'Áp lực chi phí đang là thách thức lớn với tăng trưởng'

Theo Cục Thống kê, GDP 9 tháng năm 2026 ước tăng 9,01%, cao hơn mức tăng 7,80% của cùng kỳ năm 2025. Riêng quý III, tăng trưởng đạt 9,95%. Toàn quốc có 12/34 tỉnh, thành phố đạt mức tăng GRDP từ 10% trở lên, trong đó Quảng Ninh dẫn đầu với 12,54%, tiếp đến là Hà Tĩnh, Hải Phòng, Bắc Ninh và Ninh Bình. Dù vậy, để đạt mục tiêu cả năm tăng trưởng hai chữ số, quý IV đòi hỏi nhiều nỗ lực bứt phá hơn nữa. Đây là thách thức không nhỏ trong bối cảnh chung có nhiều sức ép.

Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance đã có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia kinh tế, để làm rõ những áp lực hiện hữu, những cơ hội trước mắt và tìm kiếm các giải pháp phát huy lợi thế của các địa phương để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng chưa từng có này.

Động lực tăng trưởng cần đi cùng khả năng giữ lại giá trị trong nước

- Ông đánh giá như thế nào về kết quả tăng trưởng quý III và 9 tháng năm 2026, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Tôi cho rằng đây là kết quả tăng trưởng khả quan, nhất là trong bối cảnh kinh tế thế giới đối mặt với nhiều khó khăn như lạm phát, đứt gãy chuỗi cung ứng, căng thẳng địa chính trị và những bất ổn về thời tiết. Trong nước, doanh nghiệp cũng phải đối diện với không ít thách thức trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Vì vậy, việc duy trì được tốc độ tăng trưởng cao trong 9 tháng là kết quả đáng ghi nhận. Một trong những điểm sáng là công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục có đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh đó, xuất khẩu ghi nhận những tín hiệu tích cực dù có những lo ngại về chiến tranh thương mại và các biện pháp thuế quan của Mỹ. Việc cán cân thương mại quay trở lại trạng thái xuất siêu vào đầu tháng 9 cũng là tín hiệu đáng mừng. Chỉ số quản trị mua hàng (PMI) duy trì trên ngưỡng 50 điểm cho thấy hoạt động sản xuất vẫn có cơ sở để tiếp tục mở rộng.

Những yếu tố này tạo nền tảng cho tăng trưởng trong quý IV, hỗ trợ nền kinh tế hướng tới mục tiêu cả năm. Một điểm tích cực khác là các cân đối vĩ mô cơ bản được duy trì ổn định, từ tỷ giá, lãi suất đến kiểm soát lạm phát. Dù CPI 9 tháng tăng khoảng 4,51%, nhỉnh hơn mức mục tiêu 4,5%, kết quả này cần được nhìn nhận trong bối cảnh áp lực lạm phát chi phí đẩy từ bên ngoài rất lớn. Các chính sách miễn, giảm thuế, phí, trong đó có việc tiếp tục giảm thuế, phí liên quan đến xăng dầu, sẽ góp phần hỗ trợ kiểm soát mặt bằng giá trong nước.

- Ông nhìn nhận thế nào về vai trò của dòng vốn FDI đối với tăng trưởng và cơ hội phát triển của doanh nghiệp trong nước?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Thu hút đầu tư nước ngoài tiếp tục là một điểm sáng. Tôi kỳ vọng việc cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án sẽ giúp Việt Nam hấp thụ tốt hơn nguồn vốn FDI. Điều này không chỉ hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng trước mắt mà còn tạo cơ hội để nền kinh tế tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là thu hút được bao nhiêu vốn mà còn là khả năng tạo ra giá trị gia tăng trong nước. Các chính sách mới cần thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa, tăng cường chuyển giao và lan tỏa công nghệ. Khi đó, doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và các ngành cung ứng liên quan mới có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, nâng cao năng lực và giữ lại nhiều giá trị hơn từ hoạt động xuất khẩu.

Tôi kỳ vọng các doanh nghiệp trong nước thuộc hệ sinh thái cung ứng cho doanh nghiệp FDI sẽ có thêm cơ hội bứt phá trong thời gian tới. Đây cũng là điều kiện để nền kinh tế chuyển dịch sang mô hình phát triển dựa nhiều hơn vào công nghệ, năng suất và giá trị gia tăng, thay vì chỉ mở rộng quy mô sản xuất.

- Theo ông, nông nghiệp và dịch vụ có thể có đóng góp như thế nào vào mục tiêu tăng trưởng trong những tháng cuối năm?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Bên cạnh công nghiệp và FDI, nông nghiệp vẫn còn dư địa phát triển. Trước những biến động của thị trường toàn cầu, một số mặt hàng nông sản, thủy sản đã tìm được thị trường mới hoặc khai thác các phân khúc ngách.

Chẳng hạn, với cá rô phi, Việt Nam có thể tiếp tục tìm kiếm thị trường phù hợp, đẩy mạnh chế biến sâu và phát triển sản phẩm có giá trị cao hơn. Đây là hướng đi cần được chú trọng để nâng cao giá trị xuất khẩu từ những ngành hàng vốn có thế mạnh truyền thống.

Tôi cũng kỳ vọng nông nghiệp sẽ tiếp tục phát triển cùng với các động lực khác như xuất khẩu, thu hút FDI và đầu tư công. Điều quan trọng là phải nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và tăng tỷ trọng chế biến sâu, qua đó cải thiện giá trị thu được từ mỗi đơn vị hàng hóa xuất khẩu.

Dịch vụ cũng là một động lực đáng quan tâm. Tăng trưởng công nghiệp và đầu tư công suy cho cùng phải lan tỏa sang nền kinh tế thông qua việc tạo việc làm, nâng thu nhập và kích thích sức mua trong nước. Sự phục hồi của du lịch quốc tế cùng sức cầu nội địa sẽ góp phần hỗ trợ quá trình này.

Trong quý IV, nhất là giai đoạn cuối năm và dịp Tết Nguyên đán, Chính phủ cần có thêm chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nội địa, khuyến khích tiêu dùng hàng hóa và dịch vụ trong nước. Qua đó, thị trường nội địa có thể trở thành điểm tựa quan trọng hơn cho tăng trưởng.

- Dù tăng trưởng tích cực, lạm phát 9 tháng đã nhỉnh hơn mục tiêu đề ra. Theo ông, những áp lực nào đang tác động lớn nhất đến mặt bằng giá?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Tôi cho rằng áp lực lớn nhất hiện nay đến từ chi phí đầu vào tăng cao. Chi phí nhập khẩu nguyên liệu, vật tư và hàng hóa đã tạo sức ép đáng kể đối với doanh nghiệp trong nước, bao gồm cả doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu và doanh nghiệp phục vụ thị trường nội địa. Khi chi phí tăng, doanh nghiệp thường phải lựa chọn giữa việc thu hẹp biên lợi nhuận hoặc tăng giá bán.

Trong bối cảnh còn phải chịu áp lực về lãi suất tín dụng và các chi phí sản xuất khác, cả hai phương án đều gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh. Tình trạng này không chỉ diễn ra trong công nghiệp mà còn thể hiện rõ ở nông nghiệp. Theo những thông tin tôi ghi nhận từ thực tế, chi phí đầu vào trong một số lĩnh vực chăn nuôi, nuôi cá, nuôi tôm đã tăng khoảng 30% – 40%.

Giá phân bón và nhiều loại vật tư nông nghiệp cũng tăng, khiến chi phí sản xuất nông sản cao hơn. Bên cạnh đó, biến động địa chính trị tiếp tục gây sức ép lên thị trường năng lượng thế giới. Dù Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp, chi phí xăng dầu và năng lượng vẫn có thể tác động dây chuyền đến logistics, vận tải và giá thành hàng hóa. Chi phí dịch vụ cũng là yếu tố cần lưu ý.

Một số giá dịch vụ y tế, giáo dục tiếp tục điều chỉnh theo lộ trình, tạo thêm áp lực lên chi tiêu của người dân. Ngoài ra, mặt bằng giá bất động sản tăng trong giai đoạn trước cũng ảnh hưởng đến chi phí nhà ở, sửa chữa và thuê nhà. Những yếu tố này cộng hưởng, khiến việc kiểm soát lạm phát trong những tháng cuối năm trở nên khó khăn hơn.

Mở rộng không gian tăng trưởng từ liên kết vùng

- Trung ương thống nhất mục tiêu năm 2027 tăng trưởng từ 10% trở lên. Vậy với mục tiêu như trên, theo ông, cần ưu tiên những giải pháp nào để vừa kiểm soát lạm phát, vừa duy trì tăng trưởng và bảo đảm đời sống người dân?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Để đạt mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên trong năm 2027, theo tôi, yêu cầu quan trọng hàng đầu vẫn là duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Tăng trưởng cao phải đi cùng với chất lượng và tính bền vững, bởi nếu chi phí sản xuất, mặt bằng giá cả gia tăng quá mức thì thành quả tăng trưởng sẽ khó chuyển hóa đầy đủ thành thu nhập và cải thiện đời sống người dân.

Trước hết, Chính phủ cần điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, chú trọng ổn định tỷ giá và kiểm soát mặt bằng lãi suất, đặc biệt là lãi suất cho vay đối với doanh nghiệp trong nước. Trong bối cảnh doanh nghiệp còn chịu nhiều sức ép về chi phí đầu vào, chi phí vốn hợp lý sẽ giúp họ duy trì sản xuất, mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đồng thời, Chính phủ cần hướng dòng vốn vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh có khả năng tạo giá trị gia tăng, thúc đẩy xuất khẩu, phát triển công nghiệp hỗ trợ và đổi mới sáng tạo, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Bên cạnh đó, Chính phủ cần bảo đảm nguồn cung năng lượng, nhất là xăng dầu, chủ động ứng phó với biến động giá thế giới và hạn chế nguy cơ thiếu hụt cục bộ. Giá năng lượng tăng có thể kéo theo chi phí vận tải, logistics và giá thành hàng hóa, dịch vụ gia tăng. Vì vậy, việc điều hành nguồn cung, giá cả và sử dụng linh hoạt các công cụ thuế, phí trong phạm vi cho phép sẽ góp phần giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là kiểm soát lạm phát từ phía cung, thông qua tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục hành chính, logistics và lưu thông hàng hóa, đồng thời giảm những chi phí không cần thiết mà doanh nghiệp đang phải gánh chịu. Đối với các dịch vụ thiết yếu như y tế, giáo dục, Chính phủ cần có lộ trình điều chỉnh giá phù hợp, hạn chế tạo thêm gánh nặng chi tiêu cho người dân, nhất là nhóm thu nhập thấp và trung bình.

Tôi cho rằng chính sách thúc đẩy tăng trưởng cũng cần gắn chặt với việc tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động và cải thiện thu nhập. Nếu GDP tăng cao nhưng chi phí sinh hoạt tăng nhanh, sức mua và đời sống người dân sẽ khó được cải thiện bền vững. Do đó, Chính phủ cần phối hợp đồng bộ chính sách tiền tệ, tài khóa với các giải pháp hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Về dài hạn, mục tiêu không chỉ là đạt tốc độ tăng trưởng hai con số trong một năm mà còn phải xây dựng nền tảng để duy trì đà tăng trưởng trong những năm tiếp theo. Muốn vậy, Chính phủ cần nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, giảm chi phí đầu vào, cải thiện năng lực cạnh tranh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Khi năng lực sản xuất được cải thiện và nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn, nền kinh tế sẽ có điều kiện tăng trưởng cao mà không tạo thêm áp lực quá lớn lên mặt bằng giá và đời sống người dân.

- Nhìn vào bức tranh tăng trưởng giữa các địa phương, theo ông, đâu là yếu tố quyết định để các tỉnh, thành tạo đột phá trong thời gian tới?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Tôi cho rằng mỗi địa phương cần xác định đúng lợi thế và năng lực cạnh tranh của mình, đồng thời tăng cường kết nối với các địa phương lân cận để mở rộng không gian phát triển. Việc sắp xếp đơn vị hành chính và cải cách chính quyền địa phương cần hướng tới tạo ra dư địa tăng trưởng mới, chứ không chỉ dừng ở việc thay đổi địa giới hành chính. Không gian phát triển mới phải đi cùng quy hoạch đồng bộ về hạ tầng giao thông, logistics, cảng biển và các hành lang kinh tế.

Điều quan trọng hơn là phải tổ chức được sự liên kết giữa các chuỗi giá trị công nghiệp và nông nghiệp, trong đó các địa phương có thể bổ sung thế mạnh cho nhau: nơi phát triển vùng nguyên liệu, nơi tập trung sản xuất, nơi cung cấp dịch vụ hỗ trợ hoặc có lợi thế về năng lượng xanh. Bên cạnh hạ tầng vật chất, các địa phương cũng cần phát triển những trung tâm về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đây là nền tảng để nâng cao giá trị gia tăng cho sản xuất công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và hình thành các mô hình kinh doanh mới. Mục tiêu cuối cùng là chuyển dịch mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng, thay vì chỉ mở rộng các yếu tố đầu vào truyền thống. Khi kết nối vùng được tổ chức hiệu quả, lợi thế của từng địa phương sẽ được phát huy tốt hơn và đóng góp vào tăng trưởng chung.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!