Nhân dịp năm mới Bính Ngọ 2026, Tạp chí Nhà đầu tư đã có cuộc phỏng vấn Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm.

Thưa Thứ trưởng, ông đánh giá thế nào về tình hình hoạt động của doanh nghiệp (DN) Việt Nam năm vừa qua, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm: Nhìn lại năm 2025, có thể khẳng định rằng cộng đồng DN Việt Nam đã thể hiện rõ bản lĩnh, tinh thần vượt khó và khả năng thích ứng rất đáng ghi nhận, nhất là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động phức tạp, khó lường. Trước hết, DN Việt Nam, đặc biệt là DNNVV, đã phải đối mặt với nhiều thách thức lớn: Cầu thế giới suy giảm, chi phí đầu vào tăng cao, thị trường tài chính - tiền tệ quốc tế biến động mạnh, cùng với những áp lực về vốn, đơn hàng và dòng tiền... Những khó khăn này đã tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất - kinh doanh, khiến không ít DN phải thu hẹp quy mô hoặc tạm thời gián đoạn hoạt động.

Đặc biệt, ngay sau khi được ban hành ngày 04/5/2025, Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã tạo niềm tin, khí thế mạnh mẽ, khích lệ khu vực kinh tế tư nhân. Số lượng DN thành lập mới và quay trở lại hoạt động tăng mạnh đạt bình quân hơn 18.000 DN thành lập mới/tháng và hơn 12.000 DN quay trở lại hoạt động/tháng. Ước cả năm 2025, cả nước có hơn 300 nghìn DN đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động.

Đây là mức kỷ lục, tăng gần 30,9% so với năm 2024, với tổng số vốn đăng ký của doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân bổ sung vào nền kinh tế ước đạt hơn 6 triệu tỷ đồng, tăng 71,6% so với năm 2024, nâng tổng số DN đang hoạt động trong nền kinh tế vượt mốc 1 triệu DN. Điều này cho thấy sức sống và tinh thần đổi mới của khu vực DN Việt Nam rất mạnh mẽ.

Trong năm 2026, thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao, Bộ Tài chính cũng sẽ tập trung nghiên cứu, rà soát và sửa đổi tổng thể Luật Hỗ trợ DNNVV nhằm thể chế hóa đầy đủ các định hướng lớn của Bộ Chính trị về hỗ trợ khu vực DNNVV; qua đó thúc đẩy các DN phát triển bền vững, hiệu quả hơn.

Thưa Thứ trưởng, Nghị quyết 68 -NQ/TW đưa ra mục tiêu 2 triệu DN hoạt động vào năm 2030. Trong khi đó, mục tiêu 1 triệu DN hoạt động sau nhiều lần “lỡ hẹn” năm vừa qua chúng ta mới đạt được. “Nguồn” bố sung cho lực lượng DN được kỳ vọng từ hộ kinh doanh (HKD) song đây là câu chuyện chúng ta đã nói nhiều năm qua. Theo ông đâu là rào cản lớn nhất khiến HKD “e ngại” chuyển đổi lên DN?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm: Khu vực kinh tế tư nhân, trong đó có khu vực HKD, đang ngày càng khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Với số lượng rất lớn, HKD chính là nguồn “đầu vào” then chốt để hiện thực hóa mục tiêu 2 triệu DN vào năm 2030. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy quá trình chuyển đổi từ HKD lên DN vẫn còn chậm, xuất phát từ một số rào cản lớn sau đây:

Thứ nhất, lo ngại gia tăng nghĩa vụ thuế và chi phí tuân thủ. Nhiều HKD cho rằng khi lên DN sẽ phải thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ, sổ sách, báo cáo và nghĩa vụ thuế phức tạp hơn.

Thứ hai, hạn chế về năng lực quản trị và hiểu biết pháp lý. Phần lớn HKD mang tính gia đình, quy mô nhỏ, chưa quen với quản trị DN, quản lý tài chính - kế toán, lao động và pháp luật, nên tâm lý e ngại rủi ro khi “lớn lên” là rất phổ biến.

Thứ ba, tiếp cận tín dụng và thị trường chưa thực sự thuận lợi. Dù chuyển lên DN, nhiều cơ sở vẫn chưa thấy rõ lợi ích tức thì trong việc tiếp cận vốn, đất đai hay thị trường, khiến động lực chuyển đổi chưa đủ mạnh.

Thứ tư, thủ tục hành chính còn là rào cản tâm lý. Dù đã cải cách nhiều, nhưng với HKD, thủ tục thành lập, kê khai, báo cáo vẫn được nhìn nhận là còn phức tạp, tốn thời gian và chi phí.

Bộ Tài chính tin rằng, với chính sách đúng hướng, thủ tục đơn giản và sự đồng hành của Nhà nước, quá trình chuyển đổi HKD lên DN sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ, góp phần quan trọng vào việc đạt mục tiêu 2 triệu DN vào năm 2030 và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế”.

Vậy trong năm 2026, Bộ Tài chính sẽ có những giải pháp nào trong chính sách thuế, phí, tiếp cận tín dụng hay thủ tục hành chính để thúc đẩy quá trình chuyển đổi này?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm: Nhận thức rõ những rào cản trên, trong năm 2026, Bộ Tài chính sẽ tập trung triển khai các giải pháp đồng bộ, thực chất, nhằm tạo động lực và niềm tin cho HKD chuyển đổi thành DN.

Một là, rà soát, hoàn thiện khung pháp lý về HKD, theo hướng thu hẹp tối đa khoảng cách về tổ chức quản trị, chế độ tài chính - kế toán giữa HKD và DN, tạo lộ trình chuyển đổi phù hợp, khả thi.

Hai là, khẩn trương hoàn thiện cơ sở pháp lý và nâng cấp hạ tầng kỹ thuật để triển khai bãi bỏ thuế khoán đối với HKD từ ngày 01/01/2026. Đây là giải pháp căn bản nhằm minh bạch hóa hoạt động sản xuất - kinh doanh, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng và thúc đẩy HKD chuyển sang mô hình DN.

Ba là, tiếp tục triển khai và hoàn thiện các chính sách hỗ trợ HKD chuyển đổi, đặc biệt là các cơ chế, chính sách đã được quy định tại Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội, như: Miễn thuế thu nhập DN trong những năm đầu sau khi thành lập, bãi bỏ lệ phí môn bài, hỗ trợ tiếp cận tín dụng, triển khai chính sách cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung, giúp giảm chi phí và rủi ro trong giai đoạn chuyển đổi.

Năm 2026, thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao, Bộ Tài chính cũng sẽ tập trung rà soát, sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ DNNVV, trong đó có các chính sách giúp nâng cao năng lực, hỗ trợ HKD chuyển đổi thành DN.

Bốn là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tư vấn và nâng cao năng lực quản trị cho HKD, giúp các hộ hiểu rõ lợi ích lâu dài của việc hoạt động theo mô hình DN, tự tin chuyển đổi và phát triển bền vững.

Xin cảm ơn Thứ trưởng!