Chỉ còn hai tuần nữa, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ chính thức được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell.

Phản ứng của thị trường trong tháng 8 khá tích cực khi VN-Index tăng hơn 5% và đóng cửa tại 1.832 điểm. Tuy nhiên, mức tăng của thị trường vẫn có sự phân hóa khá rõ và chưa đi kèm với sự đảo chiều bền vững của dòng vốn ngoại.

Thực tế, khối ngoại vẫn bán ròng trong tháng 8 và lũy kế 8 tháng đầu năm bán ròng hơn 90.000 tỷ đồng trên HOSE. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng không được đưa toàn bộ tỷ trọng vào các chỉ số FTSE ngay trong tháng 9. Quá trình này được chia thành bốn đợt, từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027, với tỷ trọng lũy kế lần lượt khoảng 10%, 30%, 65% và 100%. Vì vậy, tác động của nâng hạng đối với dòng vốn nhiều khả năng sẽ diễn ra từng bước, thay vì tạo ra một cú hích duy nhất.

Trao đổi về vấn đề này trong Talk show Phố Tài chính, ông Đinh Minh Trí, Giám đốc Phân tích Khối Khách hàng cá nhân, CTCP Chứng khoán Mirae Asset (MAS), cho rằng một phần kỳ vọng nâng hạng đã được phản ánh vào thị trường, nhưng câu chuyện chưa kết thúc tại ngày 21/9. Sau thời điểm này, yếu tố quyết định xu hướng thị trường sẽ dần chuyển từ kỳ vọng nâng hạng sang quy mô dòng tiền thực tế, tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp, định giá và chất lượng cải cách thị trường.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy phản ứng của thị trường trước và sau khi nâng hạng không hoàn toàn giống nhau. Dòng vốn chủ động thường có xu hướng đi trước sự kiện để đón đầu kỳ vọng, trong khi các quỹ thụ động thường thực hiện tái cơ cấu danh mục gần thời điểm chỉ số chính thức có hiệu lực. Kuwait là một ví dụ khá điển hình. Trong giai đoạn trước khi chính thức được đưa vào nhóm thị trường mới nổi, thị trường Kuwait đã tăng mạnh và thu hút đáng kể dòng vốn quốc tế.

Trong khi đó, trường hợp Saudi Arabia cho thấy một kịch bản dài hơn. Việc được đưa vào các chỉ số của FTSE và MSCI được triển khai theo nhiều giai đoạn, nhờ đó dòng vốn ngoại không tập trung vào một thời điểm duy nhất mà tăng dần cùng quá trình mở cửa và cải cách thị trường. Giá trị sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại thị trường Saudi Arabia đã tăng mạnh trong năm thực hiện nâng hạng.

Với Việt Nam, khả năng xuất hiện một số nhịp “mua khi kỳ vọng, bán khi tin ra” quanh thời điểm 21/9 là hoàn toàn có thể, đặc biệt đối với những cổ phiếu đã tăng mạnh nhờ kỳ vọng được đưa vào các bộ chỉ số quốc tế. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa tác động của nâng hạng sẽ kết thúc ngay sau ngày hiệu lực.

Do FTSE triển khai quá trình nâng hạng qua bốn giai đoạn trong vòng một năm, ông Trí cho rằng tác động đối với dòng vốn cũng sẽ mang tính tích lũy. Vì vậy, thay vì chỉ nhìn vào việc VN-Index tăng hay giảm trong một vài phiên quanh ngày 21/9, điều quan trọng hơn là dòng vốn ngoại có cải thiện dần hay không, thanh khoản có mở rộng bền vững hơn không và tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức có gia tăng trong những tháng tiếp theo hay không.

MSCI là chặng đường tiếp theo

Ông Đinh Minh Trí lưu ý rằng Việt Nam đã đạt một cột mốc quan trọng với FTSE, nhưng trong kỳ Market Classification Review tháng 6/2026, MSCI vẫn chưa đưa Việt Nam vào nhóm thị trường đang được xem xét tái phân loại. Vì vậy, mục tiêu MSCI nên được xem là bước cải cách tiếp theo, chứ chưa phải câu chuyện có thể hoàn thành ngay trong ngắn hạn.

Điểm tích cực là MSCI đã ghi nhận một số bước tiến của Việt Nam, trong đó có việc phát triển mô hình global broker, lộ trình thành lập hệ thống đối tác bù trừ trung tâm CCP, mở rộng công bố thông tin bằng tiếng Anh và một số thay đổi liên quan đến khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, một số điểm nghẽn vẫn còn tương đối rõ. Giới hạn sở hữu nước ngoài vẫn ảnh hưởng đến khả năng đầu tư tại một số doanh nghiệp lớn; thị trường ngoại hối chưa có cơ chế offshore đầy đủ; đồng thời, một phần thông tin doanh nghiệp và quy định thị trường vẫn chưa được cung cấp đầy đủ bằng tiếng Anh.

Về thanh toán, cơ chế non-prefunding hiện nay đã giúp cải thiện đáng kể khả năng tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, về dài hạn, vẫn cần một hệ thống CCP hoàn chỉnh để đưa cơ chế hậu giao dịch tiến gần hơn tới chuẩn quốc tế. Đây sẽ là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn 2026–2027.

Theo ông Trí, Việt Nam cần tập trung vào một số vấn đề chính gồm: hoàn thiện CCP và cơ chế thanh toán; tiếp tục xử lý room ngoại và nâng tỷ lệ free-float; mở rộng công bố thông tin bằng tiếng Anh; đồng thời cải thiện khả năng giao dịch ngoại hối và các công cụ hỗ trợ quản trị rủi ro cho nhà đầu tư nước ngoài.

Quan trọng hơn, các cải cách không chỉ cần được ban hành mà phải vận hành hiệu quả trong thực tế. Điều này không chỉ phục vụ mục tiêu MSCI mà còn giúp nâng cao tính minh bạch, thanh khoản và sức hấp dẫn dài hạn của thị trường vốn Việt Nam.

Dòng vốn ngoại chưa thể đảo chiều ngay

Theo chuyên gia Mirae Asset, diễn biến năm 2026 cho thấy khá rõ nâng hạng là điều kiện cần nhưng chưa phải điều kiện đủ để dòng vốn ngoại quay trở lại. Trong 8 tháng đầu năm, khối ngoại vẫn bán ròng hơn 90.000 tỷ đồng trên HOSE. Dù áp lực bán đã giảm đáng kể trong tháng 8, dòng vốn ngoại nhìn chung vẫn chưa hình thành xu hướng mua ròng bền vững.

Các quỹ theo tiêu chuẩn FTSE sẽ phải điều chỉnh danh mục khi Việt Nam được đưa vào chỉ số. Tuy nhiên, quy mô dòng vốn chủ động trên thị trường quốc tế lớn hơn nhiều và các quỹ này không bắt buộc phải mua. Họ sẽ tiếp tục đánh giá Việt Nam dựa trên định giá, tăng trưởng lợi nhuận, tỷ giá, lãi suất và triển vọng kinh tế.

Bên cạnh đó, tác động từ FTSE cũng sẽ không xuất hiện toàn bộ trong tháng 9, bởi giai đoạn đầu mới thực hiện khoảng 10% tỷ trọng và phần còn lại được triển khai dần tới tháng 9/2027. Vì vậy, dòng tiền liên quan trực tiếp đến nâng hạng nhiều khả năng sẽ được giải ngân từng bước.

Một vấn đề quan trọng khác là khả năng đầu tư (investability). Các quỹ quốc tế có thể đánh giá cao triển vọng Việt Nam nhưng vẫn khó giải ngân quy mô lớn nếu cổ phiếu đầu ngành đã gần hết room ngoại, free-float thấp, thanh khoản hạn chế hoặc thiếu các công cụ phòng ngừa rủi ro.

Ngoài ra, Việt Nam cần tiếp tục bổ sung nguồn cung cổ phiếu chất lượng thông qua IPO, cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước và niêm yết các doanh nghiệp quy mô lớn. Một thị trường mới nổi hấp dẫn không chỉ cần thêm dòng tiền mà còn cần có đủ doanh nghiệp chất lượng để hấp thụ dòng vốn đó.

Cuối cùng, nền tảng vĩ mô và tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp vẫn là yếu tố quan trọng nhất. FTSE giúp Việt Nam mở rộng cánh cửa tiếp cận dòng vốn quốc tế, nhưng việc dòng tiền vào, ở lại và gia tăng tỷ trọng sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì tăng trưởng cao, kiểm soát lạm phát và tỷ giá, đồng thời nâng cao chất lượng doanh nghiệp niêm yết.

Ông Đinh Minh Trí duy trì quan điểm tích cực đối với triển vọng trung và dài hạn, nhưng thận trọng hơn trong ngắn hạn. VN-Index đã tăng hơn 5% trong tháng 8 và đóng cửa tại 1.832 điểm, cho thấy một phần kỳ vọng về nâng hạng, tăng trưởng kinh tế và kết quả kinh doanh đã được phản ánh vào giá.

Áp lực rung lắc mạnh đang thể hiện trong tuần đầu tháng 9 cũng cho thấy mức độ phân hóa đang tăng lên khi số lượng cổ phiếu giảm chiếm ưu thế. Điều này cho thấy sau một giai đoạn tăng khá nhanh, thị trường có thể xuất hiện những nhịp rung lắc và tích lũy khi nhà đầu tư cân bằng giữa kỳ vọng nâng hạng và nhu cầu hiện thực hóa lợi nhuận.

Đối với dòng tiền trong nước, nhà đầu tư cá nhân vẫn sẽ đóng vai trò lực đỡ quan trọng. Nhóm phân tích Chứng khoán Mirae Asset cho rằng dòng tiền có thể tiếp tục tập trung vào những nhóm có triển vọng tăng trưởng lợi nhuận rõ ràng như ngân hàng và dịch vụ tài chính; đầu tư công, xây dựng và hạ tầng; công nghệ; năng lượng và bất động sản khu công nghiệp. Tuy nhiên, mức độ phân hóa giữa các doanh nghiệp trong cùng ngành sẽ ngày càng rõ hơn.

Trong ngắn hạn, thị trường nhiều khả năng sẽ không tăng theo một đường thẳng mà có thể xen kẽ những giai đoạn tăng, điều chỉnh và tích lũy. Sau cột mốc 21/9, sự chú ý của nhà đầu tư sẽ dần chuyển sang kết quả kinh doanh quý III, triển vọng lợi nhuận năm 2027 và quy mô dòng vốn thực tế từ các quỹ quốc tế.

Về trung hạn, ông Trí nhận định ba yếu tố quan trọng nhất sẽ là dòng vốn thực tế sau nâng hạng, tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp và tiến độ cải cách thị trường để tiến gần hơn tới chuẩn MSCI. Nếu cả ba yếu tố này tiếp tục diễn biến thuận lợi, nâng hạng FTSE có thể trở thành điểm khởi đầu cho một chu kỳ nâng chất lượng thị trường vốn Việt Nam, thay vì chỉ là một câu chuyện dòng tiền ngắn hạn.