Ngay trong những ngày đầu năm 2026, nhiều ngân hàng như NCB, Techcombank, OCB, MB, ACB, Saigonbank, Sacombank, PGBank, VietinBank, BVBank và VIB đã hai lần điều chỉnh tăng lãi suất huy động. Riêng VPBank, OCB và PGBank đã tăng lãi suất lần thứ 3 trong tháng. Ngay cả nhóm ngân hàng thương mại nhà nước như Agribank, BIDV, VietinBank và Vietcombank - vốn hiếm khi điều chỉnh lãi suất huy động cũng không thể đứng ngoài cuộc đua tăng lãi suất cuối năm.
Theo thống kê biểu lãi suất tiền gửi kỳ hạn 3, 6 và 12 tháng tại các ngân hàng, có 19 ngân hàng tăng lãi suất tiền gửi kỳ hạn 3 tháng, 18 ngân hàng tăng lãi suất kỳ hạn 6 tháng; 26 ngân hàng tăng lãi suất kỳ hạn 12 tháng.
Vậy lãi suất tăng sẽ tác động như thế nào tới nền kinh tế, dự báo lãi suất thời gian tới sẽ ra sao, đưa ra dự báo về xu hướng lãi suất trong thời gian tới, Tạp chí Đầu tư Tài chính có cuộc trò chuyện với PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Đại học Kinh tế TP. HCM (UEH).
Mặt bằng lãi suất sẽ tiếp tục được duy trì
- Ông đánh giá như thế nào về xu hướng lãi suất hiện nay, thưa ông?
PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Tôi cho rằng việc lãi suất tăng cao ở thời điểm hiện tại chỉ mang tính chu kỳ. Mặt bằng lãi suất cho vay sẽ buộc phải duy trì ở mức hợp lý nhằm đảm bảo mục tiêu tăng trưởng 8-10%.
Về phía các ngân hàng, khi lãi suất huy động tăng, lãi suất cho vay buộc phải điều chỉnh, khiến biên lãi ròng (NIM) thu hẹp. Để thích ứng, nhiều ngân hàng cắt giảm chi phí hoạt động thông qua ứng dụng công nghệ, tinh giản nhân sự, đóng bớt phòng giao dịch hoặc chi nhánh. Nhờ đó, các ngân hàng có thể chấp nhận NIM mỏng hơn nhưng vẫn đảm bảo lợi nhuận.
- Ông dự báo như thế nào về kịch bản lãi suất trong thời gian tới?
PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Nếu đặt câu chuyện xu hướng lãi suất năm tới trong tổng thể mục tiêu điều hành vĩ mô của Việt Nam, tôi cho rằng kịch bản hợp lý nhất không phải là lãi suất tiếp tục tăng mạnh hay giảm sâu, mà là duy trì mặt bằng lãi suất quanh mức hiện tại trong một trạng thái “căng bằng mong manh”.
Về mặt lý thuyết, chính sách tiền tệ luôn vận hành trên nguyên tắc đánh đổi. Khi lãi suất đã ở mức tương đối thấp so với quá khứ, dư địa nới lỏng thêm là không còn nhiều, bởi nếu tiếp tục hạ mạnh sẽ tạo áp lực lớn lên lạm phát, tỷ giá và ổn định tài chính. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam có độ mở rất cao, bất kỳ sự chênh lệch quá lớn nào giữa lãi suất trong nước và quốc tế cũng có thể nhanh chóng chuyển hóa thành áp lực lên dòng vốn và thị trường ngoại hối. Do đó, về mặt kỹ thuật chính sách, khả năng “hạ thêm bằng mọi giá” là rất hạn chế.
Tuy nhiên, như đã nói ở trên, nếu nhìn từ mục tiêu phát triển, Việt Nam lại đang đứng trước một yêu cầu rất khác: duy trì tăng trưởng cao, thậm chí hướng tới tăng trưởng hai con số trong trung hạn. Muốn đạt được điều này, chi phí vốn không thể bị đẩy lên quá cao, bởi khu vực doanh nghiệp – đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân và khu vực sản xuất – vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng. Trong điều kiện thị trường vốn chưa đủ sâu và rộng để thay thế vai trò của tín dụng, lãi suất cao sẽ nhanh chóng bóp nghẹt động lực đầu tư và mở rộng sản xuất. Đây chính là mâu thuẫn cốt lõi mà chính sách tiền tệ phải xử lý trong giai đoạn tới.
Từ góc độ thực tiễn điều hành, điều này dẫn đến một lựa chọn mang tính “thỏa hiệp”: không thể nới lỏng mạnh hơn, nhưng cũng không thể thắt chặt thêm. Lãi suất vì vậy nhiều khả năng sẽ được giữ ở mức hiện tại, đủ thấp để không làm gián đoạn đà phục hồi và tăng trưởng, nhưng cũng đủ cao để tránh tạo ra các rủi ro mới về lạm phát, bong bóng tài sản hay mất cân đối vĩ mô. Nói cách khác, chính sách lãi suất sẽ đóng vai trò là “điểm neo ổn định”, thay vì là công cụ kích thích mạnh như trong các giai đoạn khủng hoảng trước đây.
Trong bối cảnh đó, hỗ trợ tăng trưởng hai con số sẽ không còn dựa chủ yếu vào việc hạ lãi suất, mà phải chuyển dần sang chất lượng phân bổ tín dụng và hiệu quả sử dụng vốn. Lãi suất thấp chỉ thực sự phát huy tác dụng khi dòng vốn chảy đúng vào khu vực sản xuất – kinh doanh, đầu tư hạ tầng, đổi mới công nghệ và các ngành tạo giá trị gia tăng cao, thay vì bị hút vào các hoạt động đầu cơ tài sản. Đây là điểm khác biệt rất quan trọng so với các chu kỳ trước, khi nới lỏng tiền tệ đôi khi kéo theo những hệ quả không mong muốn.
Tóm lại, trong năm tới, tôi nghiêng về kịch bản lãi suất tiếp tục được duy trì quanh mặt bằng hiện tại. Dư địa nới lỏng không còn nhiều, nhưng yêu cầu hỗ trợ tăng trưởng cao buộc chính sách tiền tệ phải giữ lãi suất ở mức đủ thấp và ổn định. Trọng tâm điều hành vì thế sẽ không nằm ở việc “hạ hay tăng lãi suất”, mà ở khả năng phối hợp chính sách, kiểm soát rủi ro và nâng cao hiệu quả truyền dẫn của tín dụng đối với tăng trưởng thực chất của nền kinh tế.
Lãi suất tăng chọn kênh đầu tư nào?
- Lãi suất tăng sẽ ảnh hưởng như thế nào tới các kênh đầu tư, thưa ông?
PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Về mặt lý thuyết, khi lãi suất tăng, giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai bị chiết khấu mạnh hơn. Điều này làm giảm sức hấp dẫn của các tài sản có dòng tiền xa trong tương lai, điển hình là cổ phiếu tăng trưởng, bất động sản mang tính đầu cơ hoặc các dự án phụ thuộc nhiều vào đòn bẩy tài chính.
Đồng thời, lãi suất cao làm chi phí vốn tăng lên, khiến cả doanh nghiệp lẫn nhà đầu tư đều phải đối mặt với áp lực tài chính lớn hơn. Trong bối cảnh đó, nguyên lý “risk-free rate tăng thì premium cho rủi ro phải được trả cao hơn” trở nên rất rõ ràng: nhà đầu tư sẽ đòi hỏi mức sinh lời cao hơn để bù đắp rủi ro, và nếu tài sản không đáp ứng được điều này thì giá sẽ chịu điều chỉnh.
- Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư nên lựa chọn kênh đầu tư nào, thưa ông?
PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Quay lại thực tiễn Việt Nam, chúng ta đang ở một giai đoạn khá đặc thù. Lãi suất tăng không đơn thuần chỉ là phản ứng chính sách tiền tệ, mà còn phản ánh áp lực ổn định vĩ mô, tỷ giá và kiểm soát lạm phát. Trong bối cảnh đó, dòng tiền trên thị trường có xu hướng co cụm và chọn lọc hơn, không còn lan tỏa mạnh như giai đoạn lãi suất thấp trước đây. Điều này lý giải vì sao những kênh đầu tư mang tính an toàn và có dòng tiền tương đối chắc chắn trở nên hấp dẫn hơn.
Với nhà đầu tư cá nhân Việt Nam, gửi tiết kiệm và các công cụ thu nhập cố định lúc này không còn là lựa chọn “thụ động” như trước, mà thực chất đang trở thành một kênh đầu tư cạnh tranh. Khi lãi suất tiền gửi ở mức cao, mức sinh lời sau điều chỉnh rủi ro của tiết kiệm có thể ngang, thậm chí vượt nhiều kênh đầu tư khác. Đây là điều mà trong lý thuyết tài chính gọi là sự dịch chuyển danh mục về tài sản an toàn khi risk-free rate tăng. Trong bối cảnh tâm lý thị trường còn thận trọng, việc nắm giữ tài sản ít biến động không chỉ giúp bảo toàn vốn mà còn tạo “đạn dược” cho các cơ hội đầu tư trong chu kỳ sau.
Đối với thị trường chứng khoán, lãi suất cao buộc nhà đầu tư phải phân biệt rất rõ giữa giá cổ phiếu và chất lượng doanh nghiệp. Trong giai đoạn này, không phải cổ phiếu nào giảm giá cũng là cơ hội. Những doanh nghiệp có đòn bẩy tài chính cao, phụ thuộc vào tín dụng hoặc dòng tiền ngắn hạn sẽ chịu áp lực lớn, thậm chí rủi ro thanh khoản.
Ngược lại, các doanh nghiệp có bảng cân đối tài chính lành mạnh, dòng tiền ổn định và khả năng chuyển chi phí sang giá bán thường có sức chống chịu tốt hơn. Điều này phù hợp với lý thuyết chu kỳ tín dụng: khi tín dụng bị siết lại, những doanh nghiệp “khỏe” sẽ tồn tại và thậm chí mở rộng thị phần, trong khi doanh nghiệp yếu bị đào thải.
Bất động sản trong bối cảnh lãi suất tăng cần được nhìn nhận rất thận trọng. Lý thuyết cho thấy bất động sản là tài sản nhạy cảm với lãi suất vì phụ thuộc lớn vào vốn vay. Thực tiễn Việt Nam càng làm rõ điều này khi thị trường bất động sản trong nhiều năm qua gắn chặt với đòn bẩy tín dụng và kỳ vọng tăng giá.
Khi lãi suất tăng, dòng tiền đầu cơ rút ra, thanh khoản suy giảm, và chỉ những phân khúc có nhu cầu thực, dòng tiền cho thuê rõ ràng mới có thể trụ vững. Do đó, bất động sản lúc này không còn là kênh “giữ tiền an toàn” như nhiều người từng mặc định, mà trở thành kênh đòi hỏi khả năng chịu đựng rủi ro và tầm nhìn dài hạn.
Một điểm rất quan trọng trong bối cảnh Việt Nam là tâm lý nhà đầu tư. Khi lãi suất tăng, tâm lý phòng thủ thường lấn át tâm lý chấp nhận rủi ro. Điều này khiến thị trường dễ rơi vào trạng thái bi quan ngắn hạn, nhưng đồng thời cũng tạo ra sự phân hóa rất mạnh. Về mặt logic, đây là giai đoạn nhà đầu tư nên ưu tiên quản trị rủi ro hơn là tối đa hóa lợi nhuận. Việc giữ một tỷ trọng tiền mặt hoặc tài sản thanh khoản cao không phải là bỏ lỡ cơ hội, mà là một chiến lược hợp lý để thích ứng với chu kỳ.
Tóm lại, trong bối cảnh lãi suất tăng hiện nay, nếu vận dụng đúng lý thuyết vào thực tiễn Việt Nam, nhà đầu tư không nên hỏi “đầu tư vào đâu để lãi cao nhất”, mà nên hỏi “đầu tư vào đâu để ít sai lầm nhất trong chu kỳ này”. Khi lãi suất cao, bảo toàn vốn, duy trì thanh khoản và lựa chọn tài sản có nền tảng cơ bản vững chắc chính là nền tảng để nắm bắt cơ hội lớn hơn khi chu kỳ tiền tệ đảo chiều trong tương lai.
- Xin cảm ơn ông!
