Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam là dấu mốc quan trọng trong tư duy phát triển, đặt văn hóa và con người vào vị trí nền tảng của chiến lược quốc gia. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Nguyễn Viết Thông - nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, nguyên Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương đã phân tích ý nghĩa quyết sách này, làm rõ vai trò của sức mạnh văn hóa như nguồn lực nội sinh, "sức mạnh mềm" thúc đẩy phát triển bền vững, khẳng định vị thế đất nước.

Định vị sức mạnh văn hóa Việt Nam

- Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hoá trong kỷ nguyên mới, ông đánh giá như thế nào về tầm quan trọng của quyết sách này trong bối cảnh hiện nay?

PGS.TS. Nguyễn Viết Thông:Nghị quyết 80 đã khẳng định những thành tựu quan trọng đạt được trong thời gian qua, đồng thời thẳng thắn chỉ rõ những hạn chế, khuyết điểm trong xây dựng và phát triển văn hóa, đặc biệt là trong xây dựng con người Việt Nam.

Điểm rất đáng chú ý là tại Đại hội XIV của Đảng tinh thần Nghị quyết 80 đã được chắt lọc, bổ sung và nâng lên một bước mới. Nếu như Đại hội XIII khẳng định phát triển văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội thì Đại hội XIV nhấn mạnh, phát triển văn hóa, con người là nền tảng. Đây là bước phát triển rất quan trọng trong tư duy.

Quan điểm thứ hai trong văn kiện Đại hội XIV đã xác định rõ: phát triển kinh tế xã hội là trọng tâm, bảo vệ môi trường là trung tâm, xây dựng Đảng là then chốt, phát triển văn hóa và con người là nền tảng, tăng cường quốc phòng an ninh, đẩy mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên. Như vậy, văn hóa không còn đứng sau mà được đặt ngang hàng với các lĩnh vực khác trong cấu trúc phát triển quốc gia.

Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (năm 1946), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu rõ: "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi". Người nhấn mạnh trong công cuộc kiến thiết nước nhà có bốn lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội phải được coi trọng ngang nhau. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy trong nhiều giai đoạn, chúng ta chưa thực sự đặt văn hóa ngang tầm với các lĩnh vực khác.

Trong bối cảnh Bộ Chính trị ban hành hàng loạt nghị quyết chiến lược về khoa học công nghệ, hội nhập quốc tế, thể chế, phát triển kinh tế tư nhân, nếu không có một nghị quyết chuyên đề về văn hóa thì sẽ là thiếu sót. Do đó, Nghị quyết 80 ra đời là cần thiết, đúng thời điểm và có ý nghĩa chiến lược bởi những nghị quyết lớn này có mối liên hệ chặt chẽ, là tiền đề, là điều kiện của nhau.

Thực tiễn nhiệm kỳ khóa XIII cho thấy, công nghiệp văn hóa đã có bước phát triển rõ nét. Trong 12 ngành công nghiệp văn hóa, lĩnh vực điện ảnh ghi nhận năm 2025 doanh thu phim Việt đạt 3.700 tỷ đồng trên tổng doanh thu thị trường 6.100 tỷ đồng. Doanh thu phim Việt đã vượt phim nước ngoài, đơn cử bộ phim "Mưa đỏ" đạt 714 tỷ đồng. Ở lĩnh vực biểu diễn, nhiều chương trình quy mô lớn được tổ chức thành công cho thấy năng lực sáng tạo và tổ chức của người Việt Nam.

Văn kiện Đại hội XIV đã xác định rõ, phải xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trên cơ sở thực hiện hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, chuẩn mực con người và hệ giá trị gia đình mà Nghị quyết 80 đã nêu.

Có thể khẳng định, Nghị quyết 80 có tầm quan trọng đặc biệt trong bối cảnh hiện nay. Đây là một quyết sách chiến lược bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước, để văn hóa thực sự là nền tảng, là động lực và là hệ điều tiết cho mọi sự phát triển.

Sức mạnh văn hóa - "lời giải" cho những kỳ tích Việt Nam

- Nghị quyết 80 đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội trong chiến lược phát triển đất nước. Ông đánh giá như thế nào về vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh và động lực mềm cho phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới?

PGS.TS. Nguyễn Viết Thông: Nhìn lại lịch sử dân tộc Việt Nam, đặc biệt từ khi có Đảng lãnh đạo, nhiều học giả nước ngoài từng đặt câu hỏi: Vì sao Việt Nam có thể làm nên những kỳ tích tưởng như không thể? Vì sao một dân tộc nhỏ bé lại có thể đánh bại những thế lực hùng mạnh hơn mình gấp nhiều lần?

Trong thế kỷ XX, chúng ta đã lần lượt đánh bại hai đế quốc lớn. Trước đó, trong suốt chiều dài lịch sử, dân tộc Việt Nam thường xuyên phải đối mặt với những đội quân xâm lược vượt trội về tiềm lực quân sự, kinh tế và trang bị thế nhưng kết cục vẫn là Việt Nam chiến thắng.

Nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới, trong đó có cả các chính khách và học giả từng tham gia trực tiếp vào các cuộc chiến tranh ấy đã đi tìm lời giải cho câu hỏi vì sao Việt Nam thắng. Nếu nhìn sâu vào bản chất, có thể thấy một trong những nguyên nhân quan trọng hàng đầu chính là sức mạnh văn hóa.

Chúng ta thắng không chỉ bằng vũ khí, không chỉ bằng chiến lược quân sự mà bằng giá trị Việt Nam, bằng bản sắc Việt Nam, bằng ý chí và tinh thần được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử. Đó là sức mạnh của lòng yêu nước, của tinh thần đoàn kết, của khát vọng độc lập, tự do và của hệ giá trị đặt lợi ích dân tộc lên trên hết.

Văn hóa ở đây không riêng là lễ hội hay nghệ thuật. Văn hóa là hệ giá trị, là cách con người ứng xử với Tổ quốc, với cộng đồng, với chính mình. Chính nền tảng ấy đã tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn, giúp dân tộc ta vượt qua những thử thách tưởng chừng không thể vượt qua.

Ngày hôm nay, đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với những thách thức khác. Không còn là chiến tranh "nóng", nhưng là cạnh tranh về thể chế, về khoa học công nghệ, về năng lực sáng tạo, về "sức mạnh mềm" quốc gia. Trong bối cảnh đó, sức mạnh văn hóa vẫn là yếu tố quyết định.

Nếu trong chiến tranh, văn hóa giúp chúng ta chiến thắng kẻ thù xâm lược thì trong hòa bình, văn hóa phải giúp chúng ta chiến thắng sự trì trệ, tụt hậu, chủ nghĩa cá nhân, sự xuống cấp về đạo đức và những lực cản nội tại đang cản trở phát triển.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra hôm nay là tiếp tục bồi đắp, nhân lên sức mạnh văn hóa Việt Nam. Đó không phải là khẩu hiệu mà là điều kiện để đất nước phát triển bền vững. Văn hóa phải trở thành nền tảng tinh thần, động lực nội sinh và hệ điều tiết cho mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

Mở đường cho hệ sinh thái sáng tạo

- Một trong những nhiệm vụ giải pháp mà nghị quyết đặt ra là thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hoá, thị trường văn hoá, định vị sản phẩm văn hoá thương hiệu quốc gia gắn với phát triển du lịch văn hoá. Ông đánh giá như thế nào về vấn đề này?

PGS.TS. Nguyễn Viết Thông: Tôi cho rằng công nghiệp văn hóa Việt Nam còn non trẻ nếu so với nhiều quốc gia phát triển. Nhưng non trẻ không có nghĩa là yếu. Thực tế, chúng ta đang có bước tiến rất nhanh.

Riêng lĩnh vực điện ảnh, năm 2025 doanh thu phim Việt đạt 3.700 tỷ đồng trên tổng doanh thu thị trường 6.100 tỷ đồng. Phim Việt đã chiếm tỷ trọng lớn và khẳng định vị thế ngay trên sân nhà. Các ngành công nghiệp văn hóa khác cũng đang phát triển mạnh, từ biểu diễn nghệ thuật, du lịch văn hóa đến các hoạt động sáng tạo gắn với bản sắc địa phương.

Hiện nay, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính còn 34 tỉnh/thành phố và 3.321 xã, phường đã tạo ra không gian phát triển mới. Khi không gian lớn hơn, dư địa phát triển cũng lớn hơn. Lấy ví dụ tỉnh Ninh Bình mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập Ninh Bình, Hà Nam và Nam Định, không gian kinh tế, văn hóa, du lịch rộng hơn rất nhiều so với trước đây. Năm 2025, Ninh Bình đón 20 triệu lượt khách, trong đó có 2,5 triệu khách quốc tế. Rõ ràng, với không gian mới, tiềm năng cho du lịch, dịch vụ và công nghiệp văn hóa càng mở rộng.

Khi không gian phát triển được mở ra, mọi ngành trong đó có công nghiệp văn hóa đều có cơ hội bứt phá. Tôi tin rằng trong thời gian tới, công nghiệp văn hóa Việt Nam sẽ không dừng ở phát triển theo chiều tăng trưởng tự nhiên mà có thể tạo ra bước nhảy vọt.

- Nghị quyết 80 nêu văn hoá phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách phát triển. Theo ông, làm thế nào để các chủ trương của nghị quyết thực sự đi vào đời sống?

PGS.TS. Nguyễn Viết Thông: Theo tôi, ban hành nghị quyết là bước cần thiết nhưng quan trọng hơn là tổ chức thực hiện. Điều đáng chú ý là tinh thần hành động hiện nay rất khẩn trương. Có thể nói chưa nhiệm kỳ nào việc triển khai nghị quyết lại nhanh và quyết liệt như hiện nay.

Ngay trong ngày bế mạc Đại hội XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành Chỉ thị 01-CT/TW về nghiên cứu, học tập, quán triệt, tuyên truyền và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Sau đó không lâu, toàn văn văn kiện được công bố. Hội nghị quán triệt được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến trên phạm vi toàn quốc.

Tốc độ hoàn thiện văn kiện, ban hành chỉ thị và tổ chức quán triệt là rất nhanh so với các nhiệm kỳ trước. Hiện nay, các cấp, các ngành đang xây dựng chương trình hành động cụ thể để triển khai nghị quyết.

Theo tôi, chính tinh thần khẩn trương, quyết liệt đó là điều kiện quan trọng để Nghị quyết 80 cũng như Nghị quyết Đại hội XIV đi vào cuộc sống. Khi có quyết tâm chính trị cao, có chương trình hành động cụ thể và có cơ chế giám sát thực hiện chặt chẽ, nghị quyết sẽ không dừng ở văn bản mà trở thành động lực thực tiễn; là cơ sở để chúng ta tin tưởng văn hóa sẽ thực sự trở thành nền tảng, động lực và sức mạnh nội sinh cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Xin cảm ơn ông!