Tuần trước, với sự nâng đỡ từ nhóm cổ phiếu họ Vingroup cùng động lực mạnh mẽ từ nhóm dầu khí, VN-Index đã thiết lập đỉnh mới khi vượt mốc 1.921 điểm.

Đáng chú ý, sau giai đoạn tăng nóng trong 3 tháng đầu năm, nhóm cổ phiếu này đã phát tín hiệu bước vào một nhịp “tạo sóng” mới với sự tham gia rõ nét của dòng tiền lớn. Minh chứng là hàng loạt cổ phiếu như BSR, GAS hay PLX ghi nhận các phiên tăng mạnh, thậm chí tăng trần trong tuần qua.

Diễn biến hiện tại của nhóm cổ phiếu dầu khí cho thấy nhiều điểm tương đồng với giai đoạn quý I/2026, khi đà tăng lan tỏa đồng đều giữa các cổ phiếu thay vì xuất hiện sự phân hóa mạnh. Đây tiếp tục được đánh giá là nhóm ngành tích cực trong bối cảnh giá dầu thế giới vẫn duy trì ở vùng cao.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là không phải “tay to” nào cũng kịp tham gia vào nhóm cổ phiếu này. Trong quý I/2026, phần lớn danh mục tự doanh của các công ty chứng khoán gần như không nắm giữ cổ phiếu dầu khí, qua đó khiến nhiều đơn vị ghi nhận kết quả đầu tư kém tích cực trong giai đoạn thị trường tăng mạnh.

Tự doanh CTCK quý I/2026: Xu hướng giảm tỷ trọng cổ phiếu rõ nét

Danh mục tự doanh của các công ty chứng khoán trong quý I/2026 cho thấy xu hướng phòng thủ rõ nét khi phần lớn tài sản được phân bổ vào trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi, trong khi tỷ trọng cổ phiếu niêm yết ở mức khá thấp.

Dù thị trường chứng khoán trong 3 tháng đầu năm không diễn biến quá tiêu cực, kết quả kinh doanh giữa các công ty chứng khoán vẫn có sự phân hóa đáng kể. Nhóm công ty đầu ngành như SSI, VPS hay TCBS tiếp tục ghi nhận tăng trưởng mạnh cả về doanh thu lẫn lợi nhuận.

Cụ thể, Chứng khoán SSI ghi nhận lợi nhuận trước thuế đạt 1.461 tỷ đồng, tăng 44% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, Techcom Securities báo lãi trước thuế 1.458 tỷ đồng trong quý I/2026, tăng 11% so với cùng kỳ.

Ở nhóm tăng trưởng mạnh nhất, VPS Securities ghi nhận lợi nhuận trước thuế gần 1.547 tỷ đồng, tăng tới 68% so với quý I/2025. Doanh thu hoạt động của công ty cũng tăng 72%, lên mức 2.519 tỷ đồng.

Xét về cơ cấu doanh thu, hoạt động cho vay ký quỹ (margin) tiếp tục là nguồn đóng góp chủ lực tại các công ty chứng khoán lớn. Trong khi đó, ở mảng tự doanh, danh mục đầu tư của SSI, VPS và TCBS có nhiều điểm tương đồng khi tập trung chủ yếu vào trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi. Danh mục cổ phiếu niêm yết chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ và không còn đóng vai trò trọng yếu như các giai đoạn thị trường tăng nóng trước đây.

Có động thái tương tự như ba công ty trên, chứng khoán HSC cũng giảm mạnh hoạt động đầu tư cổ phiếu. Tại ngày 31/3/2026, Danh mục FVTPL giảm 26% còn gần 9.800 tỷ đồng, trong đó trái phiếu chiếm tỷ trọng lớn (~7.300 tỷ), chủ yếu tại các ngân hàng lớn. Danh mục chứng chỉ tiền gửi duy trì 2.000 tỷ, trong khi chứng chỉ quỹ ETF tăng lên gần 420 tỷ đồng. Đáng chú ý, HSC thu hẹp mạnh tự doanh cổ phiếu từ gần 3.900 tỷ đồng hồi đầu năm, đưa giá gốc đầu tư về chỉ còn 18 tỷ; các khoản đầu tư vào MWG, HPG, STB, TCB, ACB gần như không còn.

Trái ngược với nhóm công ty chứng khoán đầu ngành, nhiều doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ lại ghi nhận kết quả kinh doanh kém khả quan trong quý I/2026, thậm chí thua lỗ do ảnh hưởng từ hoạt động tự doanh.

Chứng khoán VIX ghi nhận lợi nhuận sau thuế đạt 138 tỷ đồng sau 3 tháng đầu năm, giảm tới 63% so với cùng kỳ. Ở mảng tự doanh, công ty ghi nhận 1.230 tỷ đồng lãi từ tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL), tuy nhiên đồng thời phát sinh khoản lỗ hơn 1.308 tỷ đồng. Kết quả, hoạt động FVTPL ghi nhận lỗ ròng khoảng 78 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước lãi hơn 330 tỷ đồng.

Trong khi đó, Chứng khoán SHS - một trong những công ty có thế mạnh về tự doanh - cũng cho biết đang từng bước giảm sự phụ thuộc vào mảng này. Theo định hướng mới, tỷ trọng đóng góp của tự doanh dự kiến giảm từ mức 52–55% xuống còn khoảng 35%, nhường chỗ cho các mảng có tính ổn định cao hơn như cho vay ký quỹ và ngân hàng đầu tư.

Bên cạnh đó, nhiều công ty chứng khoán khác cũng ghi nhận thua lỗ đáng kể trong quý đầu năm. Everest Securities lỗ 157,5 tỷ đồng, Rong Viet Securities lỗ 24,2 tỷ đồng, Sacombank Securities lỗ 5,2 tỷ đồng và OCB Securities lỗ gần 3,5 tỷ đồng.

Phần lớn doanh nghiệp cho biết kết quả kinh doanh suy giảm chủ yếu đến từ hoạt động tự doanh trong bối cảnh thị trường biến động mạnh. Đáng chú ý, Everest Securities cho biết công ty phải thực hiện trích lập dự phòng đối với cổ phiếu NVB, dù đây thực tế là tài sản bảo đảm được thu hồi từ các khoản nợ xấu trước đó.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt ở mảng môi giới và cho vay ký quỹ, nhiều công ty chứng khoán đã đẩy mạnh hoạt động tự doanh nhằm cải thiện hiệu quả sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE). Tuy nhiên, khi thị trường xuất hiện các nhịp biến động mạnh, đặc biệt dưới tác động từ các yếu tố địa chính trị như căng thẳng tại Trung Đông, danh mục đầu tư của các doanh nghiệp dễ chịu ảnh hưởng tiêu cực, buộc phải tăng trích lập dự phòng và qua đó kéo giảm lợi nhuận kinh doanh.

Liệu công ty chứng khoán có bỏ lỡ sóng dầu khí?

Việc nhiều công ty chứng khoán bỏ lỡ sóng cổ phiếu dầu khí trong quý I/2026 thực tế không phải điều quá khó hiểu. Với quy mô danh mục lên tới hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn tỷ đồng, các công ty chứng khoán thường ưu tiên yếu tố an toàn và tăng trưởng bền vững thay vì chạy theo những nhịp tăng nóng ngắn hạn.

Khác với nhà đầu tư cá nhân có thể linh hoạt mua bán trong thời gian ngắn, hoạt động tự doanh của các công ty chứng khoán chịu áp lực lớn về quản trị rủi ro và bảo toàn thành quả đầu tư. Chỉ cần giải ngân sai thời điểm ở nhóm cổ phiếu biến động mạnh như dầu khí, thành quả tích lũy trong nhiều năm hoàn toàn có thể bị ảnh hưởng đáng kể.

Thực tế cho thấy, dù nhóm dầu khí từng ghi nhận giai đoạn tăng rất mạnh, nhưng đà tăng này chủ yếu diễn ra trong thời gian ngắn. Sau đó, nhiều cổ phiếu nhanh chóng điều chỉnh về vùng giá trước khi tạo sóng. Thậm chí, một số mã vốn hóa lớn như PLX từng giảm tới gần một nửa so với vùng đỉnh.

Trong bối cảnh thị trường biến động mạnh bởi các yếu tố địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông, danh mục đầu tư của các công ty chứng khoán cũng trở nên nhạy cảm hơn với rủi ro. Khi giá cổ phiếu đảo chiều nhanh, doanh nghiệp có thể phải gia tăng trích lập dự phòng, qua đó gây áp lực trực tiếp lên lợi nhuận. Vì vậy, việc nhiều công ty chứng khoán lựa chọn đứng ngoài hoặc tham gia thận trọng với nhóm dầu khí là quyết định mang tính phòng thủ và kiểm soát rủi ro nhiều hơn là bỏ lỡ cơ hội.