Cú sốc địa chính trị toàn cầu

Căng thẳng leo thang khi Mỹ và Israel tiến hành không kích nhằm vào các mục tiêu chiến lược tại Iran, với tuyên bố ngăn chặn mối đe dọa an ninh và chương trình hạt nhân của Tehran. Iran nhanh chóng đáp trả bằng tên lửa, làm dấy lên lo ngại xung đột lan rộng khắp Trung Đông.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở yếu tố quân sự, mà ở “kênh truyền dẫn” của cú sốc địa chính trị này sang thị trường tài chính. Trong bối cảnh toàn cầu vốn đã nhạy cảm với lạm phát, chính sách tiền tệ thắt chặt và biến động thương mại, một điểm nóng mới tại Trung Đông có thể trở thành chất xúc tác khuếch đại rủi ro.

Khác với các căng thẳng cục bộ trước đây, lần leo thang này diễn ra khi cấu trúc kinh tế toàn cầu đã thay đổi sâu sắc. Mỹ hiện là nước xuất khẩu ròng năng lượng, trong khi chuỗi cung ứng thế giới vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau các cú sốc trước đó. Điều này khiến phản ứng thị trường có thể không đi theo quỹ đạo truyền thống.

Dầu mỏ: Biến số then chốt

Dầu mỏ tiếp tục là "phong vũ biểu" quan trọng nhất của căng thẳng Trung Đông.

Trước căng thẳng, Iran là một trong những nhà sản xuất dầu lớn và nằm sát Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Bất kỳ gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể tạo cú sốc nguồn cung.

Giá dầu Brent đã giao dịch quanh mức 73 USD/thùng trước khi xung đột bùng phát và tăng khoảng 20% từ đầu năm. Theo nhận định của ông William Jackson, kinh tế trưởng thị trường mới nổi tại Capital Economics, nếu xung đột được kiểm soát, giá dầu có thể lên vùng 80 USD/thùng.

Đáng chú ý, ông William cho biết, trong kịch bản kéo dài và ảnh hưởng thực tế đến nguồn cung, giá hoàn toàn có thể tiến tới mốc 100 USD/thùng.

Tác động không dừng ở thị trường năng lượng. Giá dầu tăng có thể khiến lạm phát toàn cầu cộng thêm 0,6–0,7 điểm phần trăm, làm phức tạp nỗ lực điều hành của các ngân hàng trung ương vốn đang tìm cách hạ nhiệt giá cả mà không gây suy thoái.

Biến động mạnh trên thị trường tài chính

Thị trường tài chính bước vào biến cố này với trạng thái dễ tổn thương. Xung đột nhiều khả năng sẽ làm gia tăng biến động trên các thị trường toàn cầu vốn đã chao đảo trong năm nay do chính sách thuế của Tổng thống Mỹ Donald Trump và làn sóng bán tháo cổ phiếu công nghệ.

Chỉ số đo lường biến động chứng khoán VIX đã tăng một phần ba từ đầu năm, trong khi chỉ số biến động trái phiếu MOVE cũng leo cao, tăng 15%. Những con số này cho thấy tâm lý phòng thủ đã xuất hiện trước cả khi xung đột nổ ra.

Một cú sốc địa chính trị trong bối cảnh như vậy có thể khiến thị trường phản ứng mạnh hơn bình thường, bởi các vị thế đầu cơ và tâm lý nhà đầu tư vốn đã thiếu ổn định.

Thị trường tiền tệ cũng khó tránh khỏi tác động. Thông thường, chiến tranh hoặc căng thẳng quốc tế khiến đồng USD chịu áp lực giảm do rủi ro gia tăng. Tuy nhiên, bối cảnh hiện tại có thể tạo ra diễn biến ngược lại.

Các nhà phân tích cho rằng nếu xung đột kéo dài và làm gián đoạn nguồn cung dầu, đồng USD có thể mạnh lên so với hầu hết các đồng tiền khác, ngoại trừ yen Nhật và franc Thụy Sĩ, do Mỹ hiện là nước xuất khẩu ròng năng lượng và hưởng lợi từ giá dầu, khí đốt cao hơn.

Mỹ hiện là nước xuất khẩu ròng năng lượng. Khi giá dầu và khí đốt tăng, cán cân thương mại của Mỹ có thể được cải thiện tương đối so với các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng.

Điều này phản ánh sự thay đổi cấu trúc của kinh tế Mỹ trong thập kỷ qua và cho thấy không phải mọi cú sốc địa chính trị đều dẫn tới kịch bản suy yếu của đồng bạc xanh.

Vàng giữ vai trò truyền thống, Bitcoin thất thế

Vàng tiếp tục khẳng định vị thế trú ẩn truyền thống khi tăng mạnh từ đầu năm và có xu hướng hút thêm vốn nếu xung đột leo thang.

Trái lại, Bitcoin không còn được xem là “vàng kỹ thuật số” như kỳ vọng trước đây. Đồng tiền số này đã giảm mạnh trong các đợt căng thẳng gần đây, cho thấy nhà đầu tư vẫn coi đây là tài sản rủi ro cao, nhạy cảm với biến động thanh khoản toàn cầu.

Căng thẳng địa chính trị thường cũng tạo ra sự phân hóa mạnh giữa các nhóm ngành.

Ngành hàng không có thể chịu áp lực lớn do nguy cơ đóng cửa không phận và chi phí nhiên liệu tăng cao. Ngược lại, cổ phiếu quốc phòng và năng lượng thường hưởng lợi khi chi tiêu quân sự và giá dầu leo thang.Sự phân hóa này có thể làm gia tăng biến động chỉ số chung, ngay cả khi tổng thể thị trường chưa rơi vào xu hướng giảm sâu.

Tổng thể, căng thẳng Mỹ – Iran không chỉ là một sự kiện địa chính trị đơn lẻ mà có thể trở thành biến số định hình chu kỳ tài chính ngắn hạn. Từ giá dầu, lạm phát, chính sách tiền tệ đến dòng vốn toàn cầu, mọi mắt xích đều có thể bị tác động nếu xung đột kéo dài hoặc lan rộng.

Trong kịch bản xung đột được kiểm soát nhanh chóng, thị trường có thể chỉ trải qua một đợt biến động mạnh nhưng ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu nguồn cung năng lượng bị gián đoạn thực sự và tâm lý rủi ro duy trì ở mức cao, hệ quả có thể sâu rộng hơn, buộc các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư phải điều chỉnh chiến lược.

Mức độ và thời gian của xung đột sẽ là yếu tố quyết định liệu đây chỉ là một cơn sóng ngắn trên thị trường, hay khởi đầu của một chu kỳ bất ổn tài chính toàn cầu mới.