Ngân hàng là kênh cung ứng vốn chủ lực

Nền kinh tế Việt Nam khép lại năm 2025 với những con số ấn tượng khi tăng trưởng GDP đạt trên 8%, tạo tiền đề cho một chu kỳ phát triển mới. Nhưng một thực tế không thể phủ nhận là sự phụ thuộc rất lớn vào "bơm" vốn tín dụng.

Đánh giá triển vọng các nhóm ngành trong năm 2026, các chuyên gia từ Chứng khoán VNDIRECT cho hay, ngành ngân hàng tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong hệ thống tài chính, song vận động trong bối cảnh đan xen giữa động lực tăng trưởng tín dụng cao và áp lực về vốn, thanh khoản cũng như chất lượng tài sản.

Nhiều chuyên gia đánh giá, thị trường vốn của Việt Nam vẫn còn nhỏ và chưa phát huy vai trò dẫn dắt. Vốn cổ phiếu chỉ chiếm khoảng 10% GDP, trong khi hệ thống ngân hàng vẫn cung ứng tới 40-50% vốn cho nền kinh tế.

TS. Cấn Văn Lực - chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ - nhìn nhận nền kinh tế Việt Nam đang dựa quá lớn vào hệ thống ngân hàng khi kênh này chiếm tới hơn 50% tổng cung vốn, còn thị trường vốn và các định chế phi ngân hàng phát triển chưa tương xứng.

Theo tính toán của chuyên gia này, đến cuối năm 2025, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam ước đạt 147% và nếu tín dụng tiếp tục tăng 16-17% giai đoạn tới thì đến năm 2030, tỷ lệ tín dụng/GDP sẽ đạt tới 180-185% GDP, thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ đòn bẩy tài chính cao nhất thế giới.

Ông Lực cho rằng nếu không tái cấu trúc mạnh mẽ mô hình cung ứng vốn, mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới sẽ rất khó đạt được một cách bền vững.

Đồng quan điểm, PGS-TS Đinh Trọng Thịnh cho biết, tỷ lệ tín dụng/GDP tại Việt Nam đang quá cao.

Ông Thịnh cho rằng tăng trưởng không nên chỉ dựa vào cung tín dụng mà cần chú trọng vào hiệu quả của từng đồng vốn. Điều này đòi hỏi một chiến lược tái cấu trúc nguồn lực tài chính, trong đó ngân hàng chỉ là một trụ cột, thay vì trụ cột duy nhất.

Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho rằng vấn đề cốt lõi nằm ở sự lệch pha giữa bản chất nguồn vốn và nhu cầu sử dụng vốn. Vốn ngân hàng chủ yếu là vốn ngắn hạn nhưng lại đang được sử dụng cho các nhu cầu trung và dài hạn của nền kinh tế.

Còn theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, lãi suất tăng làm rõ hơn ranh giới giữa tăng trưởng dựa trên năng suất thực sự và tăng trưởng dựa trên đòn bẩy tài chính. Nếu không kiểm soát tốt, dòng vốn có thể chảy vào các khu vực nhạy cảm với tài sản, dẫn đến rủi ro đảo nợ thay vì tạo ra năng lực sản xuất mới cho nền kinh tế.

Bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN) thừa nhận, áp lực cung ứng vốn cho nền kinh tế tiếp tục ở mức cao trong bối cảnh thị trường tài chính phát triển chưa cân xứng, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp và thị trường chứng khoán còn gặp nhiều khó khăn, chưa phát huy đầy đủ vai trò là kênh cung ứng vốn trung và dài hạn chủ yếu cho nền kinh tế.

Cần đa dạng hóa nguồn vốn

Để giải bài toán vốn cho tăng trưởng, không thể "trông chờ" mãi vào ngân hàng. Theo giới phân tích, cần phát triển mạnh mẽ thị trường vốn để đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn, từ đó giảm áp lực lên nguồn vốn ngắn hạn của hệ thống ngân hàng, nhằm đảm bảo tăng trưởng bền vững.

Muốn giảm áp lực lên tín dụng ngân hàng, cần đẩy nhanh cải cách thể chế tài chính, phát triển thị trường tài chính theo hướng cân bằng hơn; thúc đẩy thị trường vốn, thị trường trái phiếu, đa dạng hóa các định chế tài chính như quỹ đầu tư, quỹ hưu trí. Cùng với đó, cần hoàn thiện khung pháp lý cho các mô hình mới như tài chính xanh, tài chính số, thị trường carbon, trung tâm tài chính quốc tế...

TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, cho rằng để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP 10%, Việt Nam không chỉ cần huy động một nguồn lực đủ lớn mà quan trọng hơn là phải sử dụng nguồn lực đó một cách thực sự hiệu quả.

Để giải quyết vấn đề này, TS Lê Xuân Sang đề xuất, trong 5-10 năm tới, Việt Nam cần tập trung đa dạng hóa nguồn vốn thông qua thị trường chứng khoán, đồng thời phát triển các tổ chức xếp hạng tín nhiệm để nâng cao tính minh bạch và kỷ luật thị trường.

Theo ông Sang, dòng vốn nên được định hướng vào các lĩnh vực có lợi thế so sánh cao và khả năng nâng cao năng suất như năng lượng tái tạo, thương mại điện tử và hệ sinh thái ươm tạo công nghệ - những lĩnh vực ít tạo áp lực lạm phát nhưng có sức lan tỏa lớn.

Trong khi đó, giải pháp căn cơ mà PGS-TS Đinh Trọng Thịnh đưa ra là phát triển mạnh thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp và cổ phiếu, nhằm cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Cùng với đó là khai thác các nguồn tài chính bền vững như tài chính xanh…, qua đó giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Ông Nguyễn Đức Hiển cho rằng, để thị trường vốn thực sự hoàn thành sứ mệnh này, cần tiếp cận một cách tổng thể từ thể chế, sản phẩm đến cơ cấu nhà đầu tư. Trước hết, thị trường phải có “hàng hóa” đủ chất lượng, từ cổ phiếu, trái phiếu đến các công cụ tài chính mới, đi kèm với cơ chế xếp hạng tín nhiệm và giám sát chặt chẽ. Bên cạnh đó, các quy định về IPO, niêm yết và sở hữu nước ngoài cần tiếp tục được rà soát, điều chỉnh phù hợp với mục tiêu nâng hạng và hội nhập sâu hơn với thị trường quốc tế.

Trong khi ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cho rằng, cần sớm xây dựng cơ chế đánh giá và xếp hạng ưu tiên đối với các tổ chức tín dụng tham gia tài chính xanh, qua đó tạo động lực cho các ngân hàng và nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế. Đồng thời, cần dành một nguồn tái cấp vốn ổn định, dài hạn cho tín dụng xanh, phù hợp với đặc thù của các dự án đầu tư xanh có vòng đời dài và thời gian thu hồi vốn chậm.

Còn theo TS. Cấn Văn Lực, giải pháp cấp bách là phải phát triển thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp và cổ phiếu để dẫn vốn trung và dài hạn. Cùng với đó là các giải pháp như: khai thác các nguồn tài chính bền vững, tài chính xanh, nâng hạng thị trường chứng khoán, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, phát triển thị trường tài sản số…