Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt sau các diễn biến quân sự giữa Mỹ - Israel và Iran, đang tác động đến hoạt động sản xuất - xuất nhập khẩu của doanh nghiệp tại TP.HCM, nhất là những ngành có độ mở thương mại cao.

Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM (HEPZA) vừa thông tin tới Nhadautu.vn về tình hình hoạt động của các doanh nghiệp trong khu chế xuất, khu công nghiệp.

Trong đó, các doanh nghiệp này có sự liên kết sâu rộng với thị trường quốc tế, từ nguồn cung nguyên liệu đến thị trường tiêu thụ. Vì vậy, những biến động tại các tuyến vận tải và chuỗi cung ứng toàn cầu đã bắt đầu tạo ra các ảnh hưởng nhất định đối với doanh nghiệp.

Tuyến vận tải Biển Đỏ gián đoạn, chi phí logistics tăng mạnh

Theo HEPZA, TP.HCM hiện có 66 khu chế xuất, khu công nghiệp đã được quyết định thành lập với tổng diện tích hơn 27.270 ha; trong đó 58 khu đang hoạt động với 4.689 dự án còn hiệu lực, bao gồm hơn 300 dự án của doanh nghiệp chế xuất.

Năm 2025, tổng doanh thu của các doanh nghiệp trong khu chế xuất, khu công nghiệp ước đạt khoảng 80 tỷ USD; kim ngạch xuất khẩu đạt 48,4 tỷ USD và nhập khẩu đạt 36,6 tỷ USD. Tuy nhiên, kim ngạch xuất nhập khẩu với khu vực Trung Đông chỉ chiếm tỷ trọng tương đối nhỏ, khoảng 3-5% tổng kim ngạch.

Dù vậy, những biến động tại khu vực này lại tác động gián tiếp khá lớn tới chuỗi logistics toàn cầu.

Cụ thể, nhiều tuyến vận tải biển qua Biển Đỏ bị gián đoạn, buộc các hãng tàu phải chuyển hướng đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi). Điều này khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm khoảng 3-4 tuần, đồng thời chi phí logistics gia tăng đáng kể.

Một số doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu từ châu Âu cho biết, họ đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung do thời gian vận chuyển kéo dài và chi phí vận tải tăng mạnh. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp buộc phải chuyển sang vận chuyển bằng đường hàng không, kéo theo chi phí vận chuyển tăng cao.

Nhiều ngành sản xuất chịu sức ép

Tác động từ xung đột Trung Đông không diễn ra đồng đều mà tập trung vào một số ngành có chuỗi cung ứng phụ thuộc lớn vào thị trường châu Âu và Trung Đông.

Cụ thể, ngành điện tử và linh kiện ghi nhận nguy cơ thiếu hụt chip và linh kiện bán dẫn nhập khẩu từ châu Âu. Khi chi phí vận chuyển tăng, giá thành sản phẩm cũng bị đẩy lên, gây sức ép lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Trong khi đó, ngành dệt may và giày da đối mặt với nguy cơ chậm tiến độ giao hàng cho đối tác châu Âu. Một số doanh nghiệp cho biết nếu tình trạng vận tải kéo dài, nguy cơ bị hủy đơn hàng mùa hè hoàn toàn có thể xảy ra.

Ở lĩnh vực hóa chất, giá nguyên liệu đầu vào như hạt nhựa, dung môi và các loại phụ gia đang tăng theo diễn biến của giá dầu thế giới. Điều này làm chi phí sản xuất của nhiều ngành công nghiệp tăng lên.

Đáng chú ý, ngành thủy sản và thực phẩm đông lạnh chịu tác động khá rõ rệt do phụ thuộc vào vận tải hàng không. Việc một số khu vực không phận bị hạn chế khiến nhiều chuyến bay vận tải bị hủy hoặc thay đổi lộ trình, làm chi phí tăng mạnh.

Ngoài ra, container lạnh trở nên khan hiếm hơn, khiến các mặt hàng như tôm, cá tra xuất khẩu sang EU hoặc một số nước Trung Đông như UAE, Jordan có nguy cơ bị ách tắc tại các cảng trung chuyển.

Đối với ngành chế biến nông sản xuất khẩu, khó khăn chủ yếu đến từ việc thanh toán quốc tế qua các ngân hàng tại một số quốc gia trong khu vực bị gián đoạn, đồng thời chi phí logistics tăng nhanh.

Áp lực lan sang ngành logistics

Không chỉ các doanh nghiệp sản xuất, ngành logistics cũng chịu sức ép lớn. Đại diện HEPZA nêu rõ, việc nhiều hãng tàu hủy chuyến hoặc điều chỉnh lịch trình khiến hàng hóa sản xuất xong nhưng không thể xuất đi đúng kế hoạch, dẫn tới tình trạng quá tải kho bãi tại các cảng. Doanh nghiệp phải chịu thêm chi phí lưu kho, bảo quản hàng hóa và nhiều loại phụ phí phát sinh.

Bên cạnh cước vận tải tăng, doanh nghiệp còn phải gánh thêm các khoản như "phụ phí rủi ro chiến tranh" hoặc "phụ phí chuyển hướng hành trình" do các hãng tàu áp dụng.

Ngoài ra, việc tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng cũng làm kéo dài thời gian quay vòng container, dẫn đến tình trạng thiếu container rỗng tại các cảng TP.HCM để đóng hàng xuất khẩu.

Một doanh nghiệp logistics tại TP.HCM chia sẻ rằng, chi phí vận chuyển container sang châu Âu trong thời gian gần đây đã tăng đáng kể so với giai đoạn đầu năm, khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu phải cân nhắc lại kế hoạch giao hàng.

Doanh nghiệp cần đa dạng hóa chuỗi cung ứng

Các chuyên gia thương mại quốc tế nhận định, dù tỷ trọng thương mại trực tiếp giữa Việt Nam và Trung Đông chưa lớn, nhưng khu vực này lại nằm trên nhiều tuyến vận tải chiến lược của thế giới. Vì vậy, bất kỳ xung đột nào tại đây cũng có thể gây hiệu ứng dây chuyền tới chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một chuyên gia logistics cho rằng, các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là tại TP.HCM, trung tâm sản xuất và thương mại lớn nhất cả nước cần sớm xây dựng các kịch bản ứng phó với rủi ro địa chính trị.

"Doanh nghiệp nên đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, mở rộng thêm các tuyến vận tải thay thế và chủ động điều chỉnh kế hoạch tồn kho để giảm phụ thuộc vào một số tuyến vận chuyển chiến lược", vị chuyên gia khuyến nghị.

Ở góc độ doanh nghiệp, nhiều đơn vị cho biết đang tăng cường dự trữ nguyên liệu, đồng thời làm việc với các đối tác logistics để linh hoạt phương án vận chuyển.

Trong bối cảnh thị trường quốc tế nhiều biến động, đại diện HEPZA nhấn mạnh, đơn vị đang theo dõi sát tình hình hoạt động của doanh nghiệp trong các khu chế xuất, khu công nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp có nguồn cung nguyên liệu hoặc thị trường xuất khẩu liên quan đến Trung Đông và châu Âu. Các khuyến cáo của Bộ Công Thương cũng được cập nhật thường xuyên để doanh nghiệp chủ động nắm bắt thông tin.

Đồng thời, HEPZA cũng cam kết tạo điều kiện thuận lợi trong giải quyết thủ tục hành chính cho doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực xuất nhập khẩu như: Cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), cấp giấy phép lao động cho người nước ngoài, hay xác nhận tình trạng doanh nghiệp phục vụ việc cấp thẻ doanh nhân APEC (ABTC)...

Ngoài ra, đơn vị đang phối hợp với các Sở, ngành liên quan để triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp theo chỉ đạo của Trung ương và UBND TP.HCM, nhằm giảm bớt khó khăn và ổn định hoạt động sản xuất - kinh doanh.