Việt Nam đang bước vào giai đoạn quan trọng trong quá trình hình thành Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM (VIFC-HCMC), với mục tiêu nâng cấp thị trường tài chính và hội nhập sâu hơn vào dòng chảy tài chính toàn cầu. Trong bối cảnh đó, Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) được giao chủ trì nghiên cứu nhằm cung cấp luận cứ khoa học cho việc thiết kế khung pháp lý thử nghiệm tại VIFC-HCMC, với trọng tâm là cơ chế sandbox cho các mô hình tài chính ứng dụng blockchain và tài sản mã hóa.

Thực tiễn quốc tế cho thấy, công nghệ tài chính và tài sản số vừa mở ra dư địa lớn để thu hút dòng vốn, vừa đặt ra thách thức không nhỏ đối với an toàn hệ thống, ổn định tiền tệ và an ninh quốc gia. Sandbox, vì vậy, không đơn thuần là một không gian thử nghiệm, mà là công cụ chính sách thể hiện cách một quốc gia lựa chọn cân bằng giữa đổi mới và kiểm soát rủi ro.

Tại Hội thảo khoa học với chủ đề "Nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho lĩnh vực blockchain và tài sản mã hóa", các chuyên gia nhấn mạnh, trong bối cảnh khung pháp lý về tài sản số tại Việt Nam còn đang trong quá trình hoàn thiện, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là "cửa ngõ" cần thiết để các mô hình mới được vận hành hợp pháp, minh bạch và có sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan quản lý.

Từ góc nhìn chuyên môn, ông Trần Nhật Khoa, Giám đốc nghiên cứu On-Chain Academy của Liên minh Kinh tế On-chain Toàn cầu (GOE Alliance) cho rằng, việc thiết kế sandbox cho VIFC-HCMC có thể đi theo 2 hướng gồm: sandbox thiên về pháp lý (regulatory-led) và sandbox thiên về thị trường (market-led). Thực tế, hầu hết các trung tâm tài chính quốc tế đều không lựa chọn một mô hình "thuần khiết", mà kết hợp linh hoạt 2 cách tiếp cận, tùy thuộc vào trình độ phát triển và mục tiêu chiến lược.

Theo ông Khoa, với các trung tâm tài chính đã phát triển, sandbox thường đóng vai trò "hàng rào bảo vệ", ưu tiên ổn định thị trường và quản lý rủi ro. Ngược lại, với các trung tâm tài chính mới hình thành, sandbox lại là công cụ cạnh tranh quan trọng, giúp tạo lợi thế khác biệt để thu hút doanh nghiệp, dòng vốn và các sáng kiến đổi mới sáng tạo.

"Nếu thiếu cơ chế thử nghiệm đủ mở, các trung tâm mới rất khó cạnh tranh với những trung tâm tài chính truyền thống đã định hình vị thế từ lâu", ông nói.

Từ đó, ông Khoa khuyến nghị, VIFC-HCMC nên ưu tiên cách tiếp cận sandbox theo định hướng phát triển thị trường, tập trung vào các mô hình phù hợp với điều kiện của Việt Nam, song song với việc đảm bảo các yêu cầu về an ninh tiền tệ, an toàn hệ thống và an ninh quốc gia.

"Cách tiếp cận này cần gắn với xu hướng chung của thế giới, thay vì xây dựng một sân chơi tách biệt khỏi chuẩn mực quốc tế", vị chuyên gia bình luận.

Cần cơ chế thử nghiệm đặc thù để thu hút nhà đầu tư toàn cầu

Ở góc độ nhà đầu tư, bà Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc thị trường Việt Nam của Công ty Công nghệ Tài chính Republic (Mỹ) nhận định, các tổ chức đầu tư tại châu Mỹ, châu Âu và Trung Đông khi quan tâm đến Việt Nam thường nhìn vào 2 yếu tố là mức độ rõ ràng, minh bạch của chính sách và tiềm năng tăng trưởng dài hạn của thị trường.

Trong khi đó, TP.HCM đang được nhìn nhận là một "đô thị mới nổi". Với các nhà đầu tư toàn cầu, một đô thị mới nổi chỉ thực sự hấp dẫn khi được trao cơ chế thử nghiệm đặc thù, đủ linh hoạt để các sản phẩm tài chính mới, đặc biệt là tài sản số - có thể được triển khai hợp pháp và kiểm soát rủi ro hiệu quả.

"VIFC-HCMC có thể xây dựng được một cơ chế thử nghiệm phù hợp cho thị trường tài sản số, qua đó giúp các tổ chức tài chính, ngân hàng và tập đoàn triển khai các dự án có khả năng thu hút vốn đầu tư hiệu quả, tạo ra dòng vốn đầu tư vào Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng", bà kỳ vọng.

Có thể thấy, sandbox không phải là đích đến, mà là bước đệm cần thiết để cơ quan quản lý "học" cùng thị trường, từng bước hoàn thiện khung pháp lý cho các mô hình tài chính mới. Nếu được thiết kế hợp lý, sandbox sẽ giúp doanh nghiệp thử nghiệm đổi mới sáng tạo, đồng thời cung cấp dữ liệu thực tiễn để Nhà nước điều chỉnh chính sách theo hướng linh hoạt và hiệu quả hơn.

Hơn nữa, Việt Nam cũng đang tìm kiếm động lực tăng trưởng mới và vị thế cao hơn trong chuỗi tài chính khu vực, một cơ chế sandbox mang định hướng thị trường, tiệm cận chuẩn mực quốc tế và có lộ trình rõ ràng để chuyển tiếp sang khung pháp lý chính thức sẽ là phép thử quan trọng cho tầm nhìn và năng lực điều hành chính sách.