Thị trường chứng khoán Việt Nam những tháng đầu năm 2026 dường như đang lặp lại kịch bản của năm 2025 từng khiến nhiều nhà đầu tư ám ảnh: Tài khoản "đỏ lửa" ngay trong một "thị trường bò tót". Đó là cảm giác đứng nhầm phía trong một cuộc chơi mà dòng tiền chỉ tập trung vào nhóm cổ phiếu thiểu số, mà nhiều nhà đầu tư gọi một cách bi hài là "chọn sai nền văn minh".

Nhìn lại năm 2025, VN-Index kết thúc với mức tăng trưởng rực rỡ lên tới 41%. Đối với những người quan sát từ bên ngoài, đây là một năm thăng hoa tột độ của chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, đằng sau hào quang đó là sự thống trị tuyệt đối của nhóm cổ phiếu Vingroup. Với mức tăng trưởng trung bình phi mã 264%, bộ đôi VIC và VHM đã trở thành động cơ chính kéo toàn bộ chỉ số đi lên. Do VN-Index là chỉ số tính theo vốn hóa, sự bứt phá của các “gã khổng lồ” này đã tạo ra một đường cong chỉ số đầy hấp dẫn, đánh lừa cảm giác của số đông về một sự thịnh vượng chung. 

Thực tế, trong cùng khoảng thời gian đó, nhóm bất động sản gồm những mã phổ biến như NLG, KDH, PDR, NVL hay DIG lại ghi nhận mức sụt giảm trung bình 4%. Nhiều nhóm ngành cũng ghi nhận màn trình diễn ảm đạm. Đau đớn hơn cả là nhóm công nghệ với đại diện tiêu biểu là FPT đã “bốc hơi” tới 37% giá trị. Các nhà đầu tư nắm giữ các nhóm ngành ngoài nhóm Vingroup và một số cổ phiếu tài chính đã phải nếm trải cảm giác bị bỏ lại phía sau, đứng ngoài cuộc chơi ngay trên đỉnh cao của thị trường.

Bước sang năm 2026, nhiều nhà đầu tư mang theo niềm tin rằng sau một năm “kéo trụ” quá mạnh, dòng tiền sẽ có sự lan tỏa sang các nhóm ngành khác để tạo sự cân bằng. Hàng loạt nghị quyết về phát triển kinh tế đã cổ vũ cho nhận định này, đặc biệt là Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước. Thế nhưng sau một thời gian ngắn bứt phá, không ít cổ phiếu của các doanh nghiệp nhà nước đã giảm sâu, đánh mất thành quả tăng trưởng trước đó mà tiêu biểu là cổ phiếu của các ngân hàng quốc doanh.

Đặc biệt, sau khi chiến sự giữa Mỹ - Israel với Iran nổ ra, nhìn chung chỉ còn nhóm dầu khí - vốn đã tăng mạnh trước đó nhờ kỳ vọng hưởng lợi từ Nghị quyết 79 và sửa Luật Dầu khí - là giữ được phong độ, còn lại phần lớn chịu áp lực bán rất mạnh.

Dữ liệu cho thấy từ đầu năm 2026 đến hết phiên 4/3/2026, nhóm dầu khí với các mã tiêu biểu BSR, GAS, PLX, PVD và PVS đã bứt phá thần tốc với mức tăng trung bình lên tới 84%. Ngược lại, nhóm Vingroup sau khi tăng nóng vào năm 2026 đã quay đầu giảm trung bình 16%, nhóm bất động sản tiếp tục lún sâu với mức giảm 16%, và FPT cũng mất thêm 11%. Không ít cổ phiếu có lúc xuống tới đáy khủng hoảng hồi tháng 4/2025 khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố áp thuế đối ứng. Dòng tiền không lan tỏa như kỳ vọng mà tiếp tục tụ hội ở số ít nhóm ngành mà tiêu biểu nhất là nhóm dầu khí.

Tại sao nhiều nhà đầu tư Việt lại liên tục rơi vào bi kịch "chọn sai nền văn minh"? Sai lầm chủ yếu là tư duy "đóng đinh" về sự lan tỏa dòng tiền. Nhiều người bước vào năm 2026 với niềm tin mãnh liệt rằng "đã đến lượt" những cổ phiếu chưa tăng. Họ mặc định rằng thị trường sẽ vận hành theo lối "nước lên thuyền lên", rằng hôm nay kéo trụ thì ngày mai dòng tiền sẽ tràn sang cổ phiếu Midcap và Penny. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán không phải lúc nào cũng vận hành như vậy. Việc cố thủ ở những nhóm ngành đang suy yếu chỉ vì "giá đã giảm xuống mức rẻ" chính là hành động khiến hiệu suất đầu tư không được cải thiện.

Bên cạnh đó, việc lấy VN-Index làm “la bàn” để phân tích và nhận định cũng là một lỗ hổng lớn trong bối cảnh thị trường phân hoá mạnh. Trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, chiến lược này có lẽ chỉ phù hợp với những nhà đầu tư chuyên “đánh” chứng khoán phái sinh. 

Với môi trường có nhiều sự thay đổi cả trong và ngoài nước như hiện tại, việc lựa chọn cổ phiếu thực sự là một bài toán khó với đa số nhà đầu tư. Xây dựng một danh mục cổ phiếu đa dạng là cần thiết để đảm bảo “không bị bỏ lại phía sau”. Ngoài ra, nhà đầu tư cần xác định rõ chiến lược đầu tư, thiên về trading hay đầu tư dài hạn, và tuân thủ quản trị rủi ro tương ứng với chiến lược đó, là rất quan trọng, bởi với một thị trường phân hoá mạnh đi kèm môi trường nhiều sự thay đổi, nhà đầu tư rất dễ bị cuốn theo tin tức và tâm lý, dẫn đến các quyết định sai lầm.