Theo dữ liệu của Fiin Group, Việt Nam hiện có khoảng 914.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm 94% tổng số pháp nhân trên cả nước. Tuy nhiên, nhóm này mới đóng góp dưới 20% tổng doanh thu và khoảng 8% kim ngạch xuất nhập khẩu.

Theo phân loại được sử dụng trong báo cáo, SME là các doanh nghiệp có doanh thu không quá 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng, với dưới 200 lao động.

Đáng chú ý, tỷ lệ SME tiếp cận được vốn vay chỉ đạt 8,8%, tương đương khoảng 80.000 doanh nghiệp, giảm 0,5 điểm phần trăm so với năm 2025. Trong khi đó, tỷ lệ tiếp cận vốn vay của nhóm doanh nghiệp lớn lên tới 47,1%.

Fiin Group đánh giá sự chênh lệch này cho thấy khoảng trống lớn trong tiếp cận tài chính của khu vực SME, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì hoạt động và mở rộng sản xuất kinh doanh.

Khó tiếp cận vốn cũng là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ SME chuyển lên nhóm doanh nghiệp lớn rất thấp, chỉ khoảng 0,9% số doanh nghiệp đang hoạt động.

Theo Fiin Group, các tổ chức tín dụng hiện có xu hướng lựa chọn khách hàng khá thận trọng. Gần 85% SME đang có dư nợ vay là những doanh nghiệp đã hoạt động từ 5 năm trở lên và có hồ sơ rủi ro tốt hơn.

Tuy nhiên, một lượng lớn doanh nghiệp có thời gian hoạt động lâu năm nhưng chưa từng vay vốn vẫn đang bị bỏ ngỏ.

Cụ thể, khoảng 222.000 doanh nghiệp đã hoạt động trên 5 năm nhưng chưa phát sinh nợ vay. Quy mô tài sản trung vị của nhóm này đạt 7,1 tỷ đồng, trong khi nhóm đã vay vốn đạt 18,5 tỷ đồng. Doanh thu trung vị của nhóm chưa vay khoảng 5,2 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể mức 16,3 tỷ đồng của nhóm đã vay.

Điểm đáng chú ý là tốc độ tăng trưởng doanh thu trung vị của nhóm chưa vay đạt 15,6%, cao hơn mức 9,8% của nhóm doanh nghiệp đã vay. Biên lợi nhuận ròng, ROA và khả năng thanh khoản của nhóm này cũng được đánh giá tích cực.

Theo Fiin Group, điều này cho thấy một bộ phận doanh nghiệp có thể đang tự tài trợ cho hoạt động kinh doanh hoặc chưa phát sinh nhu cầu vay vốn lớn.

Đáng chú ý hơn, có khoảng 67.000 SME hoạt động trên 5 năm vừa có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh dương, vừa duy trì tăng trưởng doanh thu dương nhưng chưa phát sinh nợ vay. Đây được xem là nhóm khách hàng tiềm năng để các tổ chức tín dụng chủ động tiếp cận và đánh giá nhu cầu vốn.

Trong bối cảnh khả năng tiếp cận vốn của SME còn hạn chế, các cơ quan quản lý đang triển khai nhiều chính sách nhằm hỗ trợ khu vực này.

Theo nghị quyết được Quốc hội thông qua ngày 24/8, doanh nghiệp có tổng doanh thu không quá 10 tỷ đồng được giảm 30% số thuế phải nộp trong giai đoạn 2026-2027.

Trước đó, đầu tháng 8, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các ngân hàng xây dựng chương trình tín dụng dành cho SME với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1 điểm phần trăm/năm so với lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn, đồng thời xem xét miễn, giảm phí dịch vụ.

Sau chỉ đạo này, một số ngân hàng thương mại nhà nước triển khai các gói tín dụng quy mô 50.000 - 70.000 tỷ đồng dành cho SME, với lãi suất thấp hơn khoảng 1-2 điểm phần trăm so với khoản vay thông thường. Các ngân hàng tư nhân cũng đưa ra những chương trình tín dụng dành cho nhóm doanh nghiệp này.

Dù vậy, dữ liệu của Fiin Group cho thấy bài toán hiện nay không chỉ nằm ở việc tăng nguồn vốn cho vay mà còn ở khả năng kết nối đúng doanh nghiệp có nhu cầu với các tổ chức tín dụng. Đặc biệt, nhóm doanh nghiệp đã hoạt động lâu năm, có dòng tiền và tăng trưởng tích cực nhưng chưa từng vay vốn có thể là dư địa lớn để mở rộng tín dụng SME trong thời gian tới.