Chiều 17/10, thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn trình Quốc hội tờ trình về tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2026, dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2027, kế hoạch đầu tư công, cùng quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025.
Thu ngân sách nhà nước năm 2026 vượt 20,8%
Theo tờ trình, thu ngân sách nhà nước năm 2026 ước vượt 20,8% dự toán, tăng 14% so với thực hiện năm 2025. Tỷ lệ huy động vào ngân sách ước đạt khoảng 20,8% GDP. Chi ngân sách ước bằng 116,4% dự toán, bảo đảm các nhiệm vụ chi, trả nợ và viện trợ; bội chi khoảng 4,1% GDP.
Về đầu tư công, đến hết tháng 9/2026, giải ngân đạt 62,9% kế hoạch, cao hơn cùng kỳ các năm trước cả về số tuyệt đối lẫn tỷ lệ. Chính phủ đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đã giao.
Với dự toán năm 2027, tổng thu ngân sách dự kiến tăng khoảng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026; tỷ lệ huy động vào ngân sách khoảng 20,2% GDP. Chính phủ cho biết dự toán được xây dựng trong bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực còn nhiều khó khăn, thách thức.
Cơ cấu chi tiếp tục được điều chỉnh theo hướng tăng chi đầu tư phát triển, giảm chi thường xuyên. Tỷ trọng chi đầu tư phát triển dự kiến đạt khoảng 43% tổng chi, so với 35,5% năm 2026; chi thường xuyên còn khoảng 50,6%, giảm từ 57,3%. Chính phủ cho rằng cơ cấu này tạo thêm nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, đồng thời yêu cầu bố trí chi thường xuyên hợp lý và triệt để tiết kiệm.
Về phân cấp ngân sách, Chính phủ trình phương án phân chia bốn khoản thuế gồm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường theo bốn nhóm địa phương. Phương án nhằm thực hiện phân cấp theo Kết luận số 18 của Trung ương và Luật Ngân sách nhà nước, đồng thời bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và tính chủ động của ngân sách địa phương.
Trong các kiến nghị trình Quốc hội, Chính phủ đề xuất phương án sử dụng nguồn tiết kiệm chi thường xuyên năm 2026, chuyển nguồn kinh phí xây dựng trường nội trú tại các xã biên giới, thực hiện tiết kiệm 5% chi đầu tư công và 10% chi thường xuyên năm 2027. Chính phủ cũng đề nghị đánh giá tổng thể các quy định về tỷ lệ bố trí chi ngân sách cho một số ngành, lĩnh vực.
Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát dự toán thu
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đánh giá việc thu ngân sách năm 2026 ước vượt 20,8% dự toán cho thấy công tác điều hành có chuyển biến, cơ cấu thu tích cực và bền vững hơn. Tuy nhiên, thu ngân sách trung ương vẫn chiếm dưới 50% tổng thu, chưa cải thiện so với giai đoạn 2021-2025.
Thu tiền sử dụng đất ước tăng khoảng 35% so với dự toán, góp phần bảo đảm nhiệm vụ chi của các địa phương. Dù vậy, trước dấu hiệu trầm lắng của thị trường bất động sản, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ rà soát kỹ ước thực hiện khoản thu này.
Về chi ngân sách, cơ quan thẩm tra cho biết tổng chi ước bằng 116,4% dự toán, trong khi đến hết tháng 9 mới đạt 59,3%. Kinh phí ngân sách trung ương chưa phân bổ chi tiết hoặc chưa giao còn khá lớn; Chính phủ cần làm rõ nguyên nhân và có giải pháp xử lý. Khối lượng kinh phí cần thực hiện trong những tháng cuối năm cũng còn đáng kể.
Đối với dự toán năm 2027, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tính toán nguồn thu sát thực tế, phù hợp với dự báo phát triển kinh tế và bảo đảm nguồn lực thực hiện nhiệm vụ chi. Chính phủ cần chỉ đạo các bộ, địa phương tiết kiệm chi thường xuyên, điều hành trong phạm vi dự toán và khả năng thu, tránh thất thoát, lãng phí.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ căn cứ, tiêu chí phân chia ngân sách cho từng nhóm địa phương và đánh giá tác động so với giai đoạn 2021-2025. Với kế hoạch đầu tư công năm 2027, danh mục dự án cần tiếp tục được rà soát, chỉ bố trí vốn cho dự án đủ điều kiện, phù hợp định hướng phát triển và bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn.
Về quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất với số liệu Chính phủ trình đã được Kiểm toán nhà nước xác nhận, đồng thời đề nghị Quốc hội xem xét, phê chuẩn. Chính phủ và Kiểm toán nhà nước chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác của số liệu quyết toán.
