Năm 2025 khép lại với nhiều dấu mốc quan trọng của kinh tế Việt Nam, từ tăng trưởng GDP thuộc nhóm cao nhất thế giới, quy mô nền kinh tế vượt mốc 500 tỷ USD đến sự khởi sắc của khu vực kinh tế tư nhân. Quan trọng hơn, đây là năm bản lề, đặt nền móng cho chu kỳ tăng trưởng mới giai đoạn 2026–2030, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.

Dự thảo báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng xác định Việt Nam đã có nền tảng tăng trưởng vững chắc, song để bứt phá nhanh và bền vững cần một “đầu kéo” mới, trong đó khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xem là trụ cột then chốt.

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam, khẳng định các điều kiện cho mô hình tăng trưởng mới đang dần được định hình, với trọng tâm là ổn định vĩ mô, cải cách thể chế, phát triển kinh tế tư nhân và khoa học – công nghệ.

Môi trường vĩ mô ổn định

Năm 2025 vừa kết thúc, cũng là kết thúc giai đoạn tăng trưởng 2021-2025. Ông có thể đánh giá nhanh kết quả của năm 2025 và chặng đường này?

TS. Lê Duy Bình: Được hỗ trợ bởi môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, các động lực tăng trưởng truyền thống như xuất nhập khẩu, tiêu dùng trong nước, hay đầu tư công đã duy trì đà tăng trưởng tốt. Trong năm 2025, tăng trưởng GDP quý sau cao hơn quý trước; cả năm 2025 ước đạt 8,02%, thuộc nhóm dẫn đầu thế giới.

Bình quân giai đoạn 2021–2025, tăng trưởng đạt khoảng 6,3%, cao hơn giai đoạn trước. Nhờ tốc độ tăng trưởng ổn định này, quy mô GDP năm 2025 ước đạt 514 tỷ USD, tăng 5 bậc, vươn lên vị trí thứ 32 thế giới. GDP bình quân đầu người đạt 5.026 USD, gấp 1,4 lần năm 2020, đưa Việt Nam chính thức gia nhập nhóm nước có thu nhập trung bình cao.

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt mức kỷ lục hơn 920 tỉ USD, tăng 16,9% so với năm 2024. Con số này đưa Việt Nam vào nhóm 15 nền thương mại lớn nhất toàn cầu và là một dấu mốc đặc biệt, tiếp tục khẳng định vai trò của xuất nhập khẩu là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế và mức độ hội nhập sâu rộng của nền kinh tế.

Cùng với các nỗ lực nhằm đạt được tăng trưởng kinh tế, các nỗ lực nhằm đảm bảo an sinh xã hội cũng được tăng cường. Năm 2025, Trong bối cảnh thiên tai diễn biến phức tạp, kinh tế thế giới nhiều biến động, đời sống người dân vẫn được bảo đảm; các chính sách về lao động, y tế, giáo dục, an sinh xã hội tiếp tục phát huy hiệu quả, đặt con người ở vị trí trung tâm của phát triển. Tỷ lệ hộ nghèo đã giảm xuống còn khoảng 1,3% vào cuối năm 2025 từ mức 4,4% năm 2021.

Ngoài mục tiêu thực hiện giảm nghèo đa chiều, hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm và nâng cao năng lực tự chủ cho người dân, nền kinh tế đã dành nguồn lực đáng kể để đảm bảo người dân tiếp cận công bằng các dịch vụ như bảo hiểm y tế (BHYT), giáo dục, nhà ở, nước sạch đặc biệt ở vùng khó khăn, tăng cường bảo vệ và trợ giúp các nhóm dễ bị tổn thương, đảm bảo mọi người có mức an sinh tối thiểu và hoàn thành chỉ tiêu xây dựng nhà ở xã hội.

Điều này cho thấy đặc trưng của nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng bao trùm, bền vững, công bằng chú ý tới các khía cạnh xã hội, môi trường, và chất lượng tăng trưởng với mục tiêu con người luôn là trung tâm và là đối tượng của tăng trưởng.

Đâu là nguyên nhân tạo góp phần tạo ra những thành tựu đó, thưa ông?

TS. Lê Duy Bình: Một nguyên nhân quan trọng của kết quả này là việc duy trì được nền kinh tế vĩ mô ổn định trong bối cảnh chịu nhiều áp lực bởi những biến động của nền kinh tế toàn cầu. Duy trì được nền kinh tế vĩ mô ổn định, cân đối được lạm phát, thâm hụt ngân sách, nợ công, cán cân thương mại và cán cân thanh toán là nền tảng vô cùng quan trọng để đảm bảo tốc độ tăng trưởng cao và bền vững.

Năm 2025, đầu tư công tiếp tục đóng vai trò quan trọng trực tiếp làm tăng tổng cầu, là công cụ hữu hiệu để điều tiết và ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế. Đầu tư là một trong những động lực tăng trưởng, trong đó đầu tư công có vai trò dẫn dắt, kích hoạt đầu tư tư nhân và đầu tư FDI, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm và sinh kế cho người dân, qua đó nâng cao tổng vốn đầu tư toàn xã hội, thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững.

Đầu tư công tạo nền tảng hạ tầng chiến lược, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, mở ra không gian phát triển mới, giảm chi phí cho sản xuất kinh doanh, giảm thời gian, tăng năng lực cạnh tranh của sản phẩm, hàng hóa.

Một điểm sáng đáng chú ý khác trong năm 2025 là sự khởi sắc của khu vực đầu tư tư nhân. Sau khi Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Quốc hội và các cơ quan chính phủ cũng ban hành nhiều Nghị quyết, chương trình hành động và thực hiện nhiều biện pháp nhằm tháo gỡ các khó khăn mà các doanh nghiệp tư nhân đang gặp phải. Niềm tin kinh doanh và kỳ vọng phục hồi được củng cố. Tính chung cả năm 2025, có hơn 300.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng trên 30%. Tổng số vốn đăng ký đạt trên 6 triệu tỷ đồng, tăng hơn 71% so với năm 2024. Tổng số doanh nghiệp đang hoạt động đã đạt kỷ lục mới đạt gần 1,1 triệu. Nhiều dự án lớn, nhỏ của các doanh nghiệp tư nhân đã được khởi công, nhiêu dự án đã được tháo gỡ vướng mắc pháp lý và tái khởi động trở lại, tạo ra làn sóng đầu tư mới không chỉ trong năm nay mà còn hứa hẹn bùng nổ mạnh hơn trong năm 2026.

Nhìn lại năm 2025, chúng ta ghi nhận mức tăng trưởng rất cao. Ông có thể chia sẻ rõ hơn về sự khác biệt và ý nghĩa của mức tăng trưởng năm 2025 và các nỗ lực trong năm của cả nền kinh tế?

TS. Lê Duy Bình: Năm 2025 cũng là năm cho thấy khát vọng dân tộc được thể hiện rõ nét và được hỗ trợ bởi những quyết sách và hành động rất quyết liệt để hiện thực hoá mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Khát vọng này vừa là động lực vừa là ngọn hải đăng định hướng cho mọi nỗ lực của toàn bộ nền kinh tế.

Năm 2025 chứng kiến các nỗ lực vượt bậc nhằm hoàn thiện thể chế pháp luật, các quyết sách nhằm tạo ra đột phá về khoa học-công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thông qua việc xây dựng thể chế minh bạch, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, và tăng đầu tư giáo dục, văn hoá, y tế. Nền kinh tế cũng chuyển mình theo hướng huy động và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực từ khu vực kinh tế tư nhân, kinh tế Nhà nước, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài.

Năm 2025 được đánh dấu là năm bản lề quan trọng đối với các nỗ lực để chuẩn bị cho một chu kỳ tăng trưởng mới của Việt Nam với một mô hình mô hình tăng trưởng mới nhằm hiện thực hoá khát vọng thịnh vượng, hùng cường. Năm 2025 đã có nhiều cải cách quan trọng nhằm tạo đột phá thể chế, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội thông qua việc hoàn thiện luật pháp, đột phá về cải cách thể chế, nâng cao chất lượng quản trị công, phân cấp phân quyền mạnh mẽ, cắt giảm thủ tục hành chính, và đẩy mạnh chuyển đổi số, với mục tiêu tháo gỡ "điểm nghẽn", kiến tạo môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tư duy xây dựng pháp luật được đổi mới mạnh mẽ với việc kiên quyết từ bỏ tư duy "không quản được thì cấm", kiến tạo phát triển, tạo dựng không gian phát triển mới, hỗ trợ khu vực tư nhân và các thành phần kinh tế yên tâm hoạt động sản xuất kinh doanh và đầu tư dài hạn .

2026 là khởi đầu cho giai đoạn tăng tốc

Những thành tựu đó sẽ tạo động lực như thế nào cho tăng trưởng trong giai đoạn 2026-2030, thưa ông?

TS. Lê Duy Bình: Năm 2026 được xác định là năm bản lề đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam. Đây là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, khởi đầu giai đoạn "tăng tốc" để hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao, công nghiệp hoá với tầm nhìn tới năm 2045. Trong năm 2026, nhiều chính sách, cơ chế đặc thù sẽ được triển khai với nhiều dự án trọng điểm quốc gia sẽ được kích hoạt mạnh mẽ ngay từ năm này để tạo đà cho cả giai đoạn 2026-2030.

Đây cũng năm khởi đầu cho một chu kỳ tăng trưởng mới nhằm hiện thực hoá mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững với kỳ vọng bù đắp cho giai đoạn chịu ảnh hưởng bởi đại dịch và biến động địa chính trị trên toàn cầu trước đó, đồng thời khởi đầu cho một lộ trình dứt khoát để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, và năng suất các nhân tố tổng hợp trong đó nhân tố vốn con người đóng vai trò trung tâm.

Trong bối cảnh tình hình kinh tế còn nhiều bất ổn, ông có khuyến nghị như thế nào để Việt Nam đạt mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững?

TS. Lê Duy Bình: Trong bối cảnh đó, các chính sách điều hành kinh tế cần đặt trọng tâm vào việc duy trì ổn định về chính trị, kinh tế vĩ mô, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và người tiêu dùng. Các nỗ lực nhằm cải cách thể chế, cải cách môi trường kinh doanh sẽ thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, kích thích đầu tư, đặc biệt là đầu tư vào KHCN, đổi mới sáng tạo, đẩy nhanh quá trình chuyển dịch nền kinh tế sang một mô hình hiệu quả hơn, dựa nhiều hơn vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất.

Vận hội trước mắt của nền kinh tế Việt Nam là vô cùng lớn, nhưng nó sẽ không tự đến, hoặc đến với chúng ta một cách dễ dàng. Nó sẽ trở thành hiện thực khi chúng ta biết nắm bắt thời cơ và hành động quyết liệt. Chúng ta cùng kỳ vọng năm 2026 sẽ có nhiều hành động quyết liệt hơn nhằm tiếp tục cải cách về thể chế, chính sách, phát huy nguồn vốn con người, các giá trị văn hoá, giáo dục, y tế, phát triển mạnh mẽ hơn của KHCN, chuyển đổi số, huy động mạnh mẽ mọi nguồn lực của nền kinh tế từ khu vực tư nhân, Nhà nước, các nhà đầu tư nước ngoài, để cùng cống hiến, hiện thực hoá khát vọng thịnh vượng, hùng cường của nền kinh tế.

Nguồn vốn con người cần được chú trọng và được hỗ trợ bởi các quyết sách về phát giáo dục, y tế, văn hoá, an sinh xã hội nhằm khơi dậy khát vọng cống hiến, phát huy giá trị văn hóa, bản sắc dân tộc là nguồn lực và nền tảng cho quá trình phát triển. Đặc biệt, KHCN và ĐMST đã thực sự được coi là chìa khoá cho việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng, là nền tảng cho phát triển bền vững.

Phát triển KHCN và Làm chủ các công nghệ chiến lược sẽ tạo tiền đề giúp nền kinh tế làm mới những độc lực tăng trưởng cũ và hình thành những động lực tăng trưởng mới thay thế mô hình dựa trên lao động giá rẻ bằng tăng trưởng dựa trên tri thức, KHCN và đổi mới sáng tạo, vượt qua bẫy thu nhập trung bình và trở thành nền kinh tế công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Phát triển vốn con người, đẩy mạnh ứng dụng KHCN làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ cơ bản, và các công nghệ mới như AI, bán dẫn, 5G/6G, internet vệ tinh hay năng lượng xanh mang lại những lợi ích then chốt như giúp nền kinh tế Việt Nam xây dựng nền kinh tế tự chủ, giảm bớt sự phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu, giúp Việt Nam tự tin ứng phó với các biến động địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phát triển nguồn nhân lực, đẩy mạnh phát triển KHCN, nâng cao chất lượng của hệ thống an sinh xã hội, giáo dục, văn hoá cũng củng cố vị trí của Việt Nam là một điểm đến chiến lược của dòng vốn đầu tư quốc tế, giúp nền kinh tế thu hút được dòng vốn đầu tư chất lượng, giúp Việt Nam có được vị thế là mắt xích không thể thay thế hay rất khó có thể bị thay thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trên trường quốc tế, khẳng định hương hiệu quốc gia, tính cạnh tranh của hàng hoá, dịch vụ và mở rộng cơ hội cho hàng hóa và dịch vụ của Việt Nam đĩnh đạc vươn xa và có thể cạnh tranh một cách tự tin trên thị trường toàn cầu.

Trân trọng cảm ơn ông!