'Doanh nghiệp nội địa vẫn là mắt xích yếu của nền kinh tế'

Nền kinh tế có những dấu hiệu bứt phá rõ nét

Phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027, TS. Cấn Văn Lực nhận định kinh tế Việt Nam đang có những dấu hiệu bứt phá rõ nét sau giai đoạn nhiều khó khăn. Nếu như tăng trưởng kinh tế thế giới năm nay dự kiến chỉ thấp hơn mức 3,4 -3,5%, Việt Nam có khả năng đạt mức 9,5-9,7%, cao hơn đáng kể so với mức khoảng 8% của năm trước.

Theo ông Lực, việc đạt tăng trưởng hai con số ngay trong năm đầu tiên của giai đoạn phát triển mới là mục tiêu rất khó, nhất là khi nhiều chính sách và động lực tăng trưởng mới đang trong quá trình chuyển đổi, cần thời gian để phát huy hiệu quả. Dù vậy, triển vọng tăng trưởng của Việt Nam vẫn tương đối tích cực.

Phân tích từ phía cung, TS. Cấn Văn Lực cho biết nông nghiệp có thể duy trì mức tăng trưởng khoảng 4-4,5%. Trong khi đó, công nghiệp và xây dựng đang là động lực nổi bật khi tăng trưởng 9 tháng đạt khoảng 10,2%.

Ngược lại, khu vực dịch vụ vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Tăng trưởng của ngành này trong 9 tháng đầu năm đạt khoảng 9,39%, cho thấy dư địa cải thiện vẫn còn khá lớn.

Về phía cầu, chuyên gia BIDV cho rằng hoạt động đầu tư đang phục hồi mạnh mẽ. Trong 9 tháng đầu năm, tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng khoảng 15%, trong đó đầu tư công tăng khoảng 10,5%, đầu tư tư nhân tăng khoảng 15%.

Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh Việt Nam cần huy động lượng vốn rất lớn để phục vụ các mục tiêu phát triển. Theo ông, nếu muốn duy trì tốc độ tăng trưởng GDP hai con số, đầu tư cần tiếp tục tăng mạnh và đóng vai trò dẫn dắt nền kinh tế.

Tiêu dùng cũng là một động lực quan trọng khi hiện đóng góp khoảng 60-62% quy mô nền kinh tế. Tuy nhiên, tăng trưởng tiêu dùng cuối cùng trong 9 tháng đầu năm mới đạt khoảng 8,3-8,4%.

TS. Cấn Văn Lực cho rằng mức tăng này đã cải thiện đáng kể so với giai đoạn trước, nhưng vẫn cần được thúc đẩy mạnh hơn. Nếu tiêu dùng có thể tăng khoảng 9-10% trong cả năm, đây sẽ là đóng góp quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng chung.

Ba điểm nghẽn cần tháo gỡ để duy trì đà tăng trưởng

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, TS. Cấn Văn Lực lưu ý nền kinh tế vẫn đối mặt với một số vấn đề cần sớm giải quyết.

Trước hết là cán cân thương mại và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Theo ông, nhập siêu hàng hóa trong 9 tháng đầu năm ở mức khoảng 19 tỷ USD, trong khi nếu tính cả nhập siêu dịch vụ, mức nhập siêu của nền kinh tế còn lớn hơn.

Tuy nhiên, chuyên gia BIDV cho rằng không nên quá lo ngại về diễn biến nhập siêu trong bối cảnh hiện nay, bởi có những yếu tố mang tính tích cực.

Thứ nhất, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu và công nghệ cao trên thế giới đang kéo theo nhu cầu lớn về máy móc, thiết bị và linh kiện. Điều này khiến hoạt động nhập khẩu tư liệu sản xuất của Việt Nam tăng lên. Đáng chú ý, xuất khẩu điện tử trong 10 tháng đầu năm tăng khoảng 71%, phản ánh sự gia tăng mạnh của hoạt động sản xuất và xuất khẩu trong lĩnh vực này.

Thứ hai, trong bối cảnh rủi ro và bất định gia tăng, nhiều doanh nghiệp có xu hướng tăng dự trữ nguyên vật liệu, hàng hóa để chủ động ứng phó với những biến động của chuỗi cung ứng. Điều này cũng góp phần đẩy nhập khẩu tăng cao.

Thứ ba, giá nhiều mặt hàng đầu vào, đặc biệt là năng lượng, tăng mạnh, khiến chi phí nhập khẩu của nền kinh tế gia tăng. Riêng kim ngạch nhập khẩu xăng dầu trong năm nay theo ước tính đã tăng thêm hơn 3 tỷ USD.

Dù vậy, điều khiến ông lo ngại hơn cả là năng lực cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp trong nước còn yếu. Hiện khu vực FDI chiếm khoảng 73% kim ngạch xuất khẩu, đồng thời đóng góp tỷ trọng lớn trong hoạt động nhập khẩu. Khối doanh nghiệp FDI thường xuyên duy trì xuất siêu, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước lại ở trạng thái nhập siêu.

Điều này cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào khu vực FDI, trong khi khả năng tham gia chuỗi giá trị và năng lực xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa còn hạn chế.

Theo TS. Cấn Văn Lực, đây là vấn đề cần được giải quyết thông qua việc phát triển đồng bộ các khu vực kinh tế. Ông nhắc đến những định hướng chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, trong đó có Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước và các định hướng phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Theo ông, cần phát huy vai trò của cả ba khu vực kinh tế, đồng thời nâng cao năng lực của doanh nghiệp tư nhân trong nước, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI để tạo ra sức bật mới cho nền kinh tế.

Bên cạnh vấn đề doanh nghiệp, chuyên gia BIDV cũng chỉ ra những khó khăn của thị trường tài chính và bất động sản. Hệ thống tài chính đang chịu nhiều áp lực trong quá trình cân đối nguồn vốn, trong khi thị trường bất động sản phục hồi còn chậm, thậm chí vẫn đang trong quá trình sàng lọc và tái cơ cấu.

Một thách thức khác là những rủi ro từ bên ngoài ngày càng gia tăng. Bối cảnh kinh tế thế giới nhiều bất định, biến động thương mại, địa chính trị và giá cả hàng hóa có thể tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và triển vọng tăng trưởng của Việt Nam.

Dù vậy, TS. Cấn Văn Lực kỳ vọng các động lực tăng trưởng mới, đặc biệt là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và cải cách thể chế, sẽ dần phát huy hiệu quả trong năm 2027.

Theo ông, những chính sách này không thể tạo ra kết quả tức thời mà cần có độ trễ để thẩm thấu vào nền kinh tế. Nếu các động lực mới được triển khai đồng bộ và phát huy hiệu quả, Việt Nam có cơ sở để duy trì đà tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.