|
LOS ANGELES
Sự phát triển của ngành công nghiệp sản xuất những bộ phim có doanh số khổng lồ hay còn gọi là phim “bom tấn”.
Đối với những người “trong nghề” của ngành công nghiệp sản xuất phim phái sinh thì một vài tháng tới sẽ là khoảng thời gian hạnh phúc đối với họ. Kể từ đầu tháng 5 cho đến trung tuần tháng 8 tới đây, Hollywood sẽ ra mắt công chúng phần tiếp theo của các phim “Spider-Man” (Người nhện), “Shrek”, “Harry Porter”, “Rush Hour” (Giờ cao điểm), “The Bourne Identity” (Hồ sơ điệp viên Bourne), “Pirates of Carribbean” (Cướp biển vùng Carribe), “Fantastic Four” (Bộ tứ siêu đẳng), “Ocean’s Eleven” (11 tên cướp thế kỷ), “Die Hard” (Tử thủ) và “Bruce Almighty” (Đấng toàn năng). Tất nhiên cũng phải thừa nhận là không phải tất cả những bộ phim đòi hỏi ngân sách lớn của mùa hè này đều dựa vào những bộ phim đó. Hai phim “The Simpsons” (Gia đình Simpson) và “Transformers” (Robo đại chiến) được sản xuất bằng ngân sách có được từ các chương trình truyền hình.
Có thể dự đoán chắc chắn rằng, không một bộ phim nào trong số những phim kể trên sẽ hoàn toàn thể hiện được một cách khéo léo tính phiêu lưu, mạo hiểm. Giới phê bình sẽ không thích chúng cũng như họ đã không thích những bộ phim được công chúng ưa thích kể từ năm 1914 khi một nhà phê bình đã kêu than về “cái cảm giác gấp gáp, vội vàng và chớp nhoáng đến mức kinh hoàng” trong các rạp chiếu bóng thời đó. Tuy nhiên, vào thời điểm đó lại không có mấy ai quan tâm đến những người sản xuất ra những bộ phim như thế. Chỉ có họ mới biết rằng những bộ phim đó có khả năng lôi kéo công chúng đến các rạp chiếu phim và các cửa hàng bán đĩa DVD nhiều hơn bất cứ thể loại phim nào khác.
Kể từ năm 1975 khi bộ phim “Jaws” (Hàm cá mập) khởi động cuộc chạy đua làm phim “bom tấn” cho đến nay, Hollywood ngày càng phụ thuộc vào doanh thu của các bộ phim ăn khách mùa hè và mùa giáng sinh để duy trì hoạt động của mình trong những tháng kém thu hơn. Mùa hè thông thường bắt đầu vào tháng 6, nhưng với Hollywood nó thường bắt đầu từ đầu tháng 5. Ngân sách dành cho sản xuất và tiếp thị phim đã và đang không ngừng gia tăng. Được biết tổng chi phí cho “Spider-Man 3” là hơn 300 triệu đôla - nhiều gấp rưỡi so với bộ phim Titanic mà năm 1997 đã từng làm cho các thành viên Hội đồng quản trị của Fox phải kinh hãi vì chi phí quá cao của nó. Tuy nhiên hiện nay có lẽ do kết quả kinh tế của các bộ phim ăn khách đã thay đổi, nên mới không có mấy người tỏ ra hoảng sợ trước những con số khủng khiếp đó.
Để lý giải cho vấn đề này, chúng ta hãy so sánh kết quả công chiếu các phần tiếp theo được phát hành vào cuối tháng 5 năm ngoái của hai bộ phim ăn khách - “Indiana Jones and the Last Crusade” (Idiana Jones và cuộc thập tự chinh cuối cùng, xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1989) và “X-Men: the Last Stand” (Phán quyết cuối cùng, được phát hành năm ngoái). Các phần trước của cả hai bộ phim này đều đã thu hút được đông đảo công chúng, từ trẻ em, thanh thiếu niên, đến những bậc cha mẹ hay nuông chiều con cái, với số lượng tương đương nhau. Hai phần tiếp theo nói trên đều là phần ba của hai seri phim gồm có ba phần và cũng đều đã thành công, mang lại doanh thu thực tế gần như chính xác bằng nhau trong suốt hai tháng đầu tiên được công chiếu tại các rạp chiếu phim ở Mỹ.
Tuy nhiên, số phận của hai bộ phim này tại các phòng bán vé thì lại hoàn toàn khác nhau (xem biểu đồ). “Last Crusade” có một dịp cuối tuần công chiếu khai mạc rộn rã và sau đó sụt giảm chậm. Còn “X-Men” thì ngược lại, đến và đi trong chớp nhoáng. Bộ phim này đã kiếm được số tiền lên tới 123 triệu USD chỉ trong bốn ngày phát hành đầu tiên, nhiều hơn so với toàn bộ doanh thu nó đem về trong bốn tháng công chiếu liên tục sau đó.
Xét về mặt thời gian thì cả hai bộ phim này đều là những ví dụ tiêu biểu. Những bộ phim “bom tấn” hiện đại đầu tiên, chẳng hạn như “Jaws” và “Star Wars” (Chiến tranh giữa các vì sao), đều chỉ được phát hành tại một số ít phòng chiếu phim và tăng trưởng doanh thu một cách chậm chạp (doanh thu bán vé của “Star Wars” đến tận tuần công chiếu thứ 11 mới đạt mức cao nhất). Qua nhiều năm, đồ thị tăng trưởng doanh thu bán vé hình parabol thoải đã trở thành đồ thị đường dốc xuống, rồi tiếp đến là đồ thị gần như dựng đứng. Và với kế hoạch công chiếu chồng chất mà Hollywood đã xếp lịch cho năm nay thì có lẽ đường dốc này sẽ còn thẳng đứng đến mức chóng mặt.
Một trong những lý do của tình trạng này đó là do sự gia tăng về sức chứa của các rạp chiếu phim. Số lượng phòng chiếu phim ở Mỹ đã tăng từ 29.700 phòng năm 1996 lên 39.700 phòng vào năm ngoái. Do lượng cung chỗ ngồi lớn hơn nhiều so với lượng khán giả tiềm năng vào thời điểm cuối tuần, gần như với tất cả các bộ phim, nên các chiến dịch tiếp thị thường được hoạch định cẩn thận nhằm mục tiêu thu hút được đông đảo khách hàng trước khi một bộ phim hay tiếp theo xuất hiện. Chính vì vậy nên hiện nay, lịch trình chiếu các bộ phim “bom tấn” được sắp xếp theo một trật tự rõ ràng, hiếm khi xuất hiện vào cùng một dịp cuối tuần.
Một lý do khác nữa, đó là do tầm quan trọng ngày càng tăng của màn ảnh nhỏ. Hiện nay những người đến rạp chiếu phim chỉ mang lại khoảng ¼ tổng doanh thu của một bộ phim. ¼ nữa đến từ khán giả nước ngoài, còn một nửa doanh thu còn lại là từ truyền hình, tiền bản quyền và - nguồn đóng góp lớn nhất, đó là - doanh thu từ bán đĩa DVD phim. Theo Hiệp hội các chủ rạp hát toàn nước Mỹ, năm ngoái tính bình quân cứ bốn tháng tám ngày kể từ khi một bộ phim hay được công chiếu lần đầu tiên tại các rạp chiếu phim thì bản đĩa bạc của bộ phim đó xuất hiện trên thị trường, sớm hơn năm tuần so với năm 2002.
Tuy nhiên, kỳ lạ là điều này lại làm tăng thêm tầm quan trọng của doanh thu bán vé của dịp cuối tuần mở màn. Theo diễn đạt của Ông Jim Gianopulos - đồng Chủ tịch của Fox - việc trình chiếu một bộ phim tại các rạp chiếu phim cũng giống như việc tung ra một sản phẩm mới mà sản phẩm đó sẽ được tiêu thụ theo nhiều cách khác nhau. Kết quả thu được trong một ít ngày đầu tiên sẽ không chỉ là một căn cứ đáng tin cậy để dự báo doanh thu bán DVD và doanh thu từ truyền hình sau này của bộ phim đó, mà thực tế đó còn là một sự quảng cáo hữu hiệu cho chúng. Và để cho tất cả mọi người đều chú ý đến bộ phim của họ, các xưởng phim thường đăng quảng cáo trên các báo và tạp chí thương mại về những ưu việt của bộ phim mà họ đang sản xuất.
Một dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy khán giả có thể tin tưởng vào phần tiếp theo của các bộ phim có ngân sách lớn, đó là việc các xưởng phim đã mạo hiểm vô số tiền bạc của họ để đầu tư vào chúng. Người ta khuyến khích các quỹ phòng hộ rủi ro đầu tư vào hầu hết những bộ phim như thế, nhưng tất nhiên không phải là những loạt phim lớn như “Harry Porter” hay “Pirates of the Caribbean”. Bên cạnh đó, các bộ phim có doanh số khổng lồ còn có những lợi thế khác. Các rạp chiếu phim quá liều lĩnh để có được những bộ phim đó đến mức họ thường chấp nhận đưa ra những mức giá vé ít hứa hẹn hơn. Còn những đoạn phim quảng cáo phim mới được tung ra trước khi những bộ phim lớn được công chiếu thì thường lôi cuốn được một lượng khán giả khổng lồ. Và chỉ một bộ phim thành công thôi cũng đã đủ để cho các xưởng phim có cớ để huyênh hoang.
Tuy nhiên, đã bắt đầu xuất hiện những đám mây che phủ bầu trời mùa hè của Hollywood. Một trong những vấn đề đáng lo đó là doanh thu bán đĩa DVD phim đang gia tăng chậm lại sau một thập kỉ đóng góp mạnh mẽ cho sự tăng trưởng lợi nhuận. Theo Tập đoàn giải trí Digital Entertainment, trong giai đoạn từ năm 1997 đến 2002, doanh thu bán đĩa DVD phim ở Mỹ đã tăng 50% mỗi năm hoặc thậm chí nhiều hơn. Tuy nhiên năm ngoái, doanh thu này ở Mỹ giữ nguyên không thay đổi, còn ở Anh và Đức thì giảm đi. Những định dạng đĩa phim mới như Blu-ray, HD-DVD và hình thức tải phim trên mạng đã không lôi kéo được nhiều người mua.
Một vấn đề đau đầu khác nữa, đó là hiện nay đối tác của các xưởng phim đang phải ký kết những thỏa thuận làm ăn khắc nghiệt hơn. Nhận thấy khả năng sinh lợi của đĩa DVD phim, các ngôi sao giờ đây đòi hỏi được hưởng phần thu nhập cao hơn trong số tiền doanh thu “cuối mùa thu” của phim (tất nhiên không phải lúc nào họ cũng đạt được yêu cầu đó). Bên cạnh đó, các rạp chiếu phim, trong khi trước đây thường được trả tiền để sử dụng những cơ chế phức tạp cho phép họ được hưởng thu nhập từ tiền bán vé với tỉ lệ càng cao khi bộ phim được công chiếu càng lâu (đây là một thỏa thuận chỉ phù hợp với những xưởng phim lớn, đồng thời làm cho nhiều bộ phim sớm tàn lụi), thì nay có thể sẽ phải chấp nhận một tỉ lệ thu nhập cố định trong tổng số thu từ bán vé. Xu hướng hợp nhất trong những năm gần đây làm cho các rạp càng khó khăn hơn.
Tuy nhiên vấn đề lớn nhất hiện nay, đó là doanh thu ngày càng tăng của những bộ phim “bom tấn” luôn đứng trước nguy cơ sụt giảm sau mỗi dịp cuối tuần trôi qua. Những bộ phim này luôn là những sản phẩm của toàn cầu, tuy nhiên giờ đây chúng có khả năng được phát hành gần như cùng một lúc tại khắp mọi nơi trên thế giới chứ không lần lượt như trước đây nữa. Nguyên nhân là do sự đe dọa luôn thường trực từ phía những người sao chụp bất hợp pháp và khả năng truyền bá thông tin phản hồi nhanh chóng trên Internet - chẳng hạn như thông tin về một bộ phim dở sẽ nhanh chóng được truyền đến cho khán giả của các rạp chiếu phim trên toàn thế giới biết. Có thể lấy “Spider-Man 3” làm ví dụ, bộ phim này sẽ được khởi chiếu tại Trung Quốc, Pháp, Đức và Nhật vào ngày mùng 1 tháng 5 và tiếp theo sau đó là tại Mỹ và Anh ba ngày sau. Vì chỉ có thể có mặt tại một địa điểm vào một thời điểm nhất định nên các sao sẽ không thể xuất hiện tại nhiều nơi để quảng cáo cho các bộ phim này và vì vậy những người hoạch địch các chiến dịch tiếp thị sẽ phải hiểu rõ điều này trước tiên. Thêm vào đó, chưa bao giờ khả năng gặp phải những sai sót nghiêm trọng của các bộ phim này cao như hiện nay. Nếu như những “vụ làm ăn lớn” của mùa hè này thất bại, có lẽ sẽ có nhiều nhà đầu tư vào ngành công nghiệp này cân nhắc lại chiến lược đầu tư của mình và sẽ có một sự rút lui - dù có thể chỉ là tạm thời - của loại hình phim “bom tấn”.
|
