Vượt "sóng gió" thuế quan để gia nhập "câu lạc bộ 8%"

Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố chính sách mới vào ngày 2/4/2025, Việt Nam bị đánh giá là một trong những nền kinh tế chịu ảnh hưởng nhiều nhất bởi rủi ro thuế quan ở châu Á.

"Tuy nhiên, Việt Nam đã vượt qua cơn bão thuế quan và chứng minh sự kiên cường của nền kinh tế với tốc độ tăng trưởng GDP đáng ngạc nhiên, cao tới 8% cho cả năm 2025. Với tăng trưởng cao thứ hai trong vòng 15 năm đổ lại, kết quả này dễ dàng đưa Việt Nam trở thành quán quân tăng trưởng năm 2025, không chỉ trong ASEAN mà còn trên toàn châu Á", các chuyên gia của HSBC nhấn mạnh trong báo cáo định kỳ.

Mặc dù năm 2025 liên tục chứng kiến những cú sốc thuế quan, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn phát triển mạnh mẽ, đạt mức cao kỷ lục 928 tỷ USD, tăng 18% so với cùng kỳ năm trước.

Kết quả này có thể xuất phát từ tác động mạnh của việc đẩy nhanh đơn hàng đặt trước nhưng HSBC cho rằng đây chỉ là một phần của câu chuyện. Tác động của việc đẩy nhanh đơn hàng đặt trước (frontloading) sang thị trường Mỹ đã dần giảm bớt, nhưng trong trường hợp của Việt Nam, tăng trưởng xuất khẩu vẫn mạnh mẽ hơn nhiều so với các nước khác, với tốc độ tăng 30% so với cùng kỳ năm trước tính theo bình quân động 3 tháng.

Nguyên nhân không chỉ do đẩy nhanh đơn hàng đặt trước mà vấn đề còn xoay quanh tầm quan trọng của việc xuất khẩu những sản phẩm "phù hợp", HSBC nhận định.

Nhu cầu về bộ vi xử lý ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong bối cảnh cuộc chạy đua về chip giữa Mỹ và Trung Quốc leo thang đã định hình lại bối cảnh công nghiệp bán dẫn toàn cầu. Do đó, đây là thời điểm tốt nhất để xuất khẩu các sản phẩm điện tử như một cách để tự bảo vệ trước tác động của thuế quan. Việt Nam nằm trong nhóm các nước tận dụng được điều đó, mặc dù xuất khẩu vẫn tập trung vào các sản phẩm điện tử tiêu dùng phân khúc thấp.

Biểu đồ trên cho thấy sự thay đổi trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam. Xuất khẩu điện tử của Việt Nam hiện chiếm 35% tổng kim ngạch xuất khẩu, nhảy vọt từ mức chỉ 5% của năm 2010. Trong khi đó, xuất khẩu dệt may và giày dép giảm từ mức đỉnh 30% vào năm 2005 xuống còn nhỉnh hơn 10% hiện nay, phản ánh hành trình xuất khẩu của Việt Nam vươn lên trong chuỗi giá trị.

Bên cạnh việc chọn đúng sản phẩm để xuất khẩu, Việt Nam đã giành được thị phần lớn hơn tại thị trường Mỹ. Xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ năm 2025 đã tăng vọt gần 30% so với cùng kỳ năm trước, bất chấp những lo ngại về thuế quan.

Mặc dù chịu mức thuế đối ứng 20%, Việt Nam đã giành thêm thị phần xuất khẩu sang Mỹ đối với các sản phẩm như điện thoại, dệt may và giày dép.

Cũng theo HSBC, Việt Nam trở thành một trường hợp điển hình về khả năng nắm chắc cơ hội "Trung Quốc+1" theo hướng có lợi cho mình. Trong khi thâm hụt thương mại của Việt Nam với Trung Quốc tăng lên 116 tỷ USD, thặng dư thương mại của Việt Nam với phần còn lại của thế giới cũng gia tăng đến 136 tỷ USD, qua đó đạt thặng dư thương mại 20 tỷ USD.

Liên quan đến thuế quan, tình hình FDI cũng đáng chú ý. Mặc dù FDI đăng ký mới năm 2025 (không tính vốn điều chỉnh và góp vốn mua cổ phần) giảm 12% so với cùng kỳ năm trước nhưng giá trị tuyệt đối vẫn ở mức cao so với tiêu chuẩn trước đây.

Một sự thay đổi trong cơ cấu đầu tư đáng chú ý là FDI đăng ký mới từ Hàn Quốc giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 14 năm, bất chấp việc nước này là một trong những nhà đầu tư tiên phong. Tuy nhiên, FDI đăng ký mới từ Trung Quốc đã phần nào bù đắp được sự thiếu hụt này, vươn lên vị trí hàng đầu với 30% thị phần, bám sát nút Singapore.

Ở chiều ngược lại, HSBC chỉ ra rằng còn một vùng xám đáng lưu ý đối với Việt Nam là việc Mỹ tuyên bố áp thuế 40% đối với "hàng hóa chuyển tải" mà không có định nghĩa chính xác và cách thức thực thi. Một vấn đề khác quan trọng đối với nhiều nền kinh tế châu Á là số phận của các loại thuế quan tiềm năng trong lĩnh vực bán dẫn.

Các chuyên gia HSBC cũng chỉ ra các động lực khác giúp Việt Nam đạt mức tăng trưởng GDP cao là sức tiêu dùng tư nhân tăng 8% nhờ tệp người tiêu dùng lớn, còn đầu tư tăng tốc lên gần 9% trong năm 2025. Bên cạnh đó, thúc đẩy phát triển hạ tầng vẫn là chiến lược truyền thống mà Việt Nam sử dụng.

Trong năm ngoái, Việt Nam đạt kỷ lục mới về lượng du khách nước ngoài, hơn 21 triệu lượt, tạo ra doanh thu du lịch trị giá 40 tỷ USD, tương đương 7% GDP. Tốc độ phục hồi du lịch rất mạnh mẽ, với lượng khách du lịch gần đạt 120% so với năm 2019. Kết quả này đạt được phần lớn nhờ vào sự trở lại nhanh chóng của du khách Trung Quốc, một kết quả ấn tượng đặc biệt khi Việt Nam không có cơ chế miễn thị thực với Trung Quốc đại lục.

HSBC dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam đạt 6,7% vào năm 2026 và lạm phát sẽ duy trì vừa phải ở mức 3,5%. Trong khi đó, đầu tuần này, ngân hàng UOB (Singapore) nâng dự báo tăng trưởng GDP năm nay từ 7,5% lên 7,7%.

"Chính sách kinh tế sẽ nhất quán sau Đại hội Đảng"

Việt Nam sẽ khởi đầu năm 2026 với một sự kiện chính trị quan trọng. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 14 của Đảng Cộng sản Việt Nam, dự kiến diễn ra từ ngày 19 đến 25/1/2026.

Theo HSBC, sự chú ý sẽ được hướng vào dàn bộ máy lãnh đạo với 5 vị trí cao nhất tiếp theo. "Cho dù kết quả của cuộc sắp xếp lãnh đạo ra sao, chính sách kinh tế được dự đoán rộng rãi là sẽ nhất quán và ít có thay đổi đáng kể", các chuyên gia của ngân hàng này nhận định.

Tăng trưởng GDP bình quân của Việt Nam giai đoạn 2021-2025 đạt 6,2%, thấp hơn mục tiêu 6,5-7% đề ra trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm cho giai đoạn này. Điều này do tốc độ tăng trưởng chậm trong năm 2021 dưới ảnh hưởng của đại dịch. Trong trung hạn, Việt Nam phấn đấu trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.

Tại kỳ họp Quốc hội tháng 11/2025, một loạt các mục tiêu kinh tế - xã hội cho năm 2026 đã được thông qua. Theo đó, mục tiêu tăng trưởng năm 2026 được đặt ra ở mức "ít nhất là 10%" với GDP bình quân đầu người từ 5.400-5.500 USD.

HSBC lưu ý rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số này được đưa ra trên cơ sở tăng trưởng GDP đạt mức cao tới 8% của năm ngoái, đòi hỏi một "cú hích" mạnh mẽ để đạt được tăng trưởng toàn diện, bao gồm thương mại vượt trội, đầu tư đáng kể và tiêu dùng mạnh mẽ.