Dự thảo Thông tư do Bộ Tổng Tham mưu trình Bộ Quốc phòng được xây dựng theo định hướng chặt chẽ, đồng bộ, lần đầu tiên thiết lập đầy đủ trình tự, thủ tục và điều kiện chứng nhận Hệ thống quản lý chất lượng (HTQLCL) cho các cơ sở sản xuất sản phẩm quốc phòng.

Dự thảo Thông tư gồm 5 chương, 24 điều và 1 phụ lục với 9 mẫu biểu, dự kiến áp dụng theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 9001 phiên bản hiện hành.

Công nhân đang thực hiện các công đoạn sản xuất tại Nhà máy Z111. Ảnh: Nguyên Khánh

Khắc phục những bất cập đang tồn tại

Theo Tờ trình, trong những năm qua, việc xây dựng và áp dụng HTQLCL theo tiêu chuẩn TCVN ISO 9001 tại các cơ sở sản xuất sản phẩm quốc phòng đã đạt được những kết quả tích cực, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm tính đồng bộ, độ tin cậy và an toàn của vũ khí trang bị kỹ thuật.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai còn một số hạn chế. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về chứng nhận HTQLCL trong lĩnh vực quốc phòng "chưa đầy đủ, thiếu tính đồng bộ"; quy trình, thủ tục chứng nhận chưa rõ ràng, thống nhất; tiêu chí đánh giá năng lực đội ngũ chuyên gia và điều kiện chứng nhận đối với cơ sở sản xuất sản phẩm quốc phòng chưa được quy định cụ thể.

Do đặc thù bảo đảm bí mật nhà nước, an ninh, an toàn theo Quyết định số 35/QĐ-TTg ngày 11/3/2025 của Thủ tướng Chính phủ, hoạt động đánh giá, chứng nhận HTQLCL trong Bộ Quốc phòng không thực hiện xã hội hóa, mà giao Cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng tổ chức thực hiện theo hình thức giao nhiệm vụ.

Dự thảo Thông tư quy định về chứng nhận HTQLCL cho các cơ sở sản xuất sản phẩm quốc phòng, kinh phí bảo đảm và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị có liên quan. Thông tư không áp dụng đối với cơ quan, đơn vị xây dựng, áp dụng HTQLCL vào các hoạt động liên quan đến giải quyết thủ tục hành chính.

Cơ sở được chứng nhận HTQLCL phải đáp ứng ba điều kiện: được thành lập theo quy định của pháp luật; lĩnh vực áp dụng HTQLCL phù hợp với các quy định của Nhà nước và Quân đội; HTQLCL đã được xây dựng, áp dụng phù hợp với phạm vi đăng ký và đáp ứng yêu cầu của tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 9001 phiên bản hiện hành.

Đối với chuyên gia đánh giá HTQLCL, dự thảo yêu cầu phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng thuộc biên chế tại các cơ quan, đơn vị do Bộ Quốc phòng quản lý; có phẩm chất chính trị tốt, trách nhiệm, trung thực, khách quan; có trình độ đại học trở lên; được đào tạo về kỹ năng đánh giá chứng nhận; có kinh nghiệm đánh giá ít nhất 20 ngày công đối với chương trình chứng nhận.

Việc đánh giá chứng nhận HTQLCL được thực hiện bằng hình thức Hội đồng do Cục trưởng Cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quyết định thành lập.

Hội đồng có từ 07 thành viên trở lên, gồm: Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Thư ký (là cán bộ thuộc Cục) và các ủy viên là chuyên gia đánh giá, đại diện cơ quan, đơn vị có liên quan. Hội đồng làm việc theo nguyên tắc đa số khi có 2/3 thành viên trở lên tham gia; kết luận có giá trị pháp lý khi được hơn 1/2 tổng số thành viên nhất trí.

Giúp việc chuyên môn cho Hội đồng là Tiểu ban kỹ thuật, trong đó phải có tối thiểu 01 chuyên gia kỹ thuật liên quan đến lĩnh vực, phạm vi đánh giá. Đối với hoạt động giám sát HTQLCL, Cục trưởng quyết định thành lập Đoàn đánh giá, vận hành theo nguyên tắc tương tự.

Bốn loại hình đánh giá

Dự thảo phân định bốn loại hình đánh giá. Đánh giá chứng nhận áp dụng cho cơ sở lần đầu đăng ký, thực hiện theo hai giai đoạn: giai đoạn 1 thẩm định hồ sơ, tài liệu; giai đoạn 2 đánh giá việc áp dụng và tính hiệu lực tại trụ sở và các địa điểm liên quan.

Đánh giá giám sát được thực hiện định kỳ hằng năm. Thời gian cuộc đánh giá giám sát đầu tiên sau chứng nhận không quá 12 tháng tính từ ngày Giấy chứng nhận có hiệu lực; tần suất giữa các lần đánh giá tiếp theo cũng không quá 12 tháng.

Đánh giá chứng nhận lại thực hiện trước thời hạn hết hiệu lực của Quyết định chứng nhận, nhằm bảo đảm tính liên tục cho chu kỳ chứng nhận tiếp theo.

Đánh giá đặc biệt gồm đánh giá mở rộng phạm vi chứng nhận và đánh giá đột xuất. Đánh giá đột xuất được tiến hành khi có phản ánh, khiếu nại, sự cố liên quan đến chất lượng sản phẩm quốc phòng hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền và có thể không thông báo trước cho cơ sở khi cần bảo đảm tính khách quan.

Giấy chứng nhận có hiệu lực 36 tháng. Cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng đình chỉ tạm thời chứng nhận nhưng không quá 06 tháng trong các trường hợp: cơ sở không duy trì HTQLCL theo yêu cầu của tiêu chuẩn áp dụng; không thực hiện đánh giá giám sát định kỳ; không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ hành động khắc phục đúng thời hạn; sử dụng Giấy chứng nhận sai phạm vi, sai mục đích; không thông báo thay đổi lớn ảnh hưởng đến HTQLCL; không tạo điều kiện cho hoạt động đánh giá giám sát hoặc đánh giá đột xuất.

Giấy chứng nhận bị thu hồi khi cơ sở không khắc phục được nguyên nhân dẫn đến đình chỉ trong thời hạn quy định, hoặc ngừng áp dụng, áp dụng không hiệu lực HTQLCL đã được chứng nhận trong thời gian trên 03 tháng. Ngoài ra, dự thảo còn quy định cơ chế thu hẹp phạm vi chứng nhận đối với phần phạm vi không còn đáp ứng yêu cầu; phần phạm vi còn lại vẫn được duy trì hiệu lực. Cơ sở đã bị đình chỉ có thể được xem xét khôi phục chứng nhận nếu thực hiện đầy đủ hành động khắc phục và chứng minh được hiệu lực của hệ thống.

Theo dự thảo, nguồn kinh phí bảo đảm cho hoạt động chứng nhận lấy từ ngân sách nhà nước chi thường xuyên cho quốc phòng hằng năm và các nguồn kinh phí hợp pháp khác. Nội dung chi gồm: thuê khoán tổ chức tư vấn xây dựng HTQLCL; duy trì, cải tiến HTQLCL; thuê khoán chuyên gia kỹ thuật; tập huấn, đào tạo, bồi dưỡng năng lực chuyên gia đánh giá; thực hiện hành động khắc phục, phòng ngừa; các khoản chi nghiệp vụ chứng nhận như thẩm xét hồ sơ, phiên họp Hội đồng, Đoàn đánh giá, Tiểu ban kỹ thuật.

Theo Tờ trình, dự thảo Thông tư không làm phát sinh tổ chức mới tại Bộ Quốc phòng và các ban, bộ, ngành địa phương; không phát sinh thủ tục hành chính theo quy định tại Nghị định số 63/2010/NĐ-CP và Nghị định số 92/2017/NĐ-CP của Chính phủ. Giấy chứng nhận HTQLCL phù hợp tiêu chuẩn TCVN ISO 9001 đã được Cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng cấp cho các cơ sở trước ngày Thông tư có hiệu lực sẽ tiếp tục có giá trị cho đến khi hết thời hạn ghi trên Giấy chứng nhận.