Hai đường ống dẫn dầu ở Trung Đông khi Hormuz 'bất động'

Hai đường ống dẫn dầu được xây dựng để đề phòng tình huống này - một ở Ả Rập Xê Út và một ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất - giúp vận chuyển dầu đi vòng qua eo biển Hormuz. Đây gần như là những tuyến đường duy nhất có thể đưa một lượng lớn dầu từ Vịnh Ba Tư ra thị trường thế giới.

Các đường ống này không thể thay thế hoàn toàn lượng dầu được vận chuyển bằng tàu chở dầu, nhưng việc khai thác tối đa công suất của chúng đang giúp ngăn chặn một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng hơn.

Đặc biệt, Ả Rập Xê Út đang bơm càng nhiều dầu thô càng tốt qua đường ống tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ. Tuyến này được xây dựng từ đầu những năm 1980, khi chiến tranh Iran–Iraq từng đe dọa hoạt động vận tải biển ở Vịnh Ba Tư.

“Mặc dù trước đây chúng ta từng đối mặt với những gián đoạn, nhưng đây là cuộc khủng hoảng lớn nhất mà ngành dầu khí trong khu vực từng trải qua,” Giám đốc điều hành Saudi Aramco, ông Amin Nasser cho biết.

Việc vận chuyển bằng tàu bị đình trệ đã khiến đường ống dẫn dầu Đông-Tây của Ả Rập Xê Út trở thành một cơ sở hạ tầng có ý nghĩa sống còn đối với kinh tế toàn cầu. Ông Nasser cho biết Saudi Aramco dự kiến sẽ vận chuyển tối đa 7 triệu thùng dầu qua đường ống dài 746 dặm này trong vài ngày tới.

Khoảng 2 triệu thùng trong số đó được dành cho các nhà máy lọc dầu trong nước của Ả Rập Xê Út, còn lại khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày có thể xuất khẩu ra thị trường thế giới. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), con số này tương đương với phần lớn lượng dầu thô mà Ả Rập Xê Út từng vận chuyển qua eo biển Hormuz trước khi chiến tranh nổ ra.

Tuy nhiên, đây vẫn là một thách thức lớn đối với hạ tầng hiện có. IEA cho biết đường ống này chưa từng vận hành ở công suất tối đa trong thời gian dài. Hơn nữa, điều này cũng không giải quyết được toàn bộ vấn đề: Aramco vẫn vận chuyển khoảng 800.000 thùng sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày qua eo biển Hormuz và lượng này không thể chuyển hướng qua đường ống. Ngoài ra, còn có lượng dầu bị mắc kẹt tại Kuwait, Iraq và Bahrain.

Tình hình càng phức tạp hơn khi Iran đã tấn công các cơ sở hạ tầng năng lượng trên khắp khu vực Vùng Vịnh với mục tiêu đẩy giá dầu lên cao, nhằm gây áp lực chính trị trước cử tri Mỹ. Các nhà phân tích cho rằng không có nhiều yếu tố có thể ngăn Tehran nhắm mục tiêu vào các đường ống dẫn dầu của Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Chừng nào dầu vẫn còn chảy qua các đường ống này, thì ít nhất một phần dầu thô vẫn có thể đến được với người mua, trong khi hơn 1.000 tàu đang mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư, theo Wall Street Journal.

Đường ống nhỏ hơn của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất vận chuyển dầu từ Abu Dhabi đến cảng Fujairah trên Vịnh Oman.

“Nếu đột nhiên có hai siêu tàu chở dầu rời cảng Yanbu và thêm một tàu khác rời Fujairah, điều đó sẽ tạo hiệu ứng tâm lý rằng ít nhất dầu vẫn đang được vận chuyển ra thị trường,” ông Adi Imsirovic - cựu thương nhân dầu khí và giảng viên tại Đại học Oxford cho biết. "Điều khiến tôi lo ngại là việc tấn công những đường ống này thực ra không hề khó", ông nói.

Giá dầu thô đã giảm vào hôm 10/3, tiếp nối đà giảm sau khi Tổng thống Trump tuyên bố cuộc chiến sẽ kết thúc “rất sớm”. Tuy vậy, giá dầu Brent - chuẩn tham chiếu toàn cầu - vẫn cao hơn khoảng 27% so với trước khi chiến tranh bùng nổ.

Một dấu hiệu cho thấy người mua đang tuyệt vọng tìm nguồn dầu tránh eo biển Hormuz là giá dầu ở hai phía của eo biển biến động mạnh. Dầu thô xuất khẩu từ Oman được giao dịch với giá cao hơn so với loại dầu Dubai, vì dầu Dubai được vận chuyển từ cảng Fateh ở phía bên kia eo biển và không thể chuyển hướng.

Theo dữ liệu của công ty Kpler, một tàu chở dầu thuộc sở hữu của tỷ phú vận tải biển người Hy Lạp George Prokopiou là một trong số ít tàu phương Tây đi qua eo biển Hormuz kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Con tàu này chở dầu của Ả Rập Xê Út và đã đi qua eo biển mà không bật hệ thống phát tín hiệu.

Các nhà phân tích của Goldman Sachs cho biết lưu lượng tàu chở dầu qua tuyến đường này đã tăng nhẹ vào thứ Hai, đạt khoảng 20% so với mức trước chiến tranh. Tuy nhiên, ngân hàng cảnh báo dữ liệu có thể không hoàn toàn chính xác vì nhiều tàu đã tắt thiết bị phát tín hiệu để tránh bị phát hiện.

Một số giám đốc điều hành các công ty tàu chở dầu châu Âu cho biết họ vẫn chưa đủ tự tin để cho tàu của mình đi qua eo biển này.

Rủi ro vẫn bao trùm dòng chảy năng lượng

Uốn lượn qua những cồn cát, dãy núi và các cánh đồng dung nham, đường ống này vận chuyển dầu từ các mỏ khổng lồ ở phía đông Ả Rập Xê Út đến bờ Biển Đỏ. Chiều dài của nó gần tương đương với đường ống dẫn dầu xuyên Alaska.

Khoảng 7.000 công nhân đã làm việc trong suốt bốn năm để hoàn thành dự án này, dưới sự giám sát của một bộ phận thuộc Mobil Oil, theo bản tin nội bộ của Aramco năm 1983 - hai năm sau chuyến vận chuyển đầu tiên. Để xây dựng một đường ống song song dành riêng cho các sản phẩm phụ từ khí tự nhiên, công nhân đã sử dụng 2.000 tấn thuốc nổ để đào hào xuyên qua bán đảo Ả Rập.

Tuyến đường huyết mạch này được xây dựng nhằm tránh Vịnh Ba Tư và đưa dầu xuất khẩu của Ả Rập Xê Út đến gần hơn với các thị trường phương Tây. Tuy nhiên, ngày nay phần lớn dầu xuất khẩu của nước này lại được vận chuyển sang châu Á.

Lượng dầu qua Biển Đỏ thậm chí có thể lớn hơn nữa nếu một dự án đường ống khác không bị đình trệ vì xung đột khu vực. Đầu những năm 1990, Iraq và Ả Rập Xê Út từng khánh thành một dự án đường ống khổng lồ dự kiến đưa dầu của Baghdad tới Yanbu. Nhưng chỉ bảy tháng sau, Saddam Hussein xâm lược Kuwait và dự án này đã bị hủy bỏ.

Theo ông Vikas Dwivedi - chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại Macquarie, lượng dầu xuất khẩu từ Yanbu đã tăng thêm khoảng 2 triệu thùng mỗi ngày trong tuần qua. Ông ước tính rằng tính đến thứ Hai, đường ống đang hoạt động ở khoảng 50% đến 60% công suất.

Một đường ống nhỏ hơn nhưng mới hơn của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất - được xây dựng một phần bởi công ty con của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) - chạy từ Habshan ở Abu Dhabi tới Fujairah trên Vịnh Oman. Theo IEA, tuyến này có thể vận chuyển tối đa 1,8 triệu thùng mỗi ngày và trước chiến tranh đã vận chuyển khoảng 1,1 triệu thùng.

Lượng dầu được bốc dỡ tại cả Yanbu và Fujairah đều tăng mạnh. Công ty dầu khí quốc gia Brazil Petrobras cho biết Ả Rập Xê Út vẫn thực hiện đúng cam kết cung cấp dầu thông qua đường ống. Theo giám đốc điều hành Petrobras, vấn đề lớn nhất hiện nay là chi phí vận chuyển đã tăng vọt.

Theo ước tính ban đầu của công ty phân tích Sparta Commodities, ngay cả khi có dòng dầu qua các đường ống, vẫn còn khoảng 10 triệu thùng dầu bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư. Neil Crosby của Sparta nhận xét: “Về cơ bản, chúng ta mới chỉ giải quyết được một nửa vấn đề.”

Dù an toàn hơn so với việc đi qua Vịnh Ba Tư, việc bốc dỡ dầu tại Biển Đỏ và Fujairah vẫn tiềm ẩn rủi ro. Cảng Fujairah đã bị hư hại trong một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào tuần trước, khiến một số nhà cung cấp nhiên liệu rút khỏi các hợp đồng.

Lực lượng Houthi tại Yemen, được Iran hậu thuẫn, đã thực hiện hàng chục cuộc tấn công vào tàu thương mại trong năm 2024. Dù họ chưa tái khởi động chiến dịch này trong cuộc chiến hiện tại, các chuyên gia an ninh hàng hải của Ambrey (Anh) khuyến cáo những tàu có liên hệ với Mỹ và Israel nên tránh khu vực Biển Đỏ.

Iran cũng đã xây dựng một đường ống dẫn dầu riêng để đi vòng qua Vịnh Ba Tư, dẫn đến cảng Jask trên Vịnh Oman. Theo dữ liệu của Kpler, một siêu tàu chở dầu có khả năng chở 2 triệu thùng đã được bốc hàng tại cảng này vào cuối tuần qua. Đây mới chỉ là chuyến hàng thứ ba xuất phát từ Jask kể từ năm 2021.