Dự thảo báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã nhấn mạnh tăng trưởng kinh tế vẫn dưới mức tiềm năng, chưa đạt mục tiêu đề ra. Năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế còn thấp; tốc độ tăng năng suất lao động bình quân 5 năm ước đạt 5,3%, thấp hơn mục tiêu đề ra, hệ số đầu tư tăng trưởng (ICOR) vẫn còn cao (6,9).

Trong bối cảnh đó, Dự thảo đặt mục tiêu tăng trưởng cho giai đoạn 2026-2030 là 10% mỗi năm. Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế thế giới còn nhiều biến động, kinh tế trong nước vẫn còn nhiều thách thức thì mục tiêu tăng trưởng 10% không phải là điều dễ dàng.

Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế riêng của quốc gia đi sau

Bình luận vấn đề này tại talkshow “Đâu là quyết sách mới để kinh tế Việt Nam tăng trưởng hơn 10% ở thập kỷ tới?”, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi nỗ lực rất lớn và những cách tiếp cận đột phá.

Nhìn về những lợi thế, ông Thiên khẳng định rằng hiện nay Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế riêng có của một quốc gia đi sau, với nguồn lực con người thông minh, sáng tạo, giàu khả năng thích ứng và đã được tôi luyện qua nhiều giai đoạn thử thách. Đây chính là nền tảng quan trọng để Việt Nam theo đuổi những mục tiêu phát triển cao hơn trong giai đoạn tới.

Để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng cao nhưng vẫn đảm bảo tính ổn định và bền vững, việc nhận diện rõ ràng các động lực tăng trưởng mới là điều kiện tiên quyết.

Vị chuyên gia khẳng định thời đại ngày nay không còn dựa vào "rừng vàng biển bạc" hay việc khai thác tài nguyên thiên nhiên vốn đã cạn kiệt. Thay vào đó, động lực cơ bản để thúc đẩy tăng trưởng hai chữ số trong dài hạn phải dựa trên trí tuệ sáng tạo của con người và khả năng ứng biến linh hoạt trước những biến động của thời đại.

"Việt Nam cần tạo ra một nhịp tăng trưởng "thăng hoa thứ hai", tương tự như bước ngoặt của năm 1986, khi chúng ta bắt đầu thừa nhận kinh tế tư nhân và từ đó giúp nền kinh tế trỗi dậy mạnh mẽ. Nếu như trước đây kinh tế tư nhân mới chỉ được 'thừa nhận', thì nay nó phải được xem là động lực tăng trưởng quan trọng nhất, cần được thúc đẩy thông qua một hệ thống chính sách thiết kế bài bản", ông Thiên nói.

Vị chuyên gia cho rằng trong chiến lược phát triển giai đoạn tới, việc tập trung vào các tập đoàn lớn, các doanh nghiệp tiên phong có khả năng "Go Global" (doanh nghiệp có khả năng vươn ra quốc tế - PV) và các doanh nghiệp khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo là hướng đi cốt lõi.

"Nhà nước không chỉ hỗ trợ tư nhân nói chung mà phải nhắm vào những tuyến đặc thù, đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa để họ củng cố nền tảng sản xuất, kinh doanh", ông Thiên nói.

Ông nhấn mạnh, trong năm 2026, nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu là giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, qua đó tạo môi trường thuận lợi cho khu vực tư nhân phát triển bền vững, bởi khi giá cả còn biến động, các mục tiêu tăng trưởng sẽ khó chuyển hóa thành hiệu quả thực chất.

Đồng thời, nền kinh tế cần mạnh dạn "bước" vào những khâu công nghệ cao, hiện đại số và trí tuệ nhân tạo, dù chúng ta đang đi sau nhưng đây lại là cơ hội để bứt phá thông qua chiến lược "bình dân học vụ số" và việc chọn lựa các đối tác chiến lược là các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, trong lĩnh vực kinh tế đối ngoại, chiến lược xuất nhập khẩu năm 2026 cần được điều chỉnh linh hoạt và chủ động hơn nhằm nâng cao giá trị gia tăng cũng như hiệu quả thực chất cho nền kinh tế.

Khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong xuất khẩu và góp phần khẳng định vị thế của Việt Nam trên thị trường quốc tế, đồng thời mở ra cơ hội để Việt Nam tái cơ cấu thương mại theo hướng bền vững hơn trong bối cảnh xu hướng bảo hộ gia tăng.

Ông cho rằng, thay vì chỉ chạy theo các chỉ số tăng trưởng ngắn hạn, Việt Nam cần tận dụng giai đoạn này để mở rộng và đa dạng hóa các tuyến thương mại, song song với việc tăng cường năng lực cho doanh nghiệp trong nước, giúp họ tham gia sâu hơn vào các chuỗi công nghệ cao toàn cầu.

Việc các lãnh đạo cấp cao chủ động kết nối, mời gọi các tập đoàn công nghệ lớn từ Mỹ và châu Âu được xem là bước đi chiến lược, thể hiện quyết tâm nâng tầm vị thế và giá trị của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để thành quả kinh tế lan tỏa rõ nét hơn tới đời sống người dân

Ở góc độ chất lượng tăng trưởng, vấn đề quan trọng là làm sao để thành quả kinh tế ngày càng lan tỏa rõ nét hơn tới đời sống người dân. Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, mức GDP bình quân đầu người khoảng 5.400 – 5.500 USD là một tín hiệu tích cực, cho thấy quy mô nền kinh tế đã được nâng lên đáng kể.

Để bức tranh này trọn vẹn hơn, cần tiếp tục phân tích sâu cơ cấu đóng góp, bởi trong đó có phần đóng góp đáng kể từ khu vực FDI và nguồn thu ngân sách Nhà nước.

Bên cạnh đó, những tác động từ thiên tai, bão lũ trong năm 2025 đã gây tổn thất lớn về tài sản đối với người dân và cộng đồng doanh nghiệp nhỏ. Điều này cho thấy, các thước đo tăng trưởng cần được bổ sung bằng những tiêu chí phản ánh sát hơn sức chống chịu và mức độ an toàn kinh tế của xã hội.

Chính vì vậy, theo PGS.TS Trần Đình Thiên, mục tiêu tăng trưởng năm 2026 được kỳ vọng sẽ không chỉ dừng ở các con số, mà còn hướng mạnh hơn tới việc củng cố nền tảng tích lũy, thúc đẩy đầu tư và từng bước nâng cao mức sống của người dân. Khi tăng trưởng gắn với cải thiện thực chất chất lượng cuộc sống, niềm tin vào triển vọng phát triển dài hạn của nền kinh tế sẽ ngày càng được củng cố.

Hướng tới năm 2026, vị chuyên gia cho rằng sự kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV mang ý nghĩa rất quan trọng và chắc chắn được đông đảo người dân chờ đợi, bởi đây là sự kiện có khả năng tạo dựng niềm tin cho tiến trình phát triển chung.

Hiện nay, hầu hết các chỉ số và kỳ vọng đều đang đặt niềm tin vào Đại hội Đảng, nơi sẽ xác lập những định hướng chính sách lớn và cách tiếp cận phát triển mới.

"Những định hướng này đã bắt đầu được định hình từ năm 2025, gắn với khái niệm được gọi là 'kỷ nguyên vươn mình' và được hiện thực hóa rõ nét hơn trong năm 2026. Năm 2025, chúng ta đã thấy khí thế đó phát triển rất mạnh.

Xét theo đà vận động, có thể thấy nền kinh tế của chúng ta đang được định hình lại theo hướng tích cực hơn, từng bước được 'thông': thông hạ tầng, thông đường xá, thông logistics, thông cơ chế tài chính - tín dụng, và thông cả thị trường. Khi những điểm nghẽn này được tháo gỡ, nền kinh tế sẽ vận hành tốt hơn", PGS.TS Trần Đình Thiên nhận định.