Rắc rối lớn trong những khoản tín dụng nhỏ

Chủ doanh nghiệp hay Người tiêu dùng?

Tuy nhiên việc cung cấp các khoản tín dụng cho người nghèo dù là một công cụ quan trọng, song không phải là một thần dược cho căn bệnh đói nghèo. Hơn nữa những vấn đề về quyền sở hữu trí tuệ, các quy định của luật pháp cũng không hề đơn giản. Theo Ông Clara Akerman - Chủ tịch nhóm tài chính vi mô WWB Colombia - bạn không thể quá lý tưởng hoá những gì mà một mình lĩnh vực tài chính vi mô có thể làm được. Hầu hết các nhóm tài chính vi mô đều bắt đầu hoạt động bằng dịch vụ cho vay đơn giản chỉ vì luật pháp địa phương cấm các tổ chức phi ngân hàng chào mời dịch vụ tài khoản tiền gửi. Khi mọi người được lựa chọn giữa việc tiết kiệm hay là đi vay, thì tiết kiệm vẫn thường được ưa thích hơn.

Với sự lớn mạnh của các chiến lược marketing, các chuyên gia giảm nghèo lo lắng rằng người dân sẽ bị dụ dỗ bằng những khoản vay mà họ không thực muốn. Theo chuyên gia phát triển quốc tế Thomas Dichter, hầu hết những người thật sự nghèo thường không cảm thấy hạnh phúc khi phải mang những khoản nợ; mối nguy hiểm của toàn bộ xu hướng tiền mới này là các tổ chức tín dụng nhỏ sẽ cảm thấy miễn cưỡng khi phải ra ngoài và tìm kiếm thêm nhiều người vay.

Tuy nhiên xu hướng tiền mới cũng đang làm mở rộng quy mô của lĩnh vực tài chính vi mô vượt ra ngoài phạm vi tạo ra những khoản tín dụng nhỏ. Vì phải cạnh tranh để có được khách hàng nên các tổ chức tài chính vi mô đang phát triển hoạt động sang cả những dịch vụ khác. Tại Mêhicô, Citigroup đã kết hợp với Compartamos ký kết được 1 triệu hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, còn ở Ấn Độ, hãng này đã và đang mời chào khách hàng sử dụng dịch vụ tài khoản tiết kiệm và tiếp cận với ATM thông qua sự hợp tác với tổ chức tài chính vi mô BASIX. Ông Bob Annibale - Trưởng nhóm tài chính vi mô của Citigroup nói: “Không phải ai cũng sẽ trở thành một nhà doanh nghiệp, song hầu hết chúng ta đều phải tiết kiệm vì những lý do nào đó”. Các hãng tài chính vi mô trên khắp thế giới hiện đang chạy đua để tung ra thị trường dịch vụ cho vay nhỏ thế chấp bằng bất động sản đầu tiên. Theo bà Mariá Otero - Tổng giám đốc của hãng cho vay nhỏ ACCION International, việc chúng ta đang thảo luận về việc tạo ra những hệ thống tài chính với đa số khách hàng là từ các nước đang phát triển thực sự là một sự đổi mới hoàn toàn so với những gì đã tồn tại trong hàng thập kỷ nay.

Tuy nhiên, một phần của những hệ thống tài chính đó chính là những khoản cho vay tiêu dùng - nhưng đây lại chính là điểm còn vướng mắc đối với những người theo chủ nghĩa thuần tuý tài chính vi mô. Việc mua chịu ti vi hay lò vi sóng vốn chẳng có vấn đề gì, nhưng vì việc cho người nghèo vay đã trở thành lĩnh vực kinh doanh chính, nên tại một số thị trường - chẳng hạn như Mêhicô - đã tràn ngập những khoản tín dụng chỉ có mỗi một chức năng là cung cấp vốn cho những chủ doanh nghiệp khao khát vốn - vì thế thực chất chỉ làm gia tăng gánh nặng nợ của các hộ gia đình mà thôi. Điều này thật đáng lo ngại vì hầu hết các quốc gia đang phát triển không có được một hệ thống pháp luật đủ mạnh để bảo vệ cho người tiêu dùng. Ông Damian von Stauffenberg - Giám đốc của tổ chức chuyên đánh giá các hãng tài chính vi mô MicroRate - nói: “Mọi người đều nhận thấy rằng các hãng này có thể kiếm được tiền. Trước đây, không ai muốn làm giàu nhanh chóng lại nhảy vào lĩnh vực tài chính vi mô. Song đột nhiên họ lại có thể cung cấp những khoản vay với lãi suất cao dưới vỏ bọc là những khoản tài chính vi mô”.

Quay trở lại Peru, Mibanco hiện cũng đang chào mời những khoản tín dụng tiêu dùng. Điều này gần như chắc chắn phải xảy ra. Llosa nói: “Hoạt động kinh doanh chính của chúng tôi là hướng tới các công ty nhỏ, song người dân cũng muốn mua ti vi hay tủ lạnh, và vì thế chúng tôi cần phải có khả năng cung cấp tín dụng cho nhu cầu đó. Nếu chúng tôi không thể thì khách hàng sẽ bỏ chúng tôi và đến với một tổ chức khác.”

Đó chỉ là một phần nhỏ trong những thay đổi mà Mibanco đang tiến hành để đối phó với tình hình cạnh tranh ngày càng gay gắt. Năm 2004, Mibanco mới có 30 chi nhánh thì đến nay đã là 81 chi nhánh do hãng này đã vươn tới những vùng xa như vùng biển, vùng núi, cố gắng ngăn cản sự tiếp cận của các ngân hàng thương mại đến những thị trường tiềm năng này. Mibanco cũng đã bắt đầu tung ra dịch vụ tiết kiệm và đã đi tới những nơi như làng Wachovia thuộc vùng phía Bắc Carolina để tài trợ cho những dự án tăng trưởng kinh tế - giúp cho Mibanco cứ mỗi tháng lại có được hơn 5000 khách hàng mới. Tất cả những điều đó có vẻ như cũng mang lại lợi ích cho những người vay.

Tuy nhiên có những thay đổi khác trong những hoạt động của Mibanco mà không phải dễ để có thể xác định rõ được. Để có thể tăng trưởng nhanh và giữ vững thị phần, Mibanco hiện đang đưa ra những ưu đãi khuyến khích khách hàng hiện tại giới thiệu thêm bạn bè của họ đến với hãng này. Nếu nhìn dưới phương diện của những người đã từng tham gia các câu lạc bộ, chẳng hạn như câu lạc bộ thể dục thẩm mỹ, thì điều này thật chẳng có gì là xảo quyệt, nhưng nó đã làm gia tăng mối quan ngại về khả năng có lẽ các hãng cho vay đã bắt đầu chi phối nhu cầu của thị trường. Hiện Mibanco cũng đang dự tính sẽ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Llosa cho biết: “Chúng tôi dự tính như vậy với hai mục tiêu. Một trong số đó là để có được sự tác động đối với xã hội, nhưng mặt khác chúng tôi cũng mong đợi chúng có thể sinh lời. Nếu chúng tôi quyết định chỉ cần có tác động xã hội không thôi thì chúng tôi sẽ không có đủ những nguồn lực để phát triển”.

Thực tế gần đây cho thấy rằng khi một xu hướng tài chính trở nên phổ biến thì nó cũng ẩn chứa nhiều rủi ro hơn. Đó có thể là hoặc cũng có thể không phải là trường hợp của các ngân hàng lớn và với lĩnh vực tài chính vi mô. Điều hiển nhiên là mối quan hệ này không thể một sớm một chiều tách ra được.