Dư địa tín dụng cạn sớm

Năm 2026, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15% cho toàn hệ thống. Một điểm mới trong định hướng điều hành năm nay là việc NHNN phân bổ chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 25% cho mỗi quý.

Về vấn đề này, theo giới phân tích, thực tế, nhu cầu kinh doanh của doanh nghiệp không bao giờ diễn ra đều đặn 25% mỗi quý. Việc khống chế hạn mức tín dụng (room tín dụng) theo quý khiến các ngân hàng rất sợ vi phạm. Với mức tăng trưởng chỉ 25% mỗi quý, nhiều ngân hàng không dám kích hoạt kinh doanh hay tổ chức hội thảo thúc đẩy bán hàng trong những tháng đầu năm vì sợ "hết room" nhanh.

Thực tế, từ đầu năm 2026, nhiều ngân hàng đã thông báo hết room cho vay mua nhà hoặc nếu còn thì lãi suất cho vay ở mức cao.

Báo cáo mới nhất của Công ty Chứng khoán MB (MBS) cho biết nhóm ngân hàng thương mại nhà nước - giữ vai trò chủ lực trong cung ứng vốn cho nền kinh tế - đã sử dụng hết room tín dụng được giao ngay trong quý I.

Giới chuyên gia cho rằng căn nguyên của tình trạng này nằm ở mục tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2026 được định hướng ở mức 15%, thấp hơn đáng kể so với gần 20% của năm trước. Trong khi dư nợ bất động sản tích lũy từ các năm trước vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng danh mục cho vay.

Theo FiinGroup, việc cạn room tín dụng tại các ngân hàng ngay từ đầu năm 2026 có một phần nguyên nhân đến từ sự lệch pha cấu trúc: 90% tiền gửi ngân hàng là ngắn hạn, trong khi nhu cầu vốn trung - dài hạn cho bất động sản và hạ tầng lại chiếm tỷ trọng lớn. Khi tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung - dài hạn tiệm cận trần quy định, dư địa giải ngân mới sẽ lập tức bị co hẹp.

Nhu cầu vốn phục hồi nhưng room tín dụng cạn kiệt, lãi suất vì thế leo thang và dòng vốn trung, dài hạn rơi vào tình trạng nghẽn cục bộ.

Tình trạng cạn room tín dụng nhanh chóng phản ánh lên mặt bằng lãi suất. Nếu cuối năm 2025, lãi suất cho vay bất động sản chỉ khoảng 6,5-7,5%/năm (áp dụng cho 12-18 tháng đầu) thì hiện đã lên khoảng 8,5-9,5%%, thậm chí 13-14% tại một số ngân hàng. Điều này phản ánh áp lực thanh khoản vốn trung - dài hạn, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản.

Đã tới lúc xóa bỏ cơ chế cấp room tín dụng?

Nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp và người dân đang hồi phục rõ nét nhưng dòng tín dụng lại không thể vận hành theo quỹ đạo tự nhiên của thị trường. Thay vì chảy theo tín hiệu cung cầu, dòng tiền bị tắc nghẽn bởi các công cụ hành chính. Sự lệch pha này tạo nên một nghịch lý: nền kinh tế cần vốn để tăng tốc song hệ thống ngân hàng không thể mở van giải ngân đúng thời điểm.

Vì vậy, nhiều chuyên gia kinh tế và các nhà làm luật cho rằng đã đến lúc phải xây dựng một lộ trình minh bạch và dứt khoát nhằm tiến tới xóa bỏ cơ chế cấp room tín dụng.

Cơ chế phân bổ hạn mức tín dụng, dù đã được điều chỉnh theo các tiêu chí an toàn vốn và xếp hạng tổ chức tín dụng nhưng về bản chất vẫn mang dáng dấp của một công cụ hành chính dựa trên hạn ngạch.

NHNN cho biết việc duy trì công cụ hạn mức tín dụng là cần thiết để đảm bảo an toàn hoạt động của hệ thống ngân hàng.

Tại phiên thảo luận của Quốc hội ngày 3/12/2025, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó đoàn Hải Phòng, thẳng thắn đặt vấn đề: Nhà điều hành chưa lý giải thuyết phục vì sao sau nhiều năm được yêu cầu mà vẫn chưa có lộ trình cụ thể để xóa bỏ cơ chế room tín dụng. Việc duy trì room tín dụng tạo ra nghịch lý: các ngân hàng yếu kém bị giới hạn là đúng, nhưng các ngân hàng có nền tảng tài chính vững mạnh, quản trị tốt cũng bị "vạ lây" bởi mức trần chung.

Hệ quả không dừng ở phạm vi nội bộ ngành ngân hàng mà lan sang khu vực doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp có sức khỏe tài chính tốt, dự án khả thi vẫn không thể tiếp cận vốn vay chỉ vì ngân hàng... hết chỉ tiêu. Điều này đi ngược lại quy luật thị trường và kìm hãm đà tăng trưởng kinh tế, nhất là khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP 10%, đòi hỏi tổng vốn đầu tư toàn xã hội phải tăng mạnh từ 32% lên 38% GDP. Nếu dòng tín dụng vẫn bị “khóa” bởi hạn mức cứng, khả năng huy động và phân bổ nguồn lực cho các động lực tăng trưởng mới sẽ bị hạn chế đáng kể.

Trước thực tế đó, Thủ tướng Chính phủ đã liên tục yêu cầu NHNN đẩy nhanh việc loại bỏ cơ chế giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng, thậm chí có thể thí điểm ngay từ năm 2026. Đây là bước đi phù hợp với thông lệ quốc tế, giúp môi trường tài chính minh bạch hơn và giảm thiểu cơ chế "xin - cho".

Các ngân hàng kỳ vọng việc bỏ room tín dụng sẽ giúp họ chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch tăng trưởng hàng năm. Việc bỏ room được đánh giá sẽ giải phóng dòng vốn, giúp ngân hàng vượt qua rào cản hết hạn mức để bơm mạnh vốn ra thị trường.

Các chuyên gia cũng nhìn nhận, bỏ room tín dụng không phải “phép màu” lập tức tạo ra dư địa tăng trưởng. Việc bỏ room tín dụng không đồng nghĩa với việc thả nổi rủi ro. Do đó, khuôn khổ giám sát sau khi bỏ room phải đủ chặt để tránh lặp lại tình trạng tín dụng tăng nóng, nợ xấu leo thang như những giai đoạn trước.

Bà Nguyễn Thu Hà, Giám đốc phân tích cổ phiếu SSI Research, nhìn nhận rằng khi gỡ bỏ rào cản hành chính, các ngân hàng sẽ cạnh tranh sòng phẳng dựa trên năng lực quản trị rủi ro và chất lượng tài sản. Vì thế, bức tranh thị phần sẽ thay đổi theo hướng có lợi cho các ngân hàng có bộ đệm vốn dày (CAR cao) và quản trị tốt.

Trong khi đó, ông Phạm Xuân Hòe, Tổng Thư ký Hiệp hội Cho thuê tài chính Việt Nam, cho rằng NHNN hoàn toàn có đủ công cụ điều hành thay thế room tín dụng, như lãi suất, tỷ lệ dự trữ bắt buộc và các hệ số an toàn vốn theo chuẩn Basel. Điều quan trọng là năng lực giám sát, hệ thống cảnh báo sớm và cơ chế hậu kiểm phải đủ mạnh để thay thế tư duy "tiền kiểm" bằng mệnh lệnh hành chính.