Việc hàng hóa, dịch vụ thanh toán bằng USD không phải chuyện mới mẻ. Khi giá USD biến động mạnh, thị trường tồn tại song song hai tỷ giá với mức chênh lệch khá lớn, người tiêu dùng đang phải chịu nhiều thiệt thòi nhất.Liệu rằng, trong những ngày tới, chế độ hai tỷ giá này sẽ về đâu? Tình trạng đồng USD có còn chiếm vị trí đáng kể trong các phương tiện thanh toán, tích trữ?
Tình trạng “đô la hóa”
Tình trạng kinh doanh hàng hóa, dịch vụ bằng USD trong thời điểm thị trường tồn tại song song hai tỷ giá không những khiến giá cả thị trường lệch lạc gây bất lợi cho người tiêu dùng mà còn gây bất ổn cho nền kinh tế. Chỉ khi không thể sử dụng ngoại tệ mua sắm trong lãnh thổ của chính mình giá trị nội tệ mới được nâng cao.
Thời gian qua, trong lúc trên thế giới đồng USD vẫn mất giá so với một số đồng tiền mạnh khác, thì trong nước, giá USD tại thị trường tự do tăng vọt, cao điểm đạt mức gần 19.000 đồng/USD. Nguyên nhân khiến tỷ giá trên thị trường tự do trở nên sôi động có thể thấy, lạm phát kinh tế tháng 6 so với cuối năm 2007 đã lên tới trên 18,4% so với cùng kỳ năm trước, con số này đã là 26,8%, CPI đã tăng 20,34%. Trong lúc, lãi suất huy động tiền gửi ngân hàng cao nhất đến thời điểm này cũng chỉ đạt trên 19%/năm, như vậy nếu tính toán, gửi tiết kiệm bằng tiền đồng sau khi trừ trượt giá sẽ lỗ!
Một nguyên nhân khác cũng khiến tỷ giá USD trên thị trường tự do trở nên sôi động là khoảng 2 tháng gần đây, do tỷ giá quy đổi mà các ngân hàng thương mại được phép áp dụng thấp hơn nhiều so với giá bên ngoài đã khiến một số ngân hàng lách bằng cách thu mức phí quản lý từ 100 - 280 đồng/USD mỗi khi chủ tài khoản tiết kiệm bằng đồng USD muốn đổi lấy VND.
Khi lạm phát gia tăng, xét về lý thuyết, đô la hóa nền kinh tế có xu hướng tăng. Trong vài tháng trở lại đây, tỷ lệ tiền gửi bằng USD ở các ngân hàng đã tăng cao hơn. Hiện tại, đồng đô la diễn biến trồi sụt trên thị trường thế giới thì sự hấp dẫn quá mức của đồng USD ở thị trường Việt Nam đặc biệt là ở thị trường tự do là điều có thể dẫn tới nguy cơ đô la hóa tăng lên một cách trầm trọng.
Trong bối cảnh lạm phát gia tăng và sự mất giá của VND thì cùng với vàng, USD chính là một trong những sự lựa chọn chính trong tích trữ của đa số người dân. Và vô hình chung, đồng USD đang chiếm vị trí đáng kể trong các phương tiện thanh toán, tích trữ.
Tỷ lệ tiền gửi bằng USD trên tổng tiền gửi tại các ngân hàng ở Việt Nam hiện nay khoảng từ 20 - 25%. Với tỷ lệ này, mức độ "đô la hoá" nền kinh tế ở nước ta vẫn ở mức trung bình. Nhưng nguy cơ đô la hóa nền kinh tế sẽ tăng lên nhanh chóng nếu không ngăn ngừa được việc sử dụng đồng USD phổ biến như hiện nay.
Chế độ hai tỷ giá sẽ khó tồn tại!
Ngay sau khi Thống đốc ngân hàng Nhà nước ban hành Quyết định nâng tỷ giá lên +/-2%, diễn biến giao dịch ngoại tệ trên thị trường tự do có chiều hướng chững lại. USD suy yếu dần so với VND, chỉ còn ở mức 17.400 - 17.700 VND/USD (giá mua - giá bán) vào đầu giờ chiều cùng ngày 27/6. Tại các quầy thu đổi ngoại tệ trên thị trường tự do, không khí giao dịch đã trầm lắng hẳn. Những người đang nắm giữ USD thấy giá xuống nên chưa vội bán, trong khi mãi lực về USD trên thị trường tự do cũng yếu hơn. Đại diện một ngân hàng cho biết, nhiều khả năng, USD sẽ còn mất điểm hơn so với VND trong những ngày tới. Bởi, biên độ được nâng lên từ +/- 1% lên +/- 2% sẽ tạo thêm điều kiện cho các ngân hàng trong quá trình kinh doanh ngoại tệ và niêm yết giá.
Xu hướng của người tiêu dùng hiện nay đã dần ổn định và thị trường loại dần được yếu tố đầu cơ, nên cung - cầu ngoại tệ không căng thẳng như trước. Tỷ giá từ đó bình ổn trở lại. Thậm chí, nhiều người thấy tỷ giá hối đoái sụt giảm đã bán ra để chuyển đổi sang VND gửi ngân hàng, hưởng lãi suất cao. Như vậy, nguồn cung sẽ dồi dào, tạo áp lực đẩy tỷ giá USD so với VND giảm xuống.
Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối nghiêm túc chấp hành quy định về việc không thu phí giao dịch đối với các giao dịch hối đoái giao ngay, hoán đổi, kỳ hạn quy định. Đồng thời, các ngân hàng được phép hoạt động ngoại hối không được thực hiện giao dịch ngoại hối giữa VND với USD thông qua ngoại tệ khác.
Theo một chuyên gia ngành ngân hàng, với những bước làm trên của ngân hàng Nhà nước thì chế độ hai tỷ giá sẽ khó tồn tại. Tuy nhiên, để đảm bảo sự ổn định tỷ giá USD/VND về mặt lâu dài, Nhà nước cần thực thi hiệu quả trong việc phối hợp chính sách lãi suất và chính sách tỷ giá hối đoái. Bên cạnh đó, phải điều chỉnh lãi suất đồng Việt Nam linh hoạt hơn và phải theo sát diễn biễn của tình hình lạm phát từ nay đến cuối năm để củng cố niềm tin đối với VND và giảm nguy cơ "đô la hóa", nhanh chóng áp dụng các biện pháp kiểm soát thị trường liên quan đến giao dịch, niêm yết giá bằng đồng USD. Các ngân hàng chỉ được phép cho vay đồng USD đối với những đối tượng có nhu cầu thực sự và phải chứng minh nhu cầu đó. Cùng với đó là điều chỉnh lãi suất tiền gửi bằng đồng USD kém hấp dẫn hơn. Cuối cùng, phải tạo dựng được niềm tin của người dân vào sự ổn định của VND, sự ổn định nền kinh tế và khả năng kiểm soát lạm phát của Chính phủ.
Nam Phương tổng hợp
