Khi thị trường bắt đầu “phớt lờ” Fed

Theo phong thủy và tử vi phương Đông, năm Bính Ngọ 2026 còn được gọi là năm Hỏa Mã (Ngựa Lửa). Đây được xem là năm của “năng lượng, đam mê, tham vọng và sự chuyển mình”.

Năm Ngựa Lửa chỉ xuất hiện một lần trong mỗi chu kỳ 60 năm. Lần gần nhất là năm 1966, và trước đó nữa là năm 1906. Hai mốc thời gian này trùng khớp với những giai đoạn biến động lớn về kinh tế, chính trị và xã hội toàn cầu.

Trong hơn 3 thập kỷ qua, thị trường tài chính toàn cầu đã thay da đổi thịt: từ không gian giao dịch thủ công với phiếu lệnh giấy và trao đổi trực tiếp, sang hệ sinh thái số hóa, nơi điện thoại thông minh, họp trực tuyến và trí tuệ nhân tạo định hình nhịp vận động của dòng vốn.

Bên cạnh những biến đổi về công nghệ và cấu trúc giao dịch, một nền tảng văn hóa bền vững của thị trường là niềm tin vào Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), cùng khả năng và sự sẵn sàng của thể chế này trong việc điều tiết nền kinh tế theo hướng cân bằng và ổn định. Vai trò của Fed từng được xem là trụ cột định hình kỳ vọng, dẫn dắt chu kỳ và neo giữ niềm tin của giới đầu tư.

Tuy nhiên, bước sang năm 2026, nền tảng đó đang bị đặt trước một phép thử lớn. Nhiều nhà quan sát kỳ cựu cho rằng đây có thể là thời điểm đánh dấu bước ngoặt, khi Fed, và rộng hơn là các ngân hàng trung ương lớn, bắt đầu đánh mất mức độ ảnh hưởng vốn có đối với nền kinh tế thực, thậm chí đứng trước nguy cơ trở nên ngày càng kém phù hợp trong một trật tự tài chính đang thay đổi nhanh chóng.

Đây là một dự báo táo bạo, và cũng là điều mà ngay cả những người đưa ra nhận định này cũng hy vọng sẽ không xảy ra. Nhưng trước khi bác bỏ, cần lưu ý rằng trong khoảng nửa thập kỷ trở lại đây, thị trường đã phần nào “phớt lờ” Fed.

Theo ông Vineer Bhansali, nhà sáng lập của LongTail Alpha LLC, một quỹ phòng hộ (hedge fund) có trụ sở tại Newport Beach, California, sự thay đổi trong thái độ của thị trường xuất phát từ một số nhận thức ngày càng rõ nét.

Thứ nhất, các dự báo của Fed không phải lúc nào cũng chính xác. Thứ hai, các quyết sách chính sách tiền tệ lại được triển khai dựa trên những dự báo đó, khiến hiệu quả điều hành bị đặt dấu hỏi. Và cuối cùng, Fed ngày càng bị nhìn nhận là chịu tác động từ môi trường chính trị phân cực, trong khi cơ chế giải trình trước công chúng vẫn còn hạn chế.

Cùng với đó, phần lớn hoạt động ngân hàng thực tế đã dần dịch chuyển sang một “hệ sinh thái tài chính song song”. Ngay từ trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, thị trường tư nhân đã hình thành một “hệ thống ngân hàng ngầm” phần lớn nằm ngoài sự giám sát và điều tiết của Fed. Ngày nay, mô hình cũ này xuất hiện trở lại dưới cái tên mỹ miều hơn: “tín dụng tư nhân”.

Trong bối cảnh thiếu những động thái táo bạo từ các ngân hàng trung ương, rủi ro là điều hiển nhiên, những gì họ nói và làm ngày càng ít tác động đến nền kinh tế, dù vẫn có ảnh hưởng nhất định đến giá tài sản nhờ khả năng mua - bán quy mô lớn.

Thực tế cho thấy, dù Fed cắt giảm hay tăng lãi suất, mua hay bán chứng khoán, ưu tiên việc làm hay lạm phát, thị trường vẫn tiếp tục vận hành theo quán tính riêng.

Thị trường vẫn tôn trọng sự hiện diện của Fed, cũng như các đối tác châu Âu và châu Á vốn đi theo quỹ đạo của Fed, song đồng thời nhận ra rằng sự thiếu nhất quán lặp đi lặp lại theo thời gian là bằng chứng cho thấy hành động khó có thể theo kịp lời nói.

Minh chứng rõ nét là việc Fed cắt giảm lãi suất trong bối cảnh lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu tới một điểm phần trăm, đồng thời bơm thêm khoảng 40 tỷ USD thanh khoản mỗi tháng thông qua mua trái phiếu kho bạc.

Ngay khi xuất hiện dấu hiệu đầu tiên của chính sách “phi QE” quen thuộc này, thị trường chứng khoán và kim loại quý đã bùng nổ. Thị trường nhìn thấu tất cả: sự lạc hậu còn nguy hiểm hơn cả sự thay đổi, và nó sẽ đến một cách âm thầm nếu các thể chế không kịp thích nghi với thế giới đang đổi thay.

3 điểm then chốt cần theo dõi trong năm 2026

Trong bối cảnh chính trị Mỹ và địa chính trị toàn cầu bước vào một giai đoạn chuyển đổi chế độ hiếm thấy, tương tự năm Ngựa Lửa 1906, thế giới đang chứng kiến đồng thời các bong bóng tài sản tài chính, bong bóng hàng hóa và cả những bong bóng FOMO đầy hưng phấn trong tâm lý đám đông.

Theo ông Vineer Bhansali, chống lại một bong bóng đang lên gần như luôn là canh bạc bất lợi. Lợi nhuận lớn thường xuất hiện sau khi bong bóng vỡ, miễn là nhà đầu tư còn giữ được thanh khoản dự phòng và khả năng lựa chọn.

Từ đó, vị chuyên ra cho rằng có ba điểm then chốt cần theo dõi trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Thứ nhất, việc Fed mất đi tính độc lập thực tế, kết hợp với sự buông lỏng kỷ luật tài khóa, có thể dẫn đến một cấu trúc lãi suất bất thường: lãi suất ngắn hạn thấp hơn trong khi lãi suất dài hạn tăng mạnh.

Một kịch bản được đưa ra là lãi suất ngắn hạn có thể giảm về khoảng 2,5% vào cuối năm, trong khi lợi suất trái phiếu dài hạn có thể lên 5,5 - 6%, thậm chí cao hơn.

Thứ hai, thế giới được cho là đang bước lên một “chuyến tàu một chiều” hướng tới những mức giá choáng váng của các tài sản hữu hình. Việc một số tài sản tăng giá gấp 5 hoặc 10 lần trong thập kỷ tới không bị xem là phi lý, khi công chúng tự tìm cách bảo vệ mình trước những bất ổn thể chế.

Lịch sử hơn 5.000 năm cho thấy điều này thường lặp lại mỗi khi các cấu trúc chính trị xuất hiện rồi tan rã. Mất cân đối cung - cầu đối với những thứ “thực” sẽ là động lực chính của thị trường.

Trong khi đó, tài sản kỹ thuật số bị đánh giá là không thể thay thế vai trò của tài sản hữu hình, do thiếu sự tin cậy đã được kiểm chứng qua thời gian. Với kim loại quý, một nghịch lý phi kinh tế tiếp tục phát huy tác dụng: giá càng cao, nhu cầu càng tăng. Sự sụp đổ có thể xảy ra, nhưng chu kỳ dài hạn này được cho là có thể kéo dài tương đương chính chu kỳ 60 năm của Ngựa Lửa.

Thứ ba là sự gia tăng liên tục và dai dẳng của biến động. Trong môi trường đó, “quyền chọn”, hay nói rộng hơn là khả năng có nhiều lựa chọn, sẽ ngày càng trở nên đắt giá.

Lãi suất thấp, đòn bẩy rẻ và khả năng tiếp cận dễ dàng khiến nhà đầu tư cá nhân trở thành lực lượng ngày càng lớn trên thị trường quyền chọn.

Vậy tất cả dẫn tới điều gì? Nếu Fed và các ngân hàng trung ương thực sự trở nên không còn liên quan đến nền kinh tế, sẽ rất ít người đủ tỉnh táo để rút bát rượu khỏi bữa tiệc khi nó bắt đầu quá đà.

Vài năm tới có thể trở thành giai đoạn mà khả năng tự điều chỉnh của nhà đầu tư đóng vai trò sống còn. Những ai chịu đựng được cả hoảng loạn lẫn hưng phấn sẽ trụ lại. Những người phản ứng thái quá trước từng dữ liệu và biến động ngắn hạn có nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi.