Trong báo cáo mới nhất của IMF về Trung Quốc được đưa ra ngày 18/2, các chuyên gia của IMF nhấn mạnh: “Việc chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa vào tiêu dùng nên là ưu tiên hàng đầu”.

Thặng dư lớn và những rủi ro "đính kèm"

Báo cáo cho thấy thặng dư tài khoản vãng lai lớn của Trung Quốc đang tạo ra “những tác động tiêu cực lan tỏa đến các đối tác thương mại”. Theo IMF, một phần thặng dư này xuất phát từ xuất khẩu được thúc đẩy bởi sự mất giá thực tế của đồng nhân dân tệ, tức sự suy yếu của đồng tiền này sau khi điều chỉnh theo lạm phát.

Một số đánh giá của IMF trùng với các chỉ trích lâu nay từ Mỹ và các nền kinh tế phát triển. Cảnh báo về tác động lan tỏa cũng tương đồng với nhận định hồi tháng 11 năm ngoái của các nhà kinh tế tại Goldman Sachs Group, cho rằng việc Trung Quốc mở rộng năng lực xuất khẩu mang lại tác động tiêu cực ròng đối với phần còn lại của kinh tế toàn cầu.

Ông Zhengxin Zhang, đại diện Trung Quốc trong ban điều hành IMF, phản bác rằng tăng trưởng xuất khẩu năm 2025 “chủ yếu được thúc đẩy bởi năng lực cạnh tranh và đổi mới”, cùng với việc đẩy mạnh xuất khẩu sớm do chính sách thương mại của Washington.

Tuy vậy, ban điều hành IMF vẫn kêu gọi một sự thay đổi lớn trong khuôn khổ chính sách của Trung Quốc, chỉ vài tuần trước kỳ họp thường niên của Đại hội đại biểu Nhân dân Toàn quốc Trung Quốc - khi các mục tiêu kinh tế năm 2026 sẽ được công bố.

IMF nhấn mạnh việc định hướng lại mô hình tăng trưởng của Trung Quốc đòi hỏi sự thay đổi đáng kể cả về chính sách kinh tế lẫn văn hóa. IMF kêu gọi phản ứng mạnh mẽ hơn, kết hợp hỗ trợ kinh tế vĩ mô với cải cách cơ cấu.

Ngoài các biện pháp mở rộng tài khóa, IMF cho rằng việc chính phủ trung ương tài trợ giải quyết tồn đọng các dự án bất động sản dang dở trên thị trường nhà ở đang đình trệ sẽ giúp khôi phục niềm tin tiêu dùng.

Sau khi đạt mức tăng trưởng GDP 5% năm 2025 như mục tiêu đề ra, IMF dự báo tăng trưởng Trung Quốc sẽ chậm lại còn 4,5% trong năm nay. Nhiều nhà kinh tế dự đoán Trung Quốc sẽ đặt mục tiêu tăng trưởng 2026 trong khoảng 4,5–5%.

Báo cáo năm nay sử dụng thuật ngữ “mất cân bằng bên ngoài” hơn 10 lần, trong khi không xuất hiện ở bản năm 2024.

IMF ước tính thặng dư tài khoản vãng lai của Trung Quốc đạt 3,3% GDP năm ngoái, hơn gấp đôi dự báo 1,5% trước đó.

Các nhà kinh tế Goldman Sachs dự báo thặng dư của Trung Quốc có thể đạt gần 1% GDP toàn cầu trong vòng 3 năm, ghi nhận mức cao nhất mà chưa quốc gia nào đạt được trong lịch sử. IMF dự báo thặng dư sẽ giảm xuống 2,2% GDP vào năm 2030, vẫn cao hơn mức “bình thường” khoảng 0,9%.

IMF cho rằng đồng nhân dân tệ yếu hơn, tính theo trọng số thương mại và điều chỉnh lạm phát, đã tạo lợi thế cho hàng hóa Trung Quốc ở nước ngoài, trong khi nhập khẩu trì trệ do nhu cầu nội địa yếu. Các chuyên gia ước tính đồng tiền này bị định giá thấp khoảng 16%, trong khoảng 12,1% đến 20,7%.

Rủi ro dư thừa công suất và giảm phát

IMF kêu gọi tỷ giá linh hoạt hơn, trong khi phía Trung Quốc khẳng định chính sách tiền tệ của Bắc Kinh rõ ràng và dựa trên vai trò quyết định của thị trường.

Quỹ này cũng cho rằng các chính sách công nghiệp của Trung Quốc gây lãng phí nguồn lực. IMF ước tính chi phí tài chính cho các biện pháp hỗ trợ các ngành ưu tiên lên tới khoảng 4% GDP tính đến năm 2023, cao hơn nhiều so với mức viện trợ nhà nước khoảng 1,5% GDP của Liên minh châu Âu năm 2022.

Theo IMF, việc cắt giảm khoảng 2% GDP các biện pháp chính sách công nghiệp “không cần thiết” trong trung hạn sẽ giúp nâng cao năng suất, giảm phân bổ nguồn lực kém hiệu quả và giảm chi phí ngân sách.

Báo cáo nhấn mạnh gần 1/3 tăng trưởng năm ngoái đến từ xuất khẩu ròng. Sự phụ thuộc này làm dấy lên lo ngại về dư thừa năng lực sản xuất, có thể thúc đẩy các biện pháp phòng vệ thương mại từ đối tác và gây rủi ro cho xuất khẩu Trung Quốc.

IMF cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc về tình trạng giá cả tiếp tục giảm. Các thuật ngữ liên quan đến giảm phát xuất hiện hơn 60 lần trong báo cáo.

Theo IMF, áp lực giảm phát một phần xuất phát từ sự suy yếu nhu cầu, bao gồm quá trình điều chỉnh kéo dài của thị trường bất động sản. Gánh nặng nợ lớn của chính quyền địa phương cũng hạn chế khả năng kích thích kinh tế.

Quỹ ước tính nợ chính phủ Trung Quốc tăng vọt lên gần 127% GDP trong năm 2025, tức tăng khoảng 10 điểm phần trăm so với năm trước, và có thể vượt 135% trong năm nay, tiếp tục tăng đến năm 2034.

Những đánh giá mới nhất của IMF cho thấy nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang đứng trước áp lực phải tái cân bằng mô hình tăng trưởng, trong bối cảnh nhu cầu nội địa yếu, giảm phát kéo dài và căng thẳng thương mại toàn cầu gia tăng. Việc chuyển sang mô hình dựa vào tiêu dùng không chỉ được xem là chìa khóa cho ổn định trong nước, mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với cân bằng kinh tế toàn cầu.