Tinh thần cốt lõi của Luật là bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, thúc đẩy phát triển bền vững, đồng thời giảm chi phí và thủ tục cho doanh nghiệp thông qua cơ chế thừa nhận kết quả đánh giá sự phù hợp. Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò chủ trì soạn thảo, phối hợp với các bộ ngành liên quan trong việc xây dựng quy chuẩn kỹ thuật.

Thúc đẩy phát triển bền vững

Điểm mới quan trọng của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật năm 2025 là quy định về cơ chế thừa nhận đơn phương kết quả quốc tế, cho phép bộ quản lý ngành quyết định chấp nhận kết quả thử nghiệm, chứng nhận từ nước ngoài mà không cần hiệp định song phương. Đây là bước tiến lớn, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí, đồng thời mở rộng cơ hội xuất khẩu. Tuy nhiên, để Luật đi vào thực tiễn đúng tinh thần, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành nghề và cộng đồng doanh nghiệp.

Theo TS Nguyễn Thị Thanh Tâm (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật năm 2025 tác động trực tiếp đến nhiều lĩnh vực kinh tế. Đặc biệt, là lĩnh vực công nghiệp chế tạo (cơ khí, thang máy, ô tô, xe máy), xây dựng và vật liệu, điện - điện tử, viễn thông, y tế, dược phẩm, thực phẩm, đồ uống, hóa chất và môi trường, giao thông vận tải, dịch vụ kiểm định, thử nghiệm, chứng nhận...

Luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có sự tham gia tích cực của các hiệp hội và doanh nghiệp. Các hiệp hội ngành nghề, như Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI), Hiệp hội Điện tử Việt Nam (VEIA), Hiệp hội Thang máy Việt Nam, Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI)..., đóng vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý, giúp phản ánh khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp. Doanh nghiệp là đối tượng trực tiếp chịu tác động, vì vậy cần chủ động tham gia đối thoại, chia sẻ kinh nghiệm và kiến nghị chính sách.

Việc trao đổi thường xuyên giữa các bên sẽ giúp xây dựng thông tư, nghị định hướng dẫn chi tiết, tránh tình trạng “mỗi nơi một kiểu” trong công bố hợp quy. Đây cũng là cách để đảm bảo luật được triển khai minh bạch, công bằng, đồng thời khuyến khích đầu tư vào năng lực thử nghiệm trong nước.

Góc nhìn đa chiều

Ông Nguyễn Văn Khôi - Trưởng Ban Tiêu chuẩn, Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng Quốc gia cho biết: để Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật năm 2025 thực sự đi vào thực tiễn sản xuất kinh doanh, hệ thống văn bản dưới luật đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Theo ông Nguyễn Văn Khôi, Nghị định cùng 4 thông tư hướng dẫn dự kiến sớm được ban hành trong thời gian tới. Đây là thời điểm các doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan báo chí cần có những đóng góp phản biện để luật thúc đẩy sản xuất, kinh doanh trong nước. Về nguyên tắc, hợp tác quốc tế phải dựa trên thừa nhận lẫn nhau, đảm bảo nguyên tắc “có đi có lại”, tuy nhiên, trong thực tiễn sản xuất kinh doanh tại Việt Nam đã phát sinh nhiều tình huống đặc thù.

Thời gian qua, các hiệp hội thương mại quốc tế, đặc biệt từ Mỹ và châu Âu, phản ánh tình trạng hàng hóa bị ách tắc tại cửa khẩu do không được thừa nhận kết quả thử nghiệm, chứng nhận từ nước ngoài, trong khi năng lực thử nghiệm trong nước đối với các sản phẩm công nghệ cao còn nhiều hạn chế.

Trong khi đó, ông Triệu Việt Phương - Viện trưởng Viện Tiêu chuẩn chất lượng Việt Nam lại cho rằng việc mở rộng thừa nhận kết quả thử nghiệm nước ngoài cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ về chất lượng và độ tin cậy, kể cả hàng hóa có xuất xứ từ các quốc gia tiên tiến như Mỹ, châu Âu.

Ông Nguyễn Huy Tiến - Tổng Thư ký Hiệp hội Thang máy Việt Nam khẳng định, với ngành thang máy còn non trẻ thì Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật sửa đổi 2025 và các văn bản hướng dẫn có ưu điểm giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, thời gian nhờ cơ chế thừa nhận kết quả quốc tế; tạo môi trường cạnh tranh công bằng, buộc doanh nghiệp nội địa nâng cao chất lượng sản phẩm; khuyến khích đầu tư vào trung tâm thử nghiệm đạt chuẩn, nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, trước nguy cơ phụ thuộc vào kết quả thử nghiệm quốc tế, khiến sản phẩm nhập khẩu dễ dàng vào thị trường, tạo sức ép lớn cho doanh nghiệp nội địa. Hiện tại Việt Nam vẫn thiếu trung tâm thử nghiệm đạt chuẩn quốc tế, chi phí kiểm định cao, gây khó khăn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.