Ông Phan Trường Sơn, Tổng Giám đốc Viettel-Burundi (Lumitel) chia sẻ với Báo Thế giới và Việt Nam về hành trình hành trình một doanh nghiệp Việt Nam hiện diện, xây dựng thương hiệu, tạo dựng niềm tin và khẳng định vị thế tại thị trường Burundi.

Ông Phan Trường Sơn, Tổng Giám đốc Viettel-Burundi (Lumitel). (Ảnh: NVCC)

Gắn kết hai nền kinh tế bằng niềm tin

Sau hơn 11 năm hoạt động tại Burundi, Lumitel đã đóng góp như thế nào vào việc củng cố quan hệ hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và Burundi?

Hơn 11 năm trước, khi những trạm phát sóng đầu tiên của Lumitel được dựng lên tại Burundi, ít ai hình dung được việc doanh nghiệp viễn thông Việt Nam sẽ trở thành một phần quan trọng trong quan hệ giữa hai quốc gia vốn tách biệt về mặt địa lý.

Đến nay, Lumitel đã đóng góp hơn 403 triệu USD vào ngân sách Burundi, đồng thời, tạo ra và duy trì khoảng 60.000 việc làm. Phía sau những con số đó là cả một quá trình xây dựng hạ tầng viễn thông, phát triển mạng lưới đối tác địa phương và đồng hành cùng nền kinh tế Burundi qua nhiều giai đoạn, kể cả những thời điểm khó khăn nhất.

Khi đến Burundi với thương hiệu Lumitel, chúng tôi hiểu rằng, mình mang theo không chỉ vốn và công nghệ mà còn cả hình ảnh và uy tín của doanh nghiệp Việt Nam. Giá trị lớn nhất không nằm ở quy mô đầu tư, mà ở niềm tin được tích lũy qua từng cam kết được thực hiện.

Một doanh nghiệp Việt Nam thực hiện cam kết, giải quyết đúng nhu cầu của người dân và gắn bó lâu dài với đất nước sở tại, quan hệ giữa hai quốc gia cũng trở nên gần gũi và thiết thực hơn.

Lumitel không chỉ kết nối thông tin liên lạc, mà còn góp phần gắn kết hai nền kinh tế bằng niềm tin. Đó là đóng góp bền vững nhất mà một doanh nghiệp có thể mang lại.

Lumitel được xem là một trong những dự án đầu tư thành công của Việt Nam tại châu Phi. Theo ông, việc doanh nghiệp Việt Nam tham gia phát triển hạ tầng số và dịch vụ số tại Burundi đã góp phần lan tỏa năng lực công nghệ, hình ảnh Việt Nam như thế nào?

Trong ba năm gần đây, Lumitel đã đầu tư gần 80 triệu USD, nâng vùng phủ 4G lên khoảng 80% dân số Burundi và trở thành đơn vị tiên phong triển khai 5G tại quốc gia này. Điều quan trọng là chúng tôi đã chứng minh doanh nghiệp Việt Nam có đủ năng lực thiết kế, xây dựng và vận hành hạ tầng số ở quy mô quốc gia, ngay tại một thị trường còn nhiều khó khăn về năng lượng, hạ tầng và nguồn lực.

Trên nền tảng mạng lưới đó, Lumitel từng bước đưa các dịch vụ tài chính di động, thanh toán điện tử và giải pháp công nghệ thông tin đến gần hơn với người dân, doanh nghiệp và Chính phủ.

Công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi giải quyết được những vấn đề cụ thể: Giúp người dân, kể cả tại vùng sâu, vùng xa, tiếp cận các dịch vụ trước đây còn hạn chế; giúp doanh nghiệp vận hành thuận lợi hơn; đồng thời hỗ trợ Chính phủ nâng cao hiệu quả quản lý và cung cấp dịch vụ công.

Bên cạnh đó, Lumitel tiếp tục đầu tư vào những khu vực khó khăn, nơi hiệu quả tài chính không phải lúc nào cũng đến trước; đồng thời đào tạo nhân sự địa phương, chuyển giao tri thức để đội ngũ Burundi từng bước làm chủ hệ thống.

Khi doanh nghiệp Việt Nam được tin tưởng tại một quốc gia xa xôi, thành công đó sẽ góp phần mở đường và tạo thêm động lực để nhiều doanh nghiệp Việt Nam khác tự tin vươn ra thế giới. Đó là ý nghĩa lớn nhất của Lumitel đối với vị thế và sức mạnh mềm của Việt Nam.

Trong những giai đoạn thị trường thiếu nhiên liệu, ngoại tệ và nhiều doanh nghiệp phải thu hẹp hoạt động, chúng tôi vẫn chủ động bảo đảm nguồn cung, duy trì mạng lưới liên tục và tiếp tục đầu tư.

Qua Lumitel, Việt Nam được nhìn nhận là quốc gia có khả năng làm chủ toàn bộ một hệ sinh thái số, từ thiết kế, xây dựng đến vận hành. Chúng tôi mang ra nước ngoài không chỉ công nghệ mà còn cả kinh nghiệm triển khai, mô hình quản trị, khả năng thích ứng và trách nhiệm tạo ra giá trị cho nơi mình đầu tư.

Khi doanh nghiệp Việt Nam góp phần xây dựng hạ tầng số phục vụ sự phát triển của Burundi, đó cũng là cách thiết thực nhất để lan tỏa hình ảnh một Việt Nam có năng lực, có trách nhiệm và đáng tin cậy.

Ông Phan Trường Sơn, Tổng Giám đốc Viettel-Burundi (Lumitel) gặp và làm việc với Thủ tướng Burundi Nestor Ntahontuye. (Ảnh: NVCC)

Hiện thực hóa triết lý “công nghệ từ trái tim”

Chuyển đổi số đang trở thành một nội dung quan trọng trong hợp tác quốc tế. Theo ông, doanh nghiệp viễn thông có thể đóng góp gì để ngoại giao số trở thành một trụ cột mới trong quan hệ giữa Việt Nam với các nước châu Phi?

Ngoại giao số chỉ thực sự có ý nghĩa khi những định hướng hợp tác giữa hai quốc gia được chuyển hóa thành các dự án cụ thể, giải quyết được nhu cầu của Chính phủ, doanh nghiệp và người dân.

Doanh nghiệp viễn thông chính là lực lượng trực tiếp biến những cam kết đó thành hạ tầng, nền tảng và dịch vụ có thể đưa vào sử dụng. Một dự án được triển khai thành công sẽ có sức thuyết phục lớn hơn nhiều tuyên bố hợp tác, bởi nó tạo ra kết quả mà người dân có thể trực tiếp sử dụng và cảm nhận.

Tại Burundi, Lumitel đã xây dựng nền tảng hạ tầng số tương đối đồng bộ, từ mạng di động, băng rộng cố định, trung tâm dữ liệu đến hệ sinh thái thanh toán số Lumicash. Đây là cơ sở để hai quốc gia mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như chính phủ số, y tế, giáo dục và nông nghiệp.

Trên nền tảng đó, chúng tôi đang tham gia triển khai thanh toán dịch vụ công và các giải pháp số phục vụ những lĩnh vực thiết yếu. Đây đều là những lĩnh vực Việt Nam đã tích lũy nhiều kinh nghiệm, đồng thời cũng là nhu cầu thực tế trong quá trình phát triển của Burundi.

Lumitel không mang nguyên một mô hình đã thành công tại Việt Nam sang áp dụng, mà hiểu đúng bài toán của Burundi để điều chỉnh giải pháp cho phù hợp. Khi một nền tảng thanh toán giúp người dân sử dụng dịch vụ công thuận tiện hơn, một kết nối Internet giúp học sinh vùng xa tiếp cận tri thức, hay một giải pháp số hỗ trợ quản lý y tế và nông nghiệp hiệu quả hơn, hợp tác số giữa hai nước đã tạo ra giá trị cụ thể. Chính những kết quả thực tế đó là ngôn ngữ hợp tác thuyết phục nhất.

Bên cạnh vai trò triển khai, Lumitel còn là cầu nối giữa Chính phủ Burundi với các tổ chức phát triển quốc tế và đối tác công nghệ. Thông qua những dự án có sự tham gia của Ngân hàng Thế giới, các tổ chức thuộc Liên Hợp Quốc và những đối tác quốc tế khác, chúng tôi có thể kết hợp kinh nghiệm công nghệ của Việt Nam, nguồn lực phát triển toàn cầu và năng lực triển khai tại địa phương.

Công nghệ tạo ra giá trị, giá trị tạo dựng niềm tin và niềm tin mở ra những cơ hội hợp tác mới. Đó là cách Lumitel góp phần đưa ngoại giao số trở thành một trụ cột ngày càng thực chất trong quan hệ giữa Việt Nam với Burundi và các quốc gia châu Phi.

Lumitel vinh dự nhận Huân chương lao động Hạng Ba do Nhà nước Việt Nam trao tặng.

Từ góc độ điều hành doanh nghiệp ở nước ngoài, ông cho rằng, điều gì giúp thương hiệu Viettel nói riêng và thương hiệu Việt Nam nói chung tạo dựng được uy tín, niềm tin tại một thị trường xa và có nhiều khác biệt như Burundi?

Niềm tin không đến từ quy mô đầu tư hay những tuyên bố ban đầu, mà được tạo dựng khi doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết, liên tục tạo ra giá trị và vẫn hiện diện trong những thời điểm khó khăn nhất.

Năm 2015, khi bất ổn chính trị xảy ra tại Burundi và nhiều nhà đầu tư viễn thông quốc tế rút khỏi thị trường, đội ngũ Viettel lựa chọn ở lại, tiếp tục xây dựng mạng lưới và bảo đảm thông tin liên lạc cho người dân. Những năm sau đó, trước tình trạng thiếu nhiên liệu, ngoại tệ và lạm phát, thay vì thu hẹp hoạt động, Lumitel chủ động tìm nguồn cung, tăng dự trữ và duy trì mạng lưới liên tục, ngay cả khi nhiều doanh nghiệp khác buộc phải gián đoạn.

Có bản lĩnh thôi chưa đủ. Muốn tạo dựng uy tín tại một quốc gia khác, doanh nghiệp phải giải quyết được những nhu cầu thực tế của quốc gia đó. Tại Burundi, Lumitel xác định mình không chỉ là một nhà đầu tư nước ngoài, mà còn là doanh nghiệp tiên phong phát triển hạ tầng số, đầu tư dài hạn, đưa mạng lưới đến những khu vực khó khăn và xây dựng các nền tảng phục vụ người dân, doanh nghiệp và Chính phủ.

Phía sau mỗi trạm phát sóng không chỉ là tín hiệu viễn thông, mà còn là cơ hội để người dân tiếp cận tri thức, sinh kế, dịch vụ tài chính và những phương thức kết nối mới. Đó cũng là cách Lumitel hiện thực hóa triết lý “công nghệ từ trái tim”: Công nghệ không chỉ kết nối thiết bị, mà phải kết nối con người với cơ hội phát triển.

Một kết nối số có thể giúp học sinh vùng xa tiếp cận tri thức, giúp tiểu thương mở rộng khách hàng và thanh toán thuận tiện hơn, giúp các gia đình giữ liên lạc và giúp người Burundi ở xa quê duy trì sự gắn kết với đất nước. Giá trị của công nghệ, theo tôi, không nằm ở mức độ hiện đại, mà ở những thay đổi cụ thể mà nó mang lại cho cuộc sống.

Phía sau mỗi trạm phát sóng không chỉ là tín hiệu viễn thông, mà còn là cơ hội để người dân tiếp cận tri thức, sinh kế, dịch vụ tài chính và những phương thức kết nối mới. Đó cũng là cách Lumitel hiện thực hóa triết lý “công nghệ từ trái tim”: công nghệ không chỉ kết nối thiết bị, mà phải kết nối con người với cơ hội phát triển.

Bên cạnh đó, Lumitel xây dựng cách làm phù hợp với chiến lược của Chính phủ Burundi, nhu cầu của người dân và văn hóa địa phương. Chúng tôi phát triển nhân lực Burundi, chuyển giao tri thức, tạo việc làm, xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp bản địa và đồng hành trong các lĩnh vực như giáo dục, y tế, nước sạch và hỗ trợ các nhóm yếu thế.

Khi người dân không còn nhìn Lumitel như một doanh nghiệp nước ngoài, mà coi Lumitel là đối tác tin cậy và một phần của Burundi, đó chính là nền tảng bền vững nhất cho uy tín của Viettel và thương hiệu Việt Nam.

Lumitel phối hợp với Đại sứ Việt Nam tại Tanzania kiêm nhiệm Burundi Vũ Thanh Huyền hỗ trợ mái nhà/tôn lợp cho 30 hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi mưa lũ tại làng Buramata, thuộc xã/commune Gihanga, tỉnh Bubanza. (Ảnh: NVCC)

Để “Made by Vietnam” có giá trị trên thị trường quốc tế

Với kinh nghiệm 11 năm gây dựng và đứng vững tại thị trường rất mới như Burundi, theo ông, doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để thương hiệu “Made by Vietnam” được biết đến qua những giá trị như sản phẩm, dịch vụ, chất lượng, trách nhiệm xã hội và năng lực đổi mới sáng tạo?

Để “Made by Vietnam” có giá trị trên thị trường quốc tế, cụm từ này không thể chỉ nói về xuất xứ, mà phải trở thành một cam kết về chất lượng, năng lực đổi mới và trách nhiệm với cộng đồng. Mỗi doanh nghiệp Việt Nam khi hoạt động ở nước ngoài đều đại diện cho hình ảnh quốc gia.

Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là đưa sản phẩm ra thị trường, mà còn phải chứng minh sản phẩm đó giải quyết được vấn đề thực tế và tạo ra giá trị lâu dài cho đất nước sở tại.

Từ nền tảng của Viettel, Lumitel đã trực tiếp xây dựng, vận hành hạ tầng viễn thông ở quy mô quốc gia, đồng thời hợp tác với các đối tác công nghệ toàn cầu để bảo đảm dịch vụ hiện đại, ổn định và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Chất lượng đó không chỉ được thể hiện trong điều kiện thuận lợi, mà còn được kiểm chứng khi Burundi gặp khó khăn về nhiên liệu, ngoại tệ và hạ tầng năng lượng. Trong những thời điểm đó, Lumitel vẫn duy trì mạng lưới, bảo đảm thông tin liên lạc và tiếp tục đầu tư mở rộng vùng phủ.

Đổi mới sáng tạo cũng phải bắt đầu từ nhu cầu thực tế. Mỗi quốc gia có những bài toán khác nhau,vì vậy, từ chiến lược của Chính phủ Burundi, những điểm nghẽn của nền kinh tế và nhu cầu của người dân, chúng tôi tìm ra những cách làm phù hợp.

Trên nền tảng viễn thông, Lumitel phát triển các dịch vụ tài chính di động, thanh toán điện tử và giải pháp số, giúp người dân, kể cả tại những khu vực còn hạn chế về dịch vụ ngân hàng, có thể tiếp cận các tiện ích thiết yếu.

Khi người dân không còn nhìn Lumitel như một doanh nghiệp nước ngoài, mà coi Lumitel là đối tác tin cậy và một phần của Burundi, đó chính là nền tảng bền vững nhất cho uy tín của Viettel và thương hiệu Việt Nam.

Theo tôi, giá trị của đổi mới không nằm ở việc công nghệ phức tạp đến đâu, mà ở khả năng giảm chi phí, mở rộng cơ hội tiếp cận và giải quyết vấn đề hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, trách nhiệm xã hội của Lumitel đối với cộng đồng được gắn trực tiếp với hoạt động kinh doanh. Trong hơn 11 năm qua, Lumitel đã dành khoảng 16 triệu USD cho các chương trình giáo dục, y tế, nước sạch, kết nối cộng đồng và hỗ trợ các nhóm yếu thế; đồng thời triển khai Internet nông thôn, kết nối trường học, cơ sở y tế và đầu tư cho thanh thiếu niên thông qua văn hóa, thể thao.

Khi mỗi trạm phát sóng, mỗi sáng kiến số và mỗi dự án cộng đồng đều tạo ra giá trị được người dân sở tại ghi nhận, “Made by Vietnam” sẽ không còn chỉ là nơi sản phẩm được tạo ra, mà trở thành sự bảo chứng cho chất lượng, năng lực sáng tạo và trách nhiệm lâu dài.

Ông Phan Trường Sơn nhận Giải vàng của Lumitel tại Bồ Đào nha năm 2025.

Lumitel nhiều năm liền được người dân Burundi tin tưởng. Ông đánh giá việc xây dựng một thương hiệu Việt Nam mạnh ở nước ngoài có ý nghĩa như thế nào đối với vị thế và sức mạnh mềm của đất nước?

Một thương hiệu Việt Nam mạnh ở nước ngoài không chỉ mang lại doanh thu cho doanh nghiệp mà còn là một đại sứ kinh tế, đại diện cho năng lực công nghệ, cách làm việc và các giá trị của người Việt Nam.

Khi người dân Burundi sử dụng dịch vụ của Lumitel, họ không chỉ trải nghiệm một mạng viễn thông mà còn cảm nhận được cách một doanh nghiệp Việt Nam giữ cam kết, giải quyết khó khăn và ứng xử có trách nhiệm với cộng đồng. Những trải nghiệm tích cực được tích lũy mỗi ngày sẽ tạo nên thiện cảm, niềm tin và mong muốn hợp tác với Việt Nam. Đó là sức mạnh mềm được hình thành từ giá trị thực, chứ không chỉ từ hoạt động truyền thông.

Viettel là một trong những doanh nghiệp Việt Nam tiên phong đầu tư ra nước ngoài. Người tiên phong luôn phải đối mặt với nhiều thử thách, nhưng cũng có cơ hội mở ra một con đường mới. Thành công hay thất bại của doanh nghiệp tiên phong không chỉ ảnh hưởng đến chính doanh nghiệp đó mà còn tác động đến niềm tin của đối tác quốc tế đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Vì vậy, Lumitel có trách nhiệm phải thành công, không chỉ để bảo đảm hiệu quả của một dự án đầu tư, mà còn để chứng minh doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh, làm chủ công nghệ và tạo ra giá trị tại những thị trường khó khăn.

Khi doanh nghiệp Việt Nam được tin tưởng tại một quốc gia xa xôi, thành công đó sẽ góp phần mở đường và tạo thêm động lực để nhiều doanh nghiệp Việt Nam khác tự tin vươn ra thế giới. Theo tôi, đó là ý nghĩa lớn nhất của Lumitel đối với vị thế và sức mạnh mềm của Việt Nam.

Xin cảm ơn ông!