận dòng vốn quốc tế sẽ phải chứng minh được năng lực thực thi thực tế, thay vì chỉ đưa ra các cam kết trên giấy.
Các nhà đầu tư hiện đặt ra nhiều câu hỏi chi tiết hơn trước khi quyết định rót vốn: hệ thống quản trị có thể kiểm chứng hay không, doanh nghiệp có công bố dữ liệu minh bạch hay không, rủi ro vận hành được kiểm soát ra sao và mô hình kinh doanh có đủ khả năng mở rộng bền vững hay không.
Điều này tạo ra áp lực lớn nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội cho những doanh nghiệp sẵn sàng chuyển đổi sớm.
Việt Nam hiện đang ở giai đoạn tương tự nhiều nền kinh tế châu Á từng trải qua khi chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào chi phí thấp sang mô hình cạnh tranh bằng chất lượng và năng suất.
Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 của Việt Nam cũng cho thấy định hướng rõ ràng hơn về tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Các mục tiêu mở rộng năng lượng tái tạo, giảm phát thải và thúc đẩy công bằng xã hội đang dần đưa ESG trở thành một phần trong chiến lược phát triển quốc gia.
Ông Peter Hauggaard - Giám đốc điều hành Ecolean Vietnam cho biết, nhiều nhà đầu tư quốc tế hiện xem Việt Nam là một “ngôi sao phương Nam” nhờ triển vọng tăng trưởng dài hạn và nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư.
Theo ông, điều hấp dẫn nhà đầu tư hiện nay không chỉ là chi phí sản xuất thấp, mà là khả năng chuyển đổi của nền kinh tế Việt Nam.
“Nhận thức là nền tảng của mọi sự chuyển đổi. Mọi thay đổi bền vững đều bắt đầu từ việc thay đổi tư duy”, ông Peter nói.
Nếu muốn thu hút dòng vốn lớn và chất lượng cao trong giai đoạn tới, Việt Nam sẽ cần xây dựng lợi thế cạnh tranh mới dựa trên chất lượng quản trị, tính minh bạch và khả năng đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.
Trong cuộc đua mới của dòng vốn toàn cầu, chi phí rẻ có thể vẫn là lợi thế ban đầu, nhưng sẽ không còn là yếu tố quyết định. Những nền kinh tế có khả năng tạo dựng niềm tin, đảm bảo minh bạch và phát triển bền vững mới là nơi dòng tiền dài hạn lựa chọn.
