Hoàn thiện cơ chế hòa giải ở cơ sở phù hợp thực tiễn mới

Sáng 5/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) được xây dựng nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về tăng cường công tác hòa giải ngoài tòa án, cụ thể hóa Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đồng thời bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Dự thảo luật hướng tới tăng cường phân cấp, phân quyền; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và khắc phục những bất cập phát sinh sau hơn 10 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, dự thảo luật gồm 5 chương, 35 điều, tập trung sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng.

Về những quy định chung, dự thảo luật sửa đổi quy định về phạm vi điều chỉnh, phạm vi hòa giải ở cơ sở, giải thích từ ngữ và bổ sung một số khái niệm mới. Đồng thời, hoàn thiện các nguyên tắc tổ chức, hoạt động hòa giải theo hướng làm rõ mối quan hệ giữa hòa giải ở cơ sở với xử lý vi phạm hành chính, xử lý hình sự; tăng tính linh hoạt trong quá trình hòa giải, bảo đảm quyền sử dụng tiếng nói, chữ viết của các bên và hoàn thiện cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện.

Đối với hòa giải viên và tổ hòa giải, dự thảo tiếp tục hoàn thiện các quy định về tổ chức, hoạt động của tổ hòa giải và tiêu chuẩn hòa giải viên; sửa đổi quy định về bầu hòa giải viên theo hướng linh hoạt, phù hợp với việc sắp xếp thôn, tổ dân phố.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong trường hợp việc bầu không đạt yêu cầu hoặc không thể tổ chức do sự kiện bất khả kháng. Đồng thời, bổ sung một số quyền của hòa giải viên nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, nâng cao chất lượng hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Liên quan đến người được mời tham gia hòa giải, dự thảo luật làm rõ phạm vi, hình thức tham gia cũng như quyền, nghĩa vụ của các chủ thể này nhằm phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc tôn giáo, người có uy tín trong cộng đồng, người có kiến thức pháp luật, chuyên môn, kinh nghiệm và đại diện các tổ chức chính trị - xã hội trong việc hỗ trợ hòa giải viên, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hòa giải ở cơ sở.

Về ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết hoạt động hòa giải ở cơ sở vốn dựa trên sự tương thân, tương ái trong cộng đồng nên gặp gỡ trực tiếp vẫn là phương thức ưu tiên. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, dự thảo luật bổ sung quy định khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác hòa giải ở cơ sở như thực hiện bầu hòa giải viên, bầu Tổ trưởng tổ hòa giải bằng hình thức phù hợp; đồng thời cho phép thực hiện hòa giải trực tuyến khi các bên lựa chọn và đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Đề nghị tăng nguồn lực và chính sách hỗ trợ công tác hòa giải

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Hòa giải ở cơ sở theo đề nghị của Chính phủ.

Dự thảo luật cơ bản thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng và Nhà nước; quy định những nội dung có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, tạo cơ sở pháp lý thống nhất, thuận lợi cho công tác hòa giải ở cơ sở, đồng thời gắn hoạt động hòa giải với xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật nhằm phòng ngừa tranh chấp, tăng cường đồng thuận trong cộng đồng và nâng cao ý thức pháp luật của người dân.

Theo cơ quan thẩm tra, hồ sơ dự án luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định; phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và các quy định của dự thảo cơ bản phù hợp với Hiến pháp, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quan tâm hơn đến nguồn lực phát triển hạ tầng kỹ thuật số phục vụ vận hành hệ thống hòa giải trực tuyến, đồng thời nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở. Trong quá trình triển khai, cần chú trọng bảo đảm quyền lợi của phụ nữ, trẻ em, người bị bạo lực gia đình, người khuyết tật, người cao tuổi, người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm dễ bị tổn thương.

Ủy ban cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung chính sách đặc thù đối với công tác hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giao Chính phủ quy định chi tiết. Đồng thời, nhất trí với quy định Nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở, tiếp tục duy trì cơ chế ngân sách trung ương hỗ trợ các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách và khuyến khích huy động nguồn lực xã hội. Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ cơ chế quản lý, sử dụng nguồn kinh phí huy động nhằm bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả.

Ủy ban tán thành việc bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên, nhất là trong trường hợp cần bảo đảm cơ cấu giới và thành phần dân tộc thiểu số; thống nhất với quy định công nhận hòa giải viên có thời hạn 3 năm và các quy định về quyền, nghĩa vụ của hòa giải viên.

Cơ quan thẩm tra cũng đồng tình với việc bổ sung già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc vào nhóm người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở; đồng thời đề nghị quy định mức thù lao phù hợp để thu hút luật sư, luật gia và những người có chuyên môn pháp luật tham gia tư vấn, hỗ trợ hòa giải viên.

Về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải ở cơ sở, Ủy ban cơ bản thống nhất với dự thảo luật, song đề nghị giao cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương chủ trì biên soạn tài liệu về hòa giải nhằm bảo đảm thống nhất trên phạm vi cả nước, tránh trùng lặp, lãng phí nguồn lực. Trên cơ sở đó, các địa phương có thể nghiên cứu, bổ sung nội dung phù hợp với điều kiện thực tế.