Dòng vốn startup suy giảm

Theo Nikkei Asia, hệ sinh thái khởi nghiệp tại Đông Nam Á đang trải qua giai đoạn trầm lắng rõ rệt khi dòng vốn đầu tư mạo hiểm sụt giảm mạnh so với những năm bùng nổ trước đó. Sau giai đoạn tăng trưởng nóng trong giai đoạn 2020–2021, các quỹ đầu tư đã trở nên thận trọng hơn, khiến lượng vốn rót vào các startup trong khu vực giảm đáng kể.

Theo một số báo cáo thị trường, tổng vốn đầu tư mạo hiểm vào startup Đông Nam Á đã giảm mạnh so với giai đoạn đỉnh cao năm 2021, khi các quỹ toàn cầu đẩy mạnh rót vốn vào các lĩnh vực như fintech, thương mại điện tử và công nghệ tiêu dùng.

Sự suy giảm này diễn ra trong bối cảnh môi trường tài chính toàn cầu biến động mạnh. Lãi suất cao kéo dài tại nhiều nền kinh tế lớn khiến chi phí vốn tăng lên, buộc các quỹ đầu tư phải điều chỉnh chiến lược, hạn chế các khoản rót vốn rủi ro cao.

Khi nguồn vốn trở nên khan hiếm, nhiều startup ASEAN, vốn phụ thuộc lớn vào các vòng gọi vốn liên tiếp, bắt đầu đối mặt với áp lực tài chính ngày càng lớn.

Trong giai đoạn trước, nhiều công ty khởi nghiệp tại Đông Nam Á có thể duy trì hoạt động nhờ các vòng gọi vốn liên tục, ngay cả khi chưa đạt được lợi nhuận. Tuy nhiên, khi dòng tiền đầu tư suy giảm, mô hình tăng trưởng dựa trên “đốt tiền” để mở rộng thị phần nhanh chóng trở nên khó duy trì.

Những doanh nghiệp không thể sớm đạt điểm hòa vốn hoặc không chứng minh được triển vọng tăng trưởng rõ ràng đang đứng trước nguy cơ cạn vốn.

Từ đó xuất hiện nguy cơ gia tăng các doanh nghiệp “zombie”, tức những công ty vẫn tiếp tục tồn tại nhưng không đủ khả năng tăng trưởng hoặc tạo ra lợi nhuận bền vững. Các doanh nghiệp này thường sống dựa vào nguồn vốn trước đó hoặc các khoản tài trợ hạn chế, trong khi triển vọng phát triển dài hạn ngày càng mờ nhạt.

Đối với hệ sinh thái khởi nghiệp khu vực, sự gia tăng các công ty “xác sống” có thể tạo ra nhiều hệ lụy. Nguồn lực tài chính và nhân lực bị phân tán vào các doanh nghiệp kém hiệu quả, trong khi những startup có tiềm năng thực sự có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn. Điều này làm chậm quá trình sàng lọc tự nhiên của thị trường và có thể khiến tốc độ đổi mới sáng tạo trong khu vực giảm sút.

Không chỉ vậy, việc nhiều startup phải thu hẹp quy mô hoạt động, cắt giảm chi phí hoặc sa thải nhân sự cũng đang trở nên phổ biến hơn. Một số công ty buộc phải tái cấu trúc mô hình kinh doanh để kéo dài “đường băng tài chính”, trong khi những doanh nghiệp yếu hơn có nguy cơ phải đóng cửa hoặc sáp nhập.

Sự thay đổi trong xu hướng đầu tư

Sự suy giảm của dòng vốn đầu tư vào startup ASEAN không chỉ xuất phát từ yếu tố chu kỳ thị trường mà còn phản ánh sự thay đổi trong khẩu vị rủi ro của các nhà đầu tư.

Trước hết, bối cảnh kinh tế toàn cầu bất ổn khiến các quỹ đầu tư trở nên thận trọng hơn. Lãi suất cao làm giảm sức hấp dẫn của các tài sản rủi ro như startup, đồng thời khiến nhà đầu tư chuyển một phần dòng tiền sang các kênh có lợi suất ổn định hơn.

Bên cạnh đó, sau giai đoạn tăng trưởng nóng của hệ sinh thái khởi nghiệp, nhiều nhà đầu tư bắt đầu đánh giá lại mức định giá của các startup. Trong những năm trước, không ít công ty được định giá cao dựa trên tiềm năng tăng trưởng thay vì hiệu quả kinh doanh thực tế.

Khi thị trường trở nên thận trọng hơn, các tiêu chí đánh giá cũng thay đổi, buộc startup phải chứng minh khả năng tạo doanh thu và con đường dẫn tới lợi nhuận.

Xu hướng đầu tư vì thế đang chuyển dịch rõ rệt. Nếu trước đây các quỹ sẵn sàng rót vốn vào những ý tưởng mới với kỳ vọng tăng trưởng nhanh, thì hiện nay họ tập trung nhiều hơn vào các doanh nghiệp có mô hình kinh doanh rõ ràng, dòng tiền ổn định và khả năng sinh lời trong trung hạn.

Ngoài ra, quy mô các vòng gọi vốn cũng có xu hướng giảm. Các quỹ đầu tư thường ưu tiên rót vốn vào những công ty đã chứng minh được thị trường và sản phẩm, thay vì các startup ở giai đoạn rất sớm. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp mới thành lập gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn.

Một xu hướng khác là sự gia tăng của các thương vụ sáp nhập và mua lại. Trong bối cảnh nguồn vốn khan hiếm, một số startup lựa chọn hợp nhất với các doanh nghiệp khác để tận dụng nguồn lực và kéo dài thời gian hoạt động. Điều này có thể dẫn đến quá trình tái cấu trúc sâu rộng trong hệ sinh thái khởi nghiệp Đông Nam Á trong những năm tới.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng giai đoạn điều chỉnh này cũng có thể mang lại tác động tích cực trong dài hạn. Khi dòng vốn trở nên chọn lọc hơn, các doanh nghiệp buộc phải tập trung vào hiệu quả kinh doanh, quản trị chi phí và xây dựng mô hình tăng trưởng bền vững. Điều này có thể giúp hệ sinh thái startup ASEAN trưởng thành hơn sau giai đoạn mở rộng nhanh chóng.